BEYOND PLEASURE: FOOD AND THE TABLE AS NARRATIVE AND SYMBOLIC STRUCTURES IN FICTION

Öz

Within the skillfully woven structure of fictional texts, every sign, every action, and every scene functions purposefully. Mechanization, accelerated by scientific and technical advancements, has created a modern consciousness that calculates even the smallest detail, and literature has been influenced by this consciousness. Traditional event-centered narratives have given way to a holistic, calculated fictionality where there is no chance. The data offered by the modern world, in its quest to comprehend the human experience and the processes that shape it, has transformed into a functional mechanical part in the multi-dimensional new language and narrative of novels, short stories, poems, or plays. Every structural element has become part of a solid plot. This situation has created the possibility for fictional texts to depict human being within a network of relationships, with its cultural, sociological, psychological, and biological dynamics. Food and the dinner table, with their rich heritage and connotations, are signifiers that have the power to describe humanity within these dynamics. Eating is an act far beyond a basic need. It is possible to see in it the cultural codes of humanity, the complex and layered structure of its inner world, and its relations with society and power. This article attempts to analyze table and meal scenes in terms of personal and social memory, power, and symbolic value. The connotations and depth that prominent table and meal scenes bring to the narrative are examined. As the referential value of food transforms into semiotic value of the table and meal, the positioning of the individual and society is explored in light of the data of literary fiction.

Anahtar Kelimeler

• Dining table
• food
• novel
• story
• fiction.

HAZDAN ÖTE: KURGUSAL METİNLERDE ANLATI VE SEMBOL OLARAK YEMEK VE SOFRA

Öz

Edebiyat tarihinde iz bırakmış metinlerin yapısal nitelikleri incelendiğinde her göstergenin, eylemin ve sahnenin bir işlevi olduğu görülmektedir. Bilimsel ve teknik gelişmelerle hız kazanan makineleşme en küçük ayrıntıyı bile hesap eden modern bir bilinç ortaya çıkarmış ve edebiyat bu bilincin etkisi altında kalmıştır. Olay merkezli geleneksel anlatılar yerini tesadüfün olmadığı bütünlüklü, hesaplanmış bir kurgusallığa bırakmıştır. İnsanı ve onu inşa eden süreçleri anlamaya çalışan modern dünyanın sunduğu veriler; roman, öykü, şiir veya tiyatronun çok boyutlu yeni dil ve anlatımında işlevsel bir mekanik parçaya dönüşmüştür. Her yapısal öge sağlam bir kurgunun parçası hâline gelmiştir. Bu durum kurgusal metinlerin, insanı bir ilişkiler ağı içinde kültürel, sosyolojik, ruhsal ve biyolojik dinamikleriyle anlatabilme imkânını doğurmuştur. Yemek ve sofra, zengin mirası ve çağrışımlarıyla insanı söz konusu dinamikleri içinde anlatma gücüne sahip göstergelerdir. Yemek, temel bir ihtiyacın çok ötesinde olan bir edimdir. Onda insanın kültürel kodlarını, iç dünyasının karmaşık ve katmanlı yapısını, toplum ve iktidar ilişkilerini görebilmek olasıdır. Bu makalede, sofra ve yemek sahneleri kişisel ve toplumsal bellek, iktidar ve sembolik değer bakımından analiz edilmeye çalışılmıştır. Eserlerde öne çıkan sofra ve yemek sahnelerinin anlatıma kazandırdığı çağrışım ve derinlik incelenmiştir. Gıdanın göndergesel değeri, sofra ve yemeğin göstergesel değerine dönüşürken bireyin ve toplumun konumlanışı yazınsal kurmacanın verileri ışığında anlaşılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• sofra
• yemek
• roman
• hikâye
• kurmaca

Kaynakça

1. Abir, Nihan (2021). Siniden Masaya Tük Romanında Sofra. İstanbul: Kitabevi.
2. Ağaoğlu, Adalet (2008). Bir Düğün Gecesi. İstanbul: İş Bankası Yayınları.
3. Atay, Falih Rıfkı (2024). Çankaya. İstanbul: Pozitif Yayınları.
4. Baudrillard, Jean (2024). Tüketim Toplumu, (Çev. Hazal Deliceçaylı). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
5. Filibeli Ahmet Hilmi (1998). Amak-ı Hayal. İstanbul: Timaş Yayınları.
6. Gürbüz, Şule (2021). Coşkuyla Ölmek. İstanbul: İletişim Yayınları.
7. Gürbüz, Şule (2022). Kıyamet Emeklisi (Cilt II). İstanbul: İletişim Yayınları.
8. Gürbüz, Şule (2023). Kıyamet Emeklisi (Cilt I). İstanbul: İletişim Yayınları.

9. Gürbüz, Şule (2025). Zamanın Farkında. İstanbul: İletişim Yayınları.
10. Kaygusuz, Sema (2020). Yere Düşen Dualar. İstanbul: Metis Yayınları.
11. Kemal Tahir (2015). Göl İnsanları. İstanbul: İthaki Yayınları.
12. Kemal Tahir (2022). Yol Ayrımı. İstanbul: Ketebe Yayınları.
13. Levi, Mario (2013). Size Pandispanya Yaptım. İstanbul: Doğan Kitap.
14. Musil, Robert (2019). Niteliksiz Adam, (Çev. M. Sami Türk). İstanbul: Aylak Adam Yayınları.
15. Orhan Kemal (2010). Evlerden Biri. İstanbul: Everest Yayınları.
16. Orhan Kemal (2020). Ekmek Kavgası. İstanbul: Everest Yayınları.
17. Orhan Kemal (2021). Bereketli Topraklar Üzerinde. İstanbul: Everest Yayınları.
18. Özdemir, Sümeyye (2026). “Yemeğin Anlatısı Kültürün Yansıması Bir Gastro-Roman Örneği Olarak Pir-ı Lezzet”, Gaziantep Unıversity Journal of Social Sciences, C. 25, S. 1, s. 349-362. https://doi.org/10.21547/jss.1611685.
19. Standage, Tom (2016). İnsanlığın Yeme Tarihi, (Çev. Gencer Çakır). İstanbul: Maya Yayınları.
20. Tunç, Ayfer (2023). Kapak Kızı. İstanbul: Can Yayınları.