TRANSLATION OF JARGONS AND TECHNICAL TERMS WITHIN THE CONTEXT OF TEXT TYPOLOGY: A COMPARATIVE ANALYSIS OF KITAB-UL HIYEL

Yıl 2026, Cilt: 14 Sayı: 27, 81 - 99, 16.03.2026

Nesibe Erkalan Çakır

https://doi.org/10.20304/humanitas.1823131

https://izlik.org/JA87AD95WM

Öz

The translation of specialized texts presents challenges, particularly when rendering technical jargon within a literary context. This study focuses on the Turkish novel Kitab-ul Hiyel (1996) by İhsan Oktay Anar, a hybrid work that combines fiction, history, and ingenious inventions. Therefore, our corpus comprises a wide range of specialized terms, primarily drawn from engineering and maritime studies, while also covering various other fields such as music or culture. By adopting a text linguistics perspective, we try to understand the influence of text types on the translational choices in the French and English translations. In this respect, drawing upon Katharina Reiss's theory, we examine how the specific characteristics of these text types influence the translators’ decisions regarding the technical jargon. Our results indicate that cultural constraints and the demands of the different text types have a significant impact on the translation strategies adopted. This study, therefore, emphasizes the importance of an integrated approach to translation, combining the tools of text linguistics and translation studies, to fully grasp the complexity of specialized text translation.

Anahtar Kelimeler

Translation Studies , Translation of technical terms , Translation of jargons , Literary translation , Translation and text typology

METİN TİPOLOJİSİ BAĞLAMINDA JARGON VE TEKNİK TERİMLERİN ÇEVİRİSİ : KİTAB-ÜL HİYEL’İN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

https://izlik.org/JA87AD95WM

Öz

Uzmanlık metinlerinin çevirisi, özellikle teknik jargonu edebî bir bağlamda aktarma söz konusu olduğunda, kendine özgü zorluklar ortaya koymaktadır. Bu çalışma; kurgu, tarih ve dâhiyane buluşları harmanlayan melez bir eser olan İhsan Oktay Anar'ın Kitab-ul Hiyel (1996) adlı romanını ele almaktadır. Dolayısıyla, çalışmanın bütüncesi ağırlıklı olarak mühendislik ve denizcilik alanlarına ait olmakla birlikte aynı zamanda müzik veya kültür gibi diğer çeşitli alanları da kapsayan geniş bir uzmanlık terimleri yelpazesine sahiptir. Çalışmada, metindilbilimsel bir bakış açısı benimsenmiş ve metin türü farklılıklarının Fransızca ve İngilizce çeviri metinlerdeki çevirmen kararları üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda, Katharina Reiss'ın metin türlerine ilişkin ortaya koyduğu yaklaşım ışığında, metin türlerinin kendine has özelliklerinin teknik jargonun çevirisine yönelik çevirmen tarafından alınan kararları nasıl etkilediği araştırılmıştır. Çalışmada yürütülen analiz sonrasında elde edilen sonuçlar, kültürel kısıtlamaların ve farklı metin türlerinden kaynaklanan gerekliliklerin, benimsenen çeviri stratejileri üzerinde önemli bir etkisinin olduğunu göstermiştir. Bu çalışma, uzmanlık metinlerinin çevirisinin karmaşıklığını ortaya koymak üzere, metindilbilim ve çeviribilim gibi iki farklı alanı bir araya getiren bütünleşik bir yaklaşımın önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çeviribilim , Teknik terim çevirisi , Jargon çevirisi , Edebî çeviri , Çeviri ve metin tipolojisi.

TRADUCTION DES JARGONS ET DES TERMES TECHNIQUES DANS LE CONTEXTE DE LA TYPOLOGIE TEXTUELLE : ANALYSE COMPARÉE DE KITAB-ÜL HİYEL

https://izlik.org/JA87AD95WM

Öz

La traduction des textes spécialisés pose des défis particuliers, notamment lorsqu'il s'agit de restituer les jargons techniques dans un contexte littéraire. Cette étude se penche sur le cas du roman turc Kitab-ul Hiyel (1996) d'İhsan Oktay Anar, une œuvre hybride mêlant fiction, histoire et inventions ingénieuses. Notre corpus se compose ainsi d'un large éventail de termes spécialisés, principalement issus de l'ingénierie et de la marine, tout en couvrant d'autres domaines variés tels que la musique ou la culture. En adoptant une perspective linguistique textuelle, l’étude vise à examiner l'influence des types de textes sur les choix de traducteur ou/et traductrice observés dans les versions française et anglaise. À cet égard, en nous appuyant sur la théorie de Katharina Reiss, nous analysons l'influence des types de textes sur la traduction des jargons techniques. Nos résultats montrent que les contraintes culturelles et les exigences des différents types de textes ont un impact significatif sur les stratégies de traduction adoptées. Cette étude souligne ainsi l'importance d'une approche intégrée combinant les outils de la linguistique textuelle et de la traductologie, en vue de révéler la complexité de la traduction de textes spécialisés.

Anahtar Kelimeler

Traductologie , Traduction des termes techniques , Traduction des jargons , Traduction littéraire , Traduction et typologie textuelle.

Kaynakça

• Aşkın Balcı, H. (2018). Metindilbilimin ABC’si. Say Yayınları.
• Cadoret, B. (Ed.). (1997). Guide des termes de marine: Petit dictionnaire thématique de marine. Le Chasse-Marée.
• Durdureanu, I. I. (2010). Traduction et typologie des textes : pour une définition de la traduction « correcte ». Intercâmbio, 3, 8-21.
• Elçin, Ş. (1962). Denizli dokumacılığı üzerine notlar. Türk Etnografya Dergisi, 56, 5-8.
• Erbek, M. (2022). Çeviri amaçlı metin çözümlemesi. Paradigma Akademi.
• Hornby, A. S. (2005). Oxford advanced learner’s dictionary of current English (7th ed.). Oxford University Press.
• Kömürcü, İ. (2025). Effects of regular and irregular rhythms on time perception: The role of aksak and non-metric rhythms. Online Journal of Music Sciences, 10(3), 557-571. https://doi.org/10.31811/ojomus.1647605
• Ladmiral, J. R. (1981). Éléments de traduction philosophique. Langue Française, 51, 19-34. http://www.jstor.org/stable/41557468
• Le Robert. (s. d.). Registres de langue. Dans Dictionnaire Le Robert. https://dictionnaire.lerobert.com/guide/registres-de-langue
• Le Grand Robert. (2017). Le Grand Robert de la langue française (version numérique). SEJER.
• Lugatım. (s. d.). Aksak. Dans Kubbealtı Lugatı. https://lugatim.com/s/aksak
• Lugatım. (s. d.). Debbabe. Dans Kubbealtı Lugatı. https://lugatim.com/s/debbabe
• Lugatım. (s. d.). Kallâb. Dans Kubbealtı Lugatı. https://www.lugatim.com/s/KALL%C3%82B
• Lugatım. (s. d.). Peştemal. Dans Kubbealtı Lugatı. https://lugatim.com/s/PE%C5%9ETEMAL
• Lugatım. (s. d.). Semai. Dans Kubbealtı Lugatı. https://lugatim.com/s/semai
• Lugatım. (s. d.). Sofyan. Dans Kubbealtı Lugatı. https://lugatim.com/s/sofyan
• Mahir, B. (1999). Türk minyatürlerinde hil’at merasimleri. Belleten, 63(238), 745-754. https://doi.org/10.37879/belleten.1999.745
• Merriam-Webster. (s. d.). Agitator. Dans Merriam-Webster.com dictionary. https://www.merriam-webster.com/dictionary/agitator
• National Center for Biotechnology Information. (s. d.). Tin (element). PubChem. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/element/Tin
• Nord, C. (1996) Text type and translation method. The Translator, 2(1), 81-88, https://doi.org/10.1080/13556509.1996.10798965
• Nord, C. (2018). In memoriam Katharina Reiß. Meta, 63(1), 1-2. https://doi.org/10.7202/1050510ar Oxford University Press. (s. d.). Astern. Dans Oxford Advanced Learner’s Dictionary. https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/astern?q=astern
• Oxford University Press. (s. d.). Cannon. Dans Oxford Advanced Learner’s Dictionary. https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/cannon_1?q=cannon
• Oktay, A. (2004). Le traité de mécanique : Les vies incroyables et joviales des ingénieux d’antan (F. Fidan, Trad.). Actes Sud. (Œuvre originale publiée en 1996.)
• Oktay, A. (2011). Kitab-ül hiyel: Eski zaman mucitlerinin inanılmaz hayat öyküleri (22.. baskı). İletişim Yayıncılık. (İlk baskı 1996).
• Oktay, A. (2018). The book of devices: The incredible life histories of inventors of yore (G. Key, Trans.). Koç University Press. (Original work published 1996)
• Pakalın, M. Z. (1993). Osmanlı tarih deyimleri ve terimleri Sözlüğü 1, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Poussart, A. (1880). Dictionnaire des termes de marine, marine à voiles et à vapeur. Garnier frères. http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb31144365w
• Reiss, K. (1981). Type, kind and individuality of text: Decision making in translation (S. Kitron, Trad.). Poetics today, 2(4), 121-131.
• Reiss, K. (1989). Text types, translation types and translation assessment. In A. Chesterman (Ed.), Readings in translation theory (pp. 105-115). Oy Finn Lectura Ab.
• Reiss, K. (2000). Translation criticism: The potentials and limitations (E. F. Rhodes, Trans.). Routledge.
• Riemann, H. (1899). Dictionnaire de musique (G. Humbert, Trad.). Librarie Academique Didier. http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb31216043
• Rousseau, J. J. (1768). Dictionnaire de musique. Vve Duchesne. http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb166303772 Stolze, R. (2013). Çeviri kuramları: Giriş (E. Durukan, Çev.). Değişim Yayınları. (Orijinal eser 1994 yılında yayımlanmıştır)
• Türk Dil Kurumu. (2011). Türkçe sözlük (11. baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.