Women's spatial experiences: A research on Kahramanmaraş earthquake

Öz

Large-scale disasters such as earthquakes profoundly transform communities' lifestyles and spatial experiences. This study aims to examine the spatial experiences of women living in container cities following the February 6, 2023 Kahramanmaraş Earthquake from a landscape architecture perspective. The primary research method was a survey conducted with 80 female participants living in the districts of Onikişubat and Dulkadiroğlu. The survey form consisted of 5-point Likert scale questions on topics such as shelter, safety, hygiene, spatial arrangements, participation in disaster management, and use of green spaces. The data obtained were analyzed using SPSS 28.0 software; descriptive statistics and reliability tests were applied. The findings revealed that women perceived the lack of security and privacy, especially in temporary shelter areas, as the most significant problem; green spaces, on the other hand, were evaluated as spaces contributing to the psychological recovery process. Furthermore, it was determined that lighting systems and emergency buttons are fundamental elements that enhance the perception of safety. The original contribution of the study is that it emphasizes the importance of gender-sensitive landscape design in post-disaster spatial arrangements, reveals the conceptual relationship network for gender equality-sensitive landscape planning and design, and develops a concrete model proposal through container cities. In conclusion, taking into account women's spatial experiences after disasters will contribute to the construction of more inclusive and resilient cities by developing spatial solutions that are sensitive to safety, accessibility, and specific needs. The study reveals the unique role that landscape architecture can play in post-disaster gender-focused design processes

Anahtar Kelimeler

• Post-disaster landscape design
• Women-centered design
• Urban quality of life
• Container cities
• Gender equality

Kadınların mekânsal deneyimleri: Kahramanmaraş depremi üzerine bir araştırma

Öz

Deprem gibi büyük ölçekli afetler, toplulukların yaşam biçimlerini ve mekânsal deneyimlerini köklü biçimde dönüştürmektedir. Bu çalışma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremi sonrasında konteyner kentlerde yaşayan kadınların mekânsal deneyimlerini Peyzaj Mimarlığı perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel yöntemi anket olup, Onikişubat ve Dulkadiroğlu ilçelerinde yaşayan 80 kadın katılımcıyla yürütülmüştür. Anket formu; barınma, güvenlik, hijyen, mekânsal düzenlemeler, afet yönetimine katılım ve yeşil alan kullanımı gibi başlıklarda 5’li Likert ölçeği sorularından oluşmuştur. Elde edilen veriler SPSS 28.0 programında analiz edilmiş; tanımlayıcı istatistikler ve güvenilirlik testleri uygulanmıştır. Bulgular, kadınların özellikle geçici barınma alanlarında güvenlik ve mahremiyet eksikliğini en önemli sorun olarak gördüklerini; yeşil alanların ise psikolojik iyileşme sürecine katkı sağlayan mekânlar olarak değerlendirildiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, aydınlatma sistemleri ve acil durum butonlarının güvenlik algısını güçlendiren temel unsurlar olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın özgün katkısı, afet sonrası mekânsal düzenlemelerde toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı peyzaj tasarımının önemini vurgulaması, toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı peyzaj-planlama tasarımı için kavramsal ilişkiler ağını ortaya koyması ve konteyner kentler üzerinden somut bir model önerisi geliştirmesidir. Sonuç olarak, afet sonrası kadınların mekânsal deneyimlerinin dikkate alınması; güvenlik, erişilebilirlik ve özel ihtiyaçlara duyarlı mekânsal çözümler geliştirilmesiyle daha kapsayıcı ve sürdürülebilir kentlerin inşa edilmesine katkı sağlayacaktır. Çalışma, Peyzaj Mimarlığının afet sonrası toplumsal cinsiyet odaklı tasarım süreçlerinde üstlenebileceği özgün rolü ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel yaşam kalitesi
• Afet sonrası peyzaj tasarımı
• Kadın odaklı tasarım
• Kentsel yaşam kalitesi
• Konteyner kentler
• Toplumsal cinsiyet eşitliği

Kaynakça

1. Abanoz, F. B., & Vural, N. (2023). Dünyada ve Türkiye’de kullanılan geçici afet konutlarının karşılaştırmalı analizi ve model önerisi. Eksen Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 4(1), 132-153. https://doi.org/10.58317/eksen.1225999
2. Açıksöz, S. (2017a). Toplumsal cinsiyet eşit(siz)liğinin dış mekâna yansımaları ve toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme. Toplumsal cinsiyet ve kent-mekân sempozyumu bildiriler kitabı (s. 114-138) içinde. Ankara: TMMOB Şehir Plancıları Kadın Komisyonu, 11-12 Mart, ISBN: 978-605-01-1077-7
3. Açıksöz, S. (2017b). Toplumsal cinsiyet eşitliği- mekânsal planlama ilişkisi: S. Çelikyay (Der.), Kadın dostu kentler. Kamusal alanların mekânsal organizasyonu (s. 119-140) içinde. Bartın: Bartın Üniversitesi yayınları No: 30, Fen Bilimleri Enstitüsü yayınları No: 01, ISBN: 978-605-9895-14-9
4. AFAD. (2023). AFAD Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Web sitesi: 1 Temmuz 2025. https://www.afad.gov.tr/kahramanmarasta-meydana-gelen-depremler-hk-36
5. Akten, M. (2003). Isparta ilindeki bazı rekreasyon alanlarının mevcut potansiyellerinin belirlenmesi. Turkish Journal of Forestry, 4(2), 115-132.
6. Alsamara, K., Kakaje, A., Soqia, J., Ghareeb, A., Watson, L., Hadakie, R., Jawich, K., Al-Homsi, A., & Forbes, D. (2024). Exploring women’s religious coping strategies and psychological impact after the 2023 earthquake in syria. Journal of Religion and Health, 63(3), 2314-2326. Erişim adresi: https://doi.org/10.1007/s10943-024-02005-8
7. Alston, M. (2013). Women and adaptation. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 4(5), 351-358.
8. Aşur, F., & Sancak, S. (2023). Kadın bakış açısıyla kentsel açık yeşil alanlarının önemi. Ankara: Peyzaj ve Kentler‘2023 Çalışmaları, İKSAD Yayınevi.

9. Baykan, D. (2015). Yerel yönetimler için kadın dostu kent planlaması ve tasarım ilkeleri kitabı. Ankara, Uzerler Matbaacılık.
10. Bradshaw, S. (2013). Gender, development and disasters. Edward Elgar Publishing.
11. Can, İ., & Saka, A. E. (2022). Deprem sonrası geçici barınma birimleri için alternatif bir çözüm önerisi: WikiGEB. Online Journal of Art and Design, 10(2).
12. Cao, L. S., Zhang, Z. F., &Kang, T. H. (2018). The construction of earthquake resistance and hazardous reduction suitability evaluation systems for comprehensive parks. Journal of the Korean Institute of Landscape Architecture, 46(1), 86-95. https://doi.org/10.9715/kila.2018.46.1.086.
13. Clissold, R., Westoby, R., & McNamara K. E. (2020). Women as recovery enablers in the face of disasters in Vanuatu. Geoforum, 113, 101-110. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2020.05.003Return to ref 2020
14. Cruz, S. S., Costa, J. P. T., de Sousa, S. Á., & Pinho, P. (2013). Urban resilience and spatial dynamics. Resilience Thinking in Urban Planning, 53-69. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-94-007-5476-8_4
15. Cutter, S. L. (2017) Unutulan kayıplar yeniden: Kadınlar, çocuklar ve afet riski. Glob Environ Chang, 42, 117-121. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2016.12.010
16. Çavdar, B. (2023). “Mekânın üretimi” üzerine inceleme yazısı. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7 (2), 1857-1862. https://dergipark.org.tr/sinopusd
17. Çelebi, V. (2013). Michel Foucault’da bilgi, iktidar ve özne ilişkişi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 5(1).
18. Dinçtürk, C. & Açıksöz, S. (2018). Bolu-Mudurnu yerleşiminde kadınların dış mekân kullanımı. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 20(3): 431-442. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/560682
19. Drolet, J., Dominelli, L., Alston, M., Ersing, R., Mathbor, G., & Wu, H. (2015). Women rebuilding lives post-disaster: Innovative community practices for building resilience and promoting sustainable development. Gender & Development, 23(3), 433-448. https://doi.org/10.1080/13552074.2015.1096040
20. Enarson, E. (2000). Gender and natural disasters. International Labour Organization.
21. Enarson, E. , & Meyreles, L. (2004). International perspectives on gender and disaster: differences and possibilities. International Journal of Sociology and Social Policy, 24 (10/11), 49-93.
22. Eşit Adımlar. (2023) Deprem bölgesinde kadın olmak. 3 Temmuz 2025, https://www.skdturkiye.org/esit-adimlar/guncel/deprem-bolgesinde-kadin-olmak
23. Fordham, M. H. (1998). Making women visible in disasters: problematising the private domain. Disasters, 22(2), 126-143.
24. Foucault, M. (1977). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan, Trans.). Pantheon Books. (Original work published 1975) https://monoskop.org/images/4/43/Foucault_Michel_Discipline_and_Punish_The_Birth_of_the_Prison_1977_1995.pdf
25. Frijters, P., Johnston, D. W., Knott, R., & Torgler, B. (2021). Resilience to disaster: Evidence from daily wellbeing data. IZA Discussion Paper, No:14220, SSRN. https://ssrn.com/abstract=3813647
26. Geniş, B., Gürhan, N., Koç, M., Geniş, Ç., Şirin, B., Çırakoğlu, O. C., & Coşar, B. (2020). Development of perception and attitude scales related with COVID-19 pandemia. Pearson Journal of Social Sciences-Humanities, 5(7), 306-328. https://www.pearsonjournal.com/index.php/pub
27. George, D. ve Mallery, P. (2019). IBM SPSS statistics 26 step by step: A simple guide and reference. Routledge. Güdücü, B. (2015). Özel alan, kamusal alan, kent ve insan. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi, 1(1), 59-67.
28. Günaçan, S., & Erdoğan, E. (2018). Peyzaj mimarlığı ve hafıza mekânları: İstanbul, Tarihi Yarımada örneği. Journal of ArchitecturalSciences and Applications, 3(1), 34-53.
29. Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2016). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. (3.Baskı), Seçkin Yayıncılık, Ankara, 215 s.
30. Işık, Ö., Özer, N., Sayın, N., Mishal, A., Gündoğdu, O., & Özçep, F. (2015). Are women in Turkey both risks and resources in disaster management? International Journal of Environmental Research and Public Health, 12(6), 5758-5774. https://doi.org/10.3390/ijerph120605758
31. İlhan, N., Aykal, D., & Erbaş Özil, M. (2024). Deprem sonrasında kullanılan geçici barınma birimlerinin yerleşim düzeni bağlamında ergonomik analizi. Journal of Architectural Sciences and Applications, 9(Special Issue), 245-269. https://doi.org/10.30785/mbud.1334397
32. Juran, L. ve Trivedi, J. (2015). Women, gender norms, and natural disasters in Bangladesh. Geographical Review, 105(4), 601-611. https://doi.org/10.1111/j.1931-0846.2015.12089.x
33. Kalıpsız, A. (1981). İstatistik Yöntemler. İstanbul, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi, Yayın No: 2837, O.F. Yayın No: 294.
34. Karaçizmeli, M. (2021). Lefebvre ve Foucault’da mekân: Kuramsal bir tartışma. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(52), 166-178. https://doi.org/10.17498/kdeniz.996269
35. Kılıç, B. (2024). Kent, mekân ve duygulanımsal atmosfer: Samsun’da Bir Sahil Parkı Etnografisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı, İstanbul.
36. Kiper, T., Korkut, A., & Üstün Topal, T. (2016). Mekânsal planlamada kadın dostu kent yaklaşımı. İDİL Sanat ve Dil Dergisi, 5(26), 1777-1796.
37. Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
38. Kulak, H. (2023). Kamusal alan-özel alan ayrımı ve Habermas’ın kamusal alan düşüncesi. Habitus Toplumbilim Dergisi, 4(4), 115-144.
39. Lefebvre, H. (1991). The Production of Space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Blackwell Publishing. (Original work published 1974). https://transnationaleverydaylife.wordpress.com/wp-content/uploads/2011/09/henri-lefebvre-the-production-of-space.pdf
40. Lim, H. K. (2016). Planning for emergence: Confronting rule-based and design-based urban development. Chalmers Tekniska Hogskola, Sweden.
41. Liu, W., Xu, H., Wu, J., Li, W., & Hu, H. (2022). Measuring spatial accessibility to refuge green space after earthquakes: A case study of Nanjing, China. PLoS ONE, 17. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0270035.
42. Mavi Kalem Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği. (2016). Afet ve acil durumlarda kadın çalıştayı sonuç kitabı. İstanbul: Sivil Düşün AB Programı.
43. Mızrak, S., Özdemir, A. , & Aslan, R. (2021). Adaptation of hurricane risk perception scale to earthquake risk perception and determining the factors affecting women's earthquake risk perception. Natural Hazards, 109(3), 2241-2259. https://doi.org/10.1007/s11069-021-04918-z
44. Mirzaee, S. (2019). Assessing urban resilience using network science and data mining, (Doctoral dissertation), Northeastern University, London.
45. Mostofa, R., Bonotulshi, D. , & Guaralda, M. (2024). “GenUrban: Shaping cities for all genders”- Right to the city planning framework, Hong Kong, Cities. https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.105081.
46. Özbek, M. (2001). Kamusal mekânlar ve kent haritaları. Kamusal Alan Kültür ve Toplum Dergisi, 21(10), 11-12.
47. Riedel, F. (2019). Atmosphere. In J. Slaby, & C. V. Scheve (Der.), Affective Societies: Key Concepts (s. 85-95) içinde, Routledge.
48. Risteen, N. M. (2022). After the Disaster: Architecture and ruination in twentieth-century Japan (Doctoral dissertation), Princeton University, New Jersey.
49. Roncone, R., Giusti, L., Mazza, M., Bianchini, V., Ussorio, D., Pollice, R., & Casacchia, M. (2013). Persistent fear of aftershocks, impairment of working memory, and acute stress disorder predict post-traumatic stress disorder: 6-month follow-up of help seekers following the L’Aquila earthquake. Springerplus, 2, 1-11, doi:10.1186/2193-1801-2-636
50. Roy, D., & Mukherjee, M. (2024). Challenges and opportunities for women in disaster risk management. IDRiMJournal, 14(2), 228-240.
51. Ruberto, D. (2018). Arts participation and accessibility in Wilmington, Delaware: A youth photovoice Project (M.A. Thesis), University of Delaware, Delaware.
52. Sphere Association. (2018). The Sphere handbook: Humanitarian charter and minimum standards in humanitarian response. Geneva: Sphere Association.
53. Şener, Ü., & Demirdirek, H. (2014). Toplumsal cinsiyete duyarlı veri çalışması. İstanbul: Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırmaları Vakfı (TEPAV) Yayınları.
54. Terraza, H., Orlando, M. B., Lakovits, C., Lopes Janik, V., & Kalashyan, A. (2020). Handbook for gender-inclusive urban planning and design. https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/33197/145305.pdf
55. Tomak, L., Demirel, T., & Demir, I. (2024). Evaluation of the demographic characteristics and general health status of earthquake survivors affected by the 2023 Kahramanmaraş earthquake; a section from Gaziantep Nurdağı district. BMC Public Health, 24(1), 937, https://doi.org/10.1186/s12889-024-18444-7
56. True, J. (2013). Gendered violence in natural disasters: Learning from New Orleans, Haiti and Christchurch. Aotearoa New Zealand Social Work, 25(2), 78-89. https://doi.org/10.11157/anzswj-vol25iss2id83
57. TÜİK. (2023). Türkiye İstatistik Kurumu, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayal%C4%B1-N%C3%BCfus-Kay%C4%B1t-Sistemi-Sonu%C3%A7lar%C4%B1-2024-53783&dil=1
58. Türer Başkaya, F. A. (2023). Afete duyarlı peyzaj planlaması, depremler ve Türkiye. Peyzaj, 5(1), 55-62. https://doi.org/10.53784/peyzaj.1316459
59. TMMOB Peyzaj Mimarları Odası. (2023). Peyzaj Planlama ve Tasarım ile Afet Riski Azaltma ve Dirençlilik Artırma. Afet Riski Azaltma ve Dirençlilik Artırma Ön Teknik Raporu, TMMOB Peyzaj Mimarları Odası Yayınları, ISBN: 978-605-01-1562-8, https://www.peyzaj.org.tr/resimler/ekler/524f443bec59efd_ek.pdf
60. UNFPA. (2023). Türkiye Depremleri ve Devam Eden İhtiyaçlar. https://turkiye.unfpa.org/en/earthquakes-response United Nations. (2015). Transforming our world: the 2030 agenda for sustainable development. United Nations, Agenda for Sustainable Development web.pdf. https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/21252030 (Erişim tarihi: 24 Nisan 2023).
61. Usta, G., Torpuş, K., Kanbay, Y., & Çınar Özbay, S. (2024). The Turkish adaptation of the fear of earthquake scale. Natural Hazards, 120(1), 463-476. https://doi.org/10.1007/s11069-023-06228-y
62. Villagra, P., Quintana, C., Ariccio, S., & Bonaiuto, M. (2021). Evacuation intention on the Southern Chilean coast: A psychological and spatial study approach. Habitat International, 117, 102443, https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2021.102443.
63. Wei, Y., Jin, L., Xu, M., Pan, S., Xu, Y., & Zhang, Y. (2020). Instructions for planning emergency shelters and open spaces in China: Lessons from global experiences and expertise. International Journal of Disaster Risk Reduction, 51, 101813. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.101813.
64. Yaman, Ö. M., & Akyurt, M. A. (2013). Sosyal Hizmete Kültürel Yaklaşım: 2011 Van Depremi Örneği. Sosyoloji Dergisi, 3, 26-1, 105-144.
65. Yang, Y., Zeng, W., Lu, B., & Wen, J. (2021). The contributing factors of delayed-onset post-traumatic stress disorder symptoms: a nested case-control study conducted after the 2008 Wenchuan Earthquake. Frontiers in Public Health, 9, 682714. https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.682714
66. Zhang, L. P., Zhao, Q., Luo, Z. C., Lei, Y. X., Wang, Y., & Wang, P. X. (2015). Prevalence and risk factors of posttraumatic stress disorder among survivors five years after the “Wenchuan” earthquake in China. Health and Quality of Life Outcomes, 13, 1-7, DOI 10.1186/s12955-015-0247-z