SINIF ÖĞRETMENLERİNİN ERDEM-DEĞER-EYLEM MODELİ’NE İLİŞKİN ALGI ÖLÇEĞİ’NİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 26 - 40, 23.01.2026

Muzaffer Ayaydın , Cihat Yaşaroğlu

Öz

Değerler, kişinin inanç, tercih, tutum, duygu ve heyecanlarını etkileyen; insan hayatında önemli bir yer edinen yol göstericilerdir. Değerleri öğretme-aktarma-geliştirme çabası olarak tanımlanan değerler eğitiminin, kişinin hayatından memnun kalması ve yaşadığı toplumun iyiliğine katkı sağlamak olmak üzere iki temel hedefi vardır. Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin Erdem-Değer-Eylem Modeli’ne ilişkin algı düzeylerini belirlemeye yönelik, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden olan tarama deseninde tasarlanmıştır. Araştırma, Batman ilinde, ölçüt örnekleme yöntemiyle, devlet ve özel ilkokullarından iki farklı örneklem grubu alınarak gerçekleştirilmiştir. Birinci uygulama(AFA) için farklı ilkokullarda görev yapan toplam 270 sınıf öğretmeninden; ikinci uygulama(DFA) için farklı ilkokullarda görev yapan toplam 219 sınıf öğretmeninden veriler toplanmıştır. Ölçeğin geçerliğini sağlamak için uzman görüşü, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA); güvenirliğini sağlamak için Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları ve alt-üst çeyrekler t-testinden yararlanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda Yapılan analizler neticesinde, KMO değerinin .943 ve ‘Barlett Küresellik (Sphericity) Testi’ sonuçları ki kare =4587,962; p=.000 olarak bulunmuştur. Ayrıca, ölçekteki tek faktörün açıkladığı toplam varyans %53.160; güvenirlik analizi için yapılan Cronbach Alfa katsayısı .980 olarak hesaplanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda elde edilen uyum indeksleri modelin uyumlu olduğunu ortaya koymuştur (x2/sd=2.643, CFI=.935, TLI=.928, IFI=.935, RMSEA=.087, SRMR=.059). Araştırmanın neticesinde, tek faktör altında toplanan, 23 maddelik “Sınıf Öğretmenlerinin Erdem-Değer-Eylem Modeli’ne İlişkin Algı Ölçeği” geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Değerler Eğitimi , EDE Modeli , Ölçek Geliştirme , Geçerlik , Güvenirlik.

ClassTeachers' Perception Scale Regarding the Virtue-Value-Action ModelDevelopment: Validity and Reliability Study

Öz

Values are guiding principles that influence an individual’s beliefs, preferences, attitudes, emotions, and feelings, and they occupy a significant place in human life. Values education, defined as the effort to teach, transmit, and develop values, has two fundamental aims: enabling individuals to attain life satisfaction and contributing to the well-being of the society in which they live. The purpose of this study is to develop a valid and reliable measurement instrument aimed at determining primary school teachers’ perception levels regarding the Virtue–Value–Action (VVA) Model. The research was designed in a survey model, one of the quantitative research methods. The study was conducted in the province of Batman, using criterion sampling, and data were collected from two different sample groups selected from public and private primary schools. For the first administration (EFA), data were gathered from 270 primary school teachers working in various schools; for the second administration (CFA), data were collected from 219 primary school teachers employed in different primary schools. To ensure the validity of the scale, expert opinion, exploratory factor analysis (EFA), and confirmatory factor analysis (CFA) were utilized; to ensure reliability, Cronbach’s Alpha reliability coefficients and the upper–lower quartile t-test were used. As a result of the analyses, the KMO value was found to be .943, and the results of Bartlett’s Test of Sphericity were χ² = 4587.962; p = .000. In addition, the single factor in the scale explained 53.160% of the total variance, and the Cronbach’s Alpha coefficient was calculated as .980. The fit indices obtained from the confirmatory factor analysis indicated that the model demonstrated good fit (χ²/df = 2.643, CFI = .935, TLI = .928, IFI = .935, RMSEA = .087, SRMR = .059). As a result of the study, a 23-item “Primary School Teachers’ Perception Scale on the Virtue–Value–Action Model,” structured under a single factor, was developed.

Anahtar Kelimeler

Values Education , EDE Model , Scale Development , Validity , Reliability

Kaynakça

• Acat, M. B., & Aslan M. (2011). Karakter eğitimi yetkinliği ölçeği (OKEYÖ). Değerler Eğitimi Dergisi, 9(21), 7-27.
• Aktan, C. C. (2009). Ahlak ve ahlak felsefesine giriş. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 1(1), 38-59.
• Ayaz, M. Y. (2022). Öğretmenlerin Eğitim Felsefesi İnançları İle Değerler Eğitimi Tutumları Arasındaki İlişki. (Yüksek Lisans Tezi). Siirt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Eğitim Yönetimi Bilim Dalı.
• Aydoğan, R. (2018). Öz Düzenleyici Öğrenmeye Yönelik Değerler Eğitimi Programının Öğrencilerin Akademik Başarı, Demokratik Tutum Ve Yaşam Boyu Öğrenme Kazanım Algıları Üzerine Etkisi. (Doktora Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
• Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal Bilimler için Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem A Yayıncılık
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2016). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
• Çetin, F. (2018). Değer Eğitimine Yönelik Tutum Ölçeği (DETÖ) Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2018.
• Çetinbaş, E. (2015). Sınıf Öğretmenlerinin Değerler Eğitimine Yönelik Yeterliliklerinin İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Eğitim Programları Ve Öğretim, Yüksek Lisans Programı
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik. Ankara: Pegem Akademi.
• Çolakoğlu, Ö. M., & Büyükekşi, C. (2014). Açımlayıcı Faktör Analiz Sürecini Etkileyen Unsurların Değerlendirilmesi. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(1), 56-64.
• Dursun, İ., & Alnıaçık, Ü. (2019). Likert ölçeklerinde etiketleme kararları: kullanılan etiketler ölçüm sonuçlarına etkiler mi? Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(33), 148-196. https://doi.org/10.14520/adyusbd.549447.
• Deniz, S. (2024). İlkokul Türkçe dersi öğretim programının 21. yüzyıl becerilerini destekleme düzeyine ilişkin öğretmen görüşleri. (Doktora Tezi). T.C İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı, Eğitim Programları Ve Öğretim Bilim Dalı.
• Ekiz Alpaslan, S. (2019). Sınıf Öğretmeni Adaylarının Değerler Eğitimi İle İlgili Metaforlar. (Yüksek Lisans Tezi). Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel Eğitim Ana Bilim Dalı.
• Erkuş, A. (2006). Sınıf öğretmenleri için ölçme ve değerlendirme, kavramlar ve uygulamalar. Ankara: Ekinoks Yayınları.
• Ersoy, E. (2006). Değer farklılaşmalarının sosyolojik boyutu, Malatya örneği. (Doktora Tezi). İnönü üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Sosyoloji Anabilim Dalı. Malatya.
• Eşmekaya, E. (2019). Faktör analizi. YBS Ansiklopedisi, 7(1), 24-35. https://ybsansiklopedi.com/wp- content/uploads/2021/02/eda_faktoranalizi-1.pdf.
• Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education. McGraw-Hill. Gülleroğlu H. D., & Çokluk Bökeoğlu, Ö. (2023). Kuramdan uygulamaya tutum ölçeği geliştirme kılavuzu. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Hair, J. F. J., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis, Seventh Edition Prentice Hall.
• Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff Criteria for Fit Indexes in Covariance Structure Analysis: Conventional Criteria versus New Alternatives. Structural Equation Modeling, 6, 1-55.http://dx.doi.org/10.1080/10705519909540118
• İlhan, M., & Çetin, B. (2014). LISREL ve AMOS programları kullanılarak gerçekleştirilen yapısal eşitlik modeli (YEM) analizlerine ilişkin sonuçların karşılaştırılması. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 5(2), 26-42. https://doi.org/10.21031/epod.31126
• Jöreskog, K. G., & Sörbom, D. (1993). LISREL 8: Structural equation modeling with the SIMPLIS command language. Scientific Software International; Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
• Karakoç F.Y., & Dönmez L. (2014). Ölçek geliştirme çalışmalarında temel ilkeler. Tıp Eğitim Dünyası;13(40):39-58.
• Kalaycı, Ş. (2006). Faktör analizi. SPSS uygulamali çok değişkenli istatistik teknikleri. Asıl Yayın Dağıtım.
• Karaman, M. (2023). Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizi: kavramsal bir çalışma. Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 9(1), 47-63. https://doi.org/10.29131/uiibd.1279602.
• Karasar, N. (2016). Bilimsel araştirma yöntemi. kavramlar, ilkeler, teknikler Ankara: Nobel Yayınları. Kılıç, Z. (2015). Hayat Bilgisi dersinde öğrencilerin yaşam becerilerinin geliştirilmesinde etkin öğrenme uygulamaları. (Doktora Tezi). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Kırschenbaum, H. (1995). Enhance values and morality in schools and youth settings, Allyn&Bacon Company, Massachusetts Kline, R. B. (2023). Ebooks corporation: Principles and practice of structural equation modeling. Methodology in the social sciences. 3rd edition. New York: Guilford Press.
• Koçdar, S. (2015). Çevrimiçi ortamlarda öğrenenlerin öz-yönetim becerilerinin geliştirilmesinde kullanılan stratejiler ve araçlar. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 1(1), 39-55.
• Koyuncu, İ., & Kılıç, A.F. (2019), “Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizlerinin Kullanımı: Bir Doküman İncelemesi”,Eğitim ve Bilim Dergisi, 44(198), 361-388.
• Lance, C. E., Butts, M. M., & Michels, L. C. (2006). The sources of four commonly reported cut off criteria. Organizational Research Methods, 9(2), 202-220.
• Manici Öztürk, F. (2024). Okul Öncesi Öğretmenlerinin Değerler Eğitimine Ve Çocuk Haklarına Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). T.C. Çankırı Karatekin Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Çocuk Gelişimi Anabilim Dalı, Çankırı.
• MEB. (2024). Değerler çerçevesi, Erdem-Değer-Eylem Modeli. https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/erdem-deger-eylem-cercevesi
• Özen, Y. (2018). Değerler psikolojisi bağlaminda optimal terapi. The Journal of Social Science, 2(4), 183-194. https://doi.org/10.30520/tjsosci.457776
• Pallant, J.(2001). SPSS kullanma kılavuzu : SPSS ile adim adim veri analizi. Anı Yayıncılık.
• Saraçlı, S. (2022). Bilimsel araştırmalarda temel istatistik kavram ve uygulamaları. Detay Yayıncılık.
• Schumacker R. E. (2006), “Conducting specification searches with amos”, Structural Equation Modeling, 13 (1),118-129.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2015). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı (Çev. Edt. M. Baloğlu). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Tuncer, M. (2020). Nicel araştırma desenleri. B. Oral ve A. Çoban (Ed.), kuramdan uygulamaya eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (s. 205-227). Ankara: Pegem Akademi.
• Ulusoy, K. (2010). Değer eğitimi: davranışçı ve yapılandırmacı yaklaşıma göre hazırlanan tarih programlarında değer aktarımı. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Haziran, Cilt 12, Sayı 1 (32-51).
• Uzunkol, E. (2014). Hayat bilgisi öğretiminde uygulanan değerlerin eğitimin moleküler özsaygı düzeyinde, sosyal problem çözme ve empati düzeyinde etkisi (Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi /Eğitim Bilimleri Enstitüsü/İlköğretim Ana Bilim Dalı / Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı.
• Yaşaroğlu, C. (2023). Öğretmen adaylarının değerler eğitimi ile öğretmenlik mesleği tutumları arasındaki ilişki. Uluslararası Sosyal Bilimler Ve Eğitim Dergisi, 5(9), 587-602.
• Yaşaroğlu, C. (2024). Kuram ve eğitimde uygulama boyutlarıyla karakter ve değer. Vizitek Yayıncılık.
• Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74-85.
• Yemez, İ. (2016). Doğrulayıcı faktör analizi ile sosyal medya reklamlarına yönelik tutum ölçeğinin yapı geçerliliğinin incelenmesi: cumhuriyet üniversitesi iibf’de bir uygulama. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 17(2), 97-118.
• Zikmund, W.G., & Babin, B.J. (2010). Essentials of marketing research. South-Western, Cengage Learning