TR
EN
Alternatif Protein Kaynaklarından Yapay Et Üretimi Kavramına Eleştirel Bir Bakış
Öz
Dünya nüfus artış hızı; sağlıklı ve sürdürülebilir gıdaya erişim açısından en önemli sorunlardan birisi olarak görülmektedir. Özellikle beslenme amaçlı hayvan yetiştiriciliği ve hayvansal kaynaklı gıdalara artan talep de beraberinde, bazı çevresel problemlerin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Gıda-çevre ve sağlık üçgeni yaklaşımı; çevresel sorunların %15-30'undan sorumlu tuttuğu gıda sektörünü, alternatif kaynak arayışlarına yönlendirmiştir. Bunların başında ise sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve Paris Antlaşması ilkeleri doğrultusunda gıda zinciri sistemine olumlu etkileri olacağı varsayılan alternatif protein kaynakları gelmektedir. Alternatif et, kültürlenmiş et, yapay et, temiz et, in vitro et gibi farklı terimlerle ifade edilen yapay et üretimi de bahsedilen alternatif arayışlara örnek olarak gündeme gelmektedir. Yapay etin tarihsel gelişimi, avantaj ve dezavantajları ile sürdürülebilir üretimi, çevresel etkileri, insan sağlığı ve beslenmesi yanında gıda güvenliği boyutları, sürecin teknik ve sosyokültürel yönlerine işaret etmektedir. Yine bu tür gıdalarla ilgili tüketici görüşleri, tercih edilebilirlik, kazanç ve çıkar ilişkileri, maliyet ve ekonomik boyutlarının değerlendirilmesi, gıda endüstrisine olası etkileri ve farklı inanışlar açısından önemi gibi pek çok konudaki soru işaretleri de aydınlatılmayı beklemektedir. Ayrıca, (1) “alternatif protein kaynakları ve ete alternatif yaklaşımlar gerçekten sorunun çözümü olabilir mi?” ve (2) “sürdürülebilir çevre ve gıda sistemleri için önerilen bu çözüm önerisinin sahipleri kimlerdir?” yanıt bekleyen diğer sorular arasındadır. İkinci bir GDO olgusu olarak da adlandırılabilecek alternatif protein kaynakları veya alternatif et üretimi konusunun önümüzdeki yıllarda gündemi daha da meşgul edeceğini ifade etmek kehanet olmayacaktır. Ayrıca, laboratuvar ortamında üretilecek yapay et için hücre kültürünün alındığı hayvansal kaynak ve bu hücrelerin çoğaltılması sırasında kullanılan besi ortamının menşei, bazı inançlı tüketicileri yapay et konusunda ciddi endişelere sevk etmektedir. Sonuç olarak bu çalışmada, alternatif protein kaynaklarından yapay et üretimi veya kavramının eleştirel bir bakış açısı ile değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alvaro, C. (2019). Lab Grown Meat and Veganism: A Virtue Oriented Perspective. Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 32: 127–141.
- Akar, M. (2020). Kültürlenmiş et (Test tube meat) ile ilgili bir soruya verilen cevap. Özel görüşme, TC. Diyanet İşleri Başkanlığı, Helal Ürün Fetva Komisyonu, Çankaya/Ankara.
- Axworthy, N. (2019). Price of Lab-Grown Meat to Plummet from $280.000 to $10 Per Patty By 2021. (https://vegnews.com/2019/7/price-of-lab-grown-meat-to-plummet-from-280000-to-10-per-patty-by-2021) Erişim Tarihi: 14 Temmuz 2019.
- Bhat, Z.F., Kumar, S. ve Fayaz, H. (2015). In vitro meat production: Challenges and benefits over conventional meat production. Journal of Integrative Agriculture, 14 (2): 241-248. DOI: 10.1016/S2095-3119(14)60887-X
- Bonnet, C., Bouamra-Mechemache, Z., Réquillart, V., & Treich, N. (2020). Viewpoint: Regulating meat consumption to improve health, the environment and animal welfare. Food Policy, 97, 101847. DOI: 10.1016/j.foodpol.2020.101847
- Bosire, C.K., Krol, M.S., Mekonnena, M.M., Ogutu, J.O., Leeuw, J.D., Lannerstad, M. ve Hoekstra, A.Y. (2016). Meat and milk production scenarios and the associated land footprint in Kenya. Agricultural Systems, 145: 64–75.
- Bhat, Z.F., Morton, J.D., Mason, S.L., Bekhit, A.E.A. ve Bhat, H.F. (2019). Technological, Regulatory, and Ethical Aspects of In Vitro Meat: A Future Slaughter‐Free Harvest. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 18 (4): 1192-1208. DOI: 10.1111/1541-4337.12473
- Castañé, S. ve Antón, A. (2017). Assessment of the nutritional quality and environmental impact of two food diets: A Mediterranean and a vegan diet. Journal of Cleaner Production, 167: 929-937. DOI:10.1016/j.jclepro.2017.04.121
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Gıda Mühendisliği
Bölüm
Tartışma
Yayımlanma Tarihi
18 Aralık 2020
Gönderilme Tarihi
26 Kasım 2020
Kabul Tarihi
18 Aralık 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 2 Sayı: 2
APA
Yetim, H., & Tekiner, İ. H. (2020). Alternatif Protein Kaynaklarından Yapay Et Üretimi Kavramına Eleştirel Bir Bakış. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, 2(2), 85-100. https://izlik.org/JA28MN72EW
AMA
1.Yetim H, Tekiner İH. Alternatif Protein Kaynaklarından Yapay Et Üretimi Kavramına Eleştirel Bir Bakış. HEAD. 2020;2(2):85-100. https://izlik.org/JA28MN72EW
Chicago
Yetim, Hasan, ve İsmail Hakkı Tekiner. 2020. “Alternatif Protein Kaynaklarından Yapay Et Üretimi Kavramına Eleştirel Bir Bakış”. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi 2 (2): 85-100. https://izlik.org/JA28MN72EW.
EndNote
Yetim H, Tekiner İH (01 Aralık 2020) Alternatif Protein Kaynaklarından Yapay Et Üretimi Kavramına Eleştirel Bir Bakış. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi 2 2 85–100.
IEEE
[1]H. Yetim ve İ. H. Tekiner, “Alternatif Protein Kaynaklarından Yapay Et Üretimi Kavramına Eleştirel Bir Bakış”, HEAD, c. 2, sy 2, ss. 85–100, Ara. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA28MN72EW
ISNAD
Yetim, Hasan - Tekiner, İsmail Hakkı. “Alternatif Protein Kaynaklarından Yapay Et Üretimi Kavramına Eleştirel Bir Bakış”. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi 2/2 (01 Aralık 2020): 85-100. https://izlik.org/JA28MN72EW.
JAMA
1.Yetim H, Tekiner İH. Alternatif Protein Kaynaklarından Yapay Et Üretimi Kavramına Eleştirel Bir Bakış. HEAD. 2020;2:85–100.
MLA
Yetim, Hasan, ve İsmail Hakkı Tekiner. “Alternatif Protein Kaynaklarından Yapay Et Üretimi Kavramına Eleştirel Bir Bakış”. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, c. 2, sy 2, Aralık 2020, ss. 85-100, https://izlik.org/JA28MN72EW.
Vancouver
1.Hasan Yetim, İsmail Hakkı Tekiner. Alternatif Protein Kaynaklarından Yapay Et Üretimi Kavramına Eleştirel Bir Bakış. HEAD [Internet]. 01 Aralık 2020;2(2):85-100. Erişim adresi: https://izlik.org/JA28MN72EW