Coğrafi İşaretli Ürünlerin Yiyecek İçecek İşletmelerinde Kullanılması Üzerine Bir Araştırma: Antalya İli Örneği

Öz

Günümüzde birçok bölge toplumsal değerleri koruyan ve sürdürülebilirliği destekleyen yerel gastronomik değerleri kalkınmada bir araç olarak kullanmakta, böylece ekonomik gelişimine katkı sağlamaktadır. Bu noktada gastronomik değerlerden coğrafi işaretli yiyecek içecekler ön plana çıkmakta olup bu ürünler bölgenin gelişmesine imkân sağlamaktadır. Coğrafi işaretli ürünlerin önemi kapsamında çalışmanın amacı Antalya iline ait coğrafi işaretli yiyecek içeceklerin, yiyecek içecek işletmelerinde kullanımının değerlendirilmesidir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiştir. Nitel yöntemlerden görüşme tekniği ve yarı yapılandırılmış form aracılığıyla veriler toplanmıştır. Veriler içerik analiziyle değerlendirilerek bulgulara ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre işletmelerin tümünde en az bir coğrafi işaretli ürün kullanıldığı; en çok sunulan ürünün Antalya Piyazı olduğu; Antalya’ya ait üç coğrafi işaretli ürünün ise hiçbir işletmede sunulmadığı görülmüştür. Araştırmanın bulguları, işletmelerde coğrafi işaretli ürünler açısından karşılaşılan en büyük zorluğun maliyet olduğunu ortaya koymuştur. Ulaşılan sonuçlar kapsamında maliyetlerin azaltılması amacıyla, restoranlar ile yerel üreticiler arasında doğrudan işbirlikleri geliştirilmesi gerektiği önerilmektedir. Ayrıca Antalya’da gastronomi turizmini geliştirmek amacıyla, coğrafi işaretli ürünlerin kullanıldığı tematik tanıtım kampanyaları düzenlenmeli ve yerel lezzet rotaları oluşturulmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Coğrafi İşaret
• Antalya
• Restoranlar
• Yerel Ürünler
• Restoran Menüleri

A Research on the Use of Geographical Indicated Products in Food and Beverage Businesses: The Case of Antalya

Öz

Gastronomy culture contributes to economic development by preserving social values, supporting sustainability, and serving as a tool for regional development while meeting tourists’ expectations. Consequently, many regions and countries make use of their gastronomic values. At this point, geographically indicated foods and beverages come to the fore. These products not only provide economic benefits to their regions but also contribute to local development. In regions where tourism is well developed, geographically indicated foods and beverages further strengthen the local economy through tourism. In this context, the aim of the study is to evaluate the use of geographically indicated foods and beverages of Antalya province in restaurant businesses. A qualitative method, namely the interview technique, was employed; data were collected through a semi-structured interview form and analyzed using content analysis. The findings reveal that all businesses used at least one geographically indicated product, with Antalya Piyazı being the most frequently offered, while three geographically indicated products of Antalya were not offered in any of the establishments. Furthermore, the results indicate that the main challenge faced by businesses in terms of geographically indicated products was cost. Based on this finding, several recommendations have been proposed.

Anahtar Kelimeler

• Geographical Indication
• Antalya
• Restaurants
• Local Products
• Restaurant Menus

Kaynakça

1. Akçay, S., & Koca, E. (2024). Nitel araştırmalarda veri doygunluğu. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(3), 829-848. https://doi.org/10.18037/ausbd.1423415
2. Alam, M. K. (2021). A systematic qualitative case study: questions, data collection, NVivo analysis and saturation. Qualitative Research in Organizations and Management: An International Journal, 16(1), 1-31. https://doi.org/10.1108/QROM-09-2019-1825
3. Ateş, A., Çıtak, Ş., & Sunar, H. (2024). Coğrafi işarete sahip yemeklerin gastronomi turizmi kapsamında değerlendirilmesi: Konya'daki yerel restoranların menülerinin incelenmesi. Söke İşletme Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-15. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3947709
4. Aytop, Y., & Çankaya, D. (2022). Do consumers intend to purchase the food with Geographical Indication? New Medit, 2(4), 41-50. https://doi.org/10.30682/nm2204d
5. Bessière, J. (1998). Local development and heritage: Traditional food and cuisine as tourist attractions in rural areas. Sociologia ruralis, 38(1), 21-34. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00061
6. Beşirli, H. (2010). Yemek, Kültür ve Kimlik. Milli Folklor. 22 (87), 159-169. https://www.academia.edu/download/41892556/yemek.pdf
7. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025a). https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/315.pdf
8. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025b). https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/106.pdf

9. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025c). https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/369.pdf
10. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025d). https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/373.pdf
11. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025e). https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/384.pdf
12. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025f). https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/386.pdf
13. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025g). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/38532
14. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025h). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/2165
15. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025i). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/943
16. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025j). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/1863
17. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025k). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/38671
18. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025l). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=07
19. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025m). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/5785
20. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025n).: https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/7786
21. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025o). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/9502
22. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025p). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/9763
23. Coğrafi İşaretler Portalı. (2025r). https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/11318
24. Curtis, K. R., & Cowee, M. W. (2009). Direct marketing localfoodtochefs: Chef preferencesandperceivedobstacles. Journal of fooddistributionresearch, 40(2), 26-36. http://dx.doi.org/10.22004/ag.econ.99784
25. Çağlı, B. I. (2012). Türkiye’de yerel kültürün turizm odaklı kalkınmadaki rolü: gastronomi turizmi Örneği. [Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Teknik Üniversitesi].https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=A-pnwg6xNb6h_U7CkkTtLw&no=_h1Vjla_96KwHAAsQRp83g
26. Çalışkan, V., & Koç, H. (2012). Türkiye’de coğrafi işaretlerin dağılış özelliklerinin ve coğrafi işaret potansiyelinin değerlendirilmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 17(28), 193–214. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/26999
27. Çapar, G., & Yenipınar, U. (2016). Somut olmayan kültürel miras kaynağı olarak yöresel yiyeceklerin turizm endüstrisinde kullanılması. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 4(Special Issue 1), 100-115. http://doi.org/10.21325/jotags.2016.25
28. Demir, F., & Aydın, E. (2023). Coğrafi İşaretlerin Kırsal Kalkınmadaki Rolü Üzerine Bir Değerlendirme. Sosyoekonomi Dergisi, 31(1), 55-70.
29. Demirer, H. R. (2010). Yöresel ürün ve coğrafi işaretler: Fransa ve Türkiye üzerine bir inceleme. [Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=zD1B0cW7zVr3VcnZjitVXuCTa3t63VWuPeJ34UQB5KMx4slSb4CBPONx-Tzid_Iu
30. Denk, E. (2025). Türkiye’nin uluslararası düzeyde tescillenen gastronomik ürünleri ve ekonomik etkileri. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 398-417. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4304974
31. DiCicco‐Bloom, B., & Crabtree, B. F. (2006). The qualitative research interview. Medical Education, 40(4), 314-321. https://doi.org/10.1111/j.1365-2929.2006.02418.x
32. Eren R., & Çelik M. (2017). Çevrimiçi gastronomi imajı: Türkiye restoranlarının Tripadvisor yorumlarının içerik analizi, Turizm Akademik Dergisi, 4(2), 121-138.https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/394244
33. European Commission (EC). (2020). Study on economic value of EU quality schemes, geographical indications (GIs) and TSGs. Publications Office of the EU.
34. Francis, J. J., Johnston, M., Robertson, C., Glidewell, L., Entwistle, V., Eccles, M. P., & Grimshaw, J. M. (2010). What is an adequate sample size? Operationalising data saturation for theory-based interview studies. Psychology and health, 25(10), 1229-1245. https://doi.org/10.1080/08870440903194015
35. Gökovalı, U. (2007). Coğrafi işaretler ve ekonomik etkileri: Türkiye örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(2), 141-160. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/30158
36. Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Fieldmethods, 18(1), 59-82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
37. Hall, C. M., & Sharples, L. (2003). The consumption of experiences or the experience of consumption? An introduction to the tourism of taste. In Food Tourism Around the World (pp. 1-24). Butterworth-Heinemann.
38. Hennink, M., & Kaiser, B. N. (2022). Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests. Social Science & Medicine, 292, 114523. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114523
39. Kang, S., & Rajagopal, L. (2014). Perceptions of benefits and challenges of purchasing local foods among hotel industry decisionmakers. Journal of Foodservice Business Research, 17(4), 301-322. https://doi.org/10.1080/15378020.2014.945889
40. Kaşlı, M., Cankül, D., Köz, E. N., & Ekici, A. (2015). Gastronomik miras ve sürdürülebilirlik: Eskişehir örneği. Eko-Gastronomi Dergisi, 1(2), 27-46. https://www.researchgate.net/profile/Duran-Cankuel/publication/316088111_GASTRONOMIK_MIRAS_VE_SURDURULEBILIRLIK_ESKISEHIR_ORNEGI/links/58ef89a7458515930ece60d5/GASTRONOMIK-MIRAS-VE-SUeRDUeRUeLEBILIRLIK-ESKISEHIR-OeRNEGI.pdf
41. Kızılırmak, İ., Albayrak, A., & Küçükali, S. (2014). Implementation of regional cuisine in rural tourism businesses. Soc. Econ. Sci, 4(1), 75-83.
42. Koç, B., Yılmaz, H., & Güneş, T. (2024). Türkiye’de Coğrafi İşaretli Ürünlerin Pazarlanması ve Tüketici Algısı. Pazarlama ve Tüketici Araştırmaları Dergisi, 9(3), 211-230. https://www.researchgate.net/profile/Yener-Ogan/publication/394466230_GASTRONOMI_ALANINDA_TEMATIK_ARASTIRMALAR_V/links/689caf8f8510512072c7b62a/GASTRONOMI-ALANINDA-TEMATIK-ARASTIRMALAR-V.pdf#page=157
43. Kozak, M. (2014). Sürdürülebilir turizm (Birinci baskı). Detay Yayıncılık, Ankara.
44. Kök, G. (2022). Coğrafi işaretli gastronomik ürünlerin şehir markalaşmasına etkileri: Uşak tarhanası örneği. [Yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=CG8WvdvvxJP04Unr7Yecf4ROHRfniv-Sbuc4so8qKo43ZIj943n1plWDxfnMvFD8
45. Kültür ve Turizm Bakanlığı (2025). Turizm İstatistikleri. Erişim Adresi: https://yigm.ktb.gov.tr/Eklenti/131301,2024yilliksinirbultenixlsxxlsx.xlsx?
46. Lin, M. P., Marine-Roig, E., & Llonch-Molina, N. (2021). Gastronomy as a sign of the identity and cultural heritage of tourist destinations: a bibliometric analysis 2001–2020. Sustainability, 13(22), 12531. https://doi.org/10.3390/su132212531
47. Maghaminia, M. (2019). Türk sınai mülkiyet hukuku çerçevesinde marka ile coğrafi işaretlerin karşılaştırılması. The Journal of International Scientific Researches, 4(1), 90–107. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/642551
48. Mandal, P. C. (2018). Saturation in qualitative research: Considerations and limitations. International Journal of Academic Research and Development, 3(2), 624-628. https://allstudiesjournal.com/assets/archives/2018/vol3issue2/3-2-114-606.pdf
49. Mercan, Ş.O., & Üzülmez, M. (2014). Coğrafi işaretlerin bölgesel turizm gelişimindeki önemi: Çanakkale ili örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 29(2), 67–94.https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/210874
50. Murat, E. & Ergen, F. D. (2022). Yiyecek ve içecek işletmelerinin menülerinde coğrafi işaretli ürünlerin yeri ve gastronomi turizminde önemi: Uzungöl örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(2), 553-569.https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/610
51. Nazikgül, M., & Ödemiş, M. (2024). Coğrafi işaretli ürünlerin gastronomi turizmi açısından incelenmesi: Bayburt örneği. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(1), 151-177.https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3709999
52. Oraman, Y. (2015). Türkiye’de coğrafi işaretli ürünler. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 76–85. https://ibaness.org/bnejss/2015_01_01/10_oraman_new.pdf
53. Özgür, D. (2011). Coğrafi işaretlerin korunması: Avrupa Birliği'ndeki hukuki çerçeve ve Türkiye uygulaması, [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=zD1B0cW7zVr3VcnZjitVXsWrE8jngAuHEXufhle1IMSF6i9mZ4COwlqXrpNBMDo2
54. Öztürk, S. B., & Akoğlu, A. (2020). Assessment of localfooduse in thecontext of sustainablefood: A research in foodandbeverageenterprises in Izmir, Turkey. International Journal of GastronomyandFoodScience, 20, 100194.https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2020.100194
55. Polat, E. (2017). Turizm ve coğrafi işaretleme: Balıkesir örneği. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 1(1), 17–31.https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/388270
56. Sabur, D. G., & Güneş, S. G. (2023). Kayseri örneğinde sürdürülebilir gastronomi turizmi ve coğrafi işaretli ürünler. Tourism and Recreation, 5(2), 138-152. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1351137
57. Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK). (2017). 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu. Resmî Gazete (29944, 10 Ocak 2017). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/kanun/6769
58. Strohbehn, C. H., & Gregoire, M. B. (2003). Case studies of localfoodpurchasingbycentral Iowa restaurantsandinstitutions. FoodserviceResearchInternational, 14(1), 53-64.https://doi.org/10.1111/j.1745-4506.2003.tb00177.x
59. Şahin, A., & Meral, Y. (2012). Türkiye’de coğrafi işaretleme ve yöresel ürünler. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 5(2), 88-92.
60. Şahin, S. Z. (2019). Çorum mutfağının gastronomi turizmi potansiyeli. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(4), 2550–2565. https://doi.org/10.21325/jotags.2019.486
61. Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT). (2025). Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı. Erişim adresi: https://www.turkpatent.gov.tr/cografi-isaret
62. UNESCO. (2003). Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
63. Uygur, M. S., & Baykan, E. (2007). Kültür turizmi ve turizmin kültürel varlıklar üzerindeki etkileri. Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi. 2, 30-49. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/842718
64. Yalçın, S. (2022). Türkiye’de Coğrafi İşaretli Ürünlere Yönelik Tüketici Eğilimleri. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 37(2), 145-160.
65. Yazıcıoğlu, İ., Işın, A., & Yalçın, E. (2019). Coğrafi işaretli ürünlerin gastronomi turizmi kapsamında değerlendirilmesi: Akdeniz bölgesi örneği. Gastroia: Journal of Gastronomyand Travel Research, 3(4-Özel Sayı), 861–871. https://doi.org/10.32958/gastoria.571657
66. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
67. Zhang, G., Wang, C. L., Liu, J., & Zhou, L. (2023). Why do consumersprefer a hometowngeographicalindicationbrand? Exploringthe role of consumeridentificationwiththebrandandpsychologicalownership. International Journal of Consumer Studies, 47(1), 74–85. https://doi.org/10.1111/ijcs.12806