A threshold on edge: Beytepe village under the pressure of urban sprawl

Öz

Rural settlements are not merely units of agricultural production; yet they are multi-layered environments that encapsulate historical, cultural, ecological, and morphological identity. However, rapid and uncontrolled urban sprawl pressing toward the edges of cities, especially metropolises, threatens the socio-spatial characteristics of rural landscapes. These settlements, diverging from their inherent socio-spatial dynamics, are being resproduced by urban expansion processes. This is a global phenomenon bringing about new values, crises, and challenges for urban planning. Beytepe Village, located on the southwestern peripheries of Ankara, is a settlement directly impacted by this rapid and unregulated urban sprawl. Due to ongoing urban transformation and land speculation, the village has long been at risk of vanishing. In this framework, this study aims to investigate the transformation process around the Beytepe Village diachronically and the extent to which urban sprawl pressure affects the unique character of the village from socio-political and spatial perspectives. By doing so, the study seeks to reveal the relationship between urban and rural environments by analyzing the impact of spatial transformations on the typomorphological characteristics, land-use dynamics, and rural practices in and around the village by adopting a mixed and inter-scalar method. The study emphasizes how the potential of this peripheral context can be integrated into planning strategies through the promotion of alternative theories and operations to stimulate and protect diversified lifestyles, and discusses the urgent need for simultaneously developed urban policies. Eventually, the article advocates for proposals that approach local development through multifunctional and multi-scalar perspectives.

Anahtar Kelimeler

• urban sprawl
• rural settlements
• urban-rural dichotomies
• Beytepe village
• urban policies.

Sınırda bir eşik: Kentsel yayılma baskısı odağında Beytepe köyü

Öz

Kırsal yerleşimler yalnızca tarımsal üretim birimleri değildir; aynı zamanda tarihsel, kültürel, ekolojik ve morfolojik süreklilik barındıran çok katmanlı çevrelerdir. Ancak, özellikle metropol kentlerin çeperlerine doğru genişleyen hızlı ve denetimsiz kentsel yayılma ve sıçrama baskıları, bu kırsal peyzajların sosyo-mekânsal özelliklerini tehdit etmektedir. Kırsal yerleşimler, özgün dinamiklerinden saparak, kentleşme süreçleriyle yeniden üretilmektedir. Bu durum, dünya genelinde gözlemlenen ve kent planlaması açısından yeni değerler, krizler ve meydan okumalar yaratan küresel bir olgudur. Ankara’nın güneybatı çeperinde yer alan Beytepe Köyü, bu hızlı ve kontrolsüz kentsel yayılmadan doğrudan etkilenen bir yerleşimdir. Süregelen kentsel dönüşüm ve arsa spekülasyonları nedeniyle, köy uzun süredir yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu bağlamda, çalışma, Beytepe Köyü ve çevresinde meydana gelen dönüşüm sürecini artzamanlı olarak incelemeyi; kentsel yayılma baskısının köyün özgün karakteri üzerindeki etkisini sosyo-politik ve mekânsal boyutlarıyla ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, çalışma, kırsal ve kentsel alanlar arasındaki dönüşen ilişkiyi analiz etmek için tipo-morfolojik özellikler, arazi kullanım dinamikleri ve kırsal pratikler üzerindeki mekânsal dönüşümün etkilerini çok ölçekli ve karma bir yöntemle incelemektedir. Çalışma ayrıca, bu periferik bağlamın taşıdığı potansiyelin, çeşitlenen yaşam biçimlerini koruyup destekleyecek alternatif kuramsal yaklaşımlar ve uygulamalar aracılığıyla planlama stratejilerine nasıl entegre edilebileceğini vurgulamakta; eş zamanlı geliştirilecek kentsel politikalara duyulan acil ihtiyacı tartışmaktadır. Son olarak, makale, yerel kalkınmayı çok işlevli ve çok ölçekli bakış açılarıyla ele alan politika önerilerini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kentsel yayılma
• kırsal yerleşimler
• kır-kent ikiliği
• Beytepe köyü
• kentsel politikalar.

Kaynakça

1. Acar Özler, Ö. (2019). Neoliberal politikaların kentsel planlamaya etkisi: Ankara çeper alanı üzerinden bir değerlendirme. Mimarlık, 408, 28–32.
2. Alkışer, Y., & Yürekli, H. (2011). Türkiye’de “devlet konutu”nun dünü, bugünü, yarını. İTÜ Dergisi/a, 3(1), 63–74.
3. Akkoyunlu, S. (2015). The potential of rural–urban linkages for sustainable development and trade. International Journal of Sustainable Development & World Policy, 4(2), 20–40. https://doi.org/10.18488/journal.26/2015.4.2/26.2.20.40
4. Ankara Büyükşehir Belediyesi (2006). 2023 Plan Raporu.
5. Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi. (2005, Şubat 18). 542 sayılı karar: Lodumlu (Beytepe) kentsel dönüşüm ve gelişim projesi onayı. Ankara, Türkiye.
6. Asher, K. (2019). The risky streets of ontologically redesigned cities: Some comments on Arturo Escobar’s rurbanization research program. Geoforum, 101, 212–214. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2019.01.008
7. Barros, J. L., Tavares, A. O., Monteiro, M., & Santos, P. P. (2018). Peri-urbanization and rurbanization in Leiria city: The importance of a planning framework. Sustainability (Switzerland), 10(7). https://doi.org/10.3390/su10072501
8. Brabyn, L. (2005). Solutions for characterising natural landscapes in New Zealand using geographical information systems. Journal of environmental management, 76(1), 23-34.

9. Bruegmann, R. (2005). Sprawl: A compact History. In The University of Chicago Press.
10. Brueckner, J. K. (2000). Urban sprawl: Diagnosis and remedies. International Regional Science Review, 23(2), 160–171.
11. Busck, A. G., Hidding, M. C., Kristensen, S. B. P., Persson, C., & Præstholm, S. (2008). Managing rurban landscapes in the Netherlands, Denmark and Sweden: Comparing planning systems and instruments in three different contexts. Geografisk Tidsskrift, 108(2), 1–16. https://doi.org/10.1080/00167223.2008.10649584
12. Can, I., Yıldız, B. Y., Ek, İ., & Polat, F. (2018). Değişen kır kent ilişkisi ve bölgesel kentleşme, İzmir-Urla örneği. Türkiye Kentsel Morfoloji Ağı, 637–649.
13. Castrignanò, M., & Manella, G. (2011). From urban sprawl to sustainable cities: A neighborhood perspective in urban studies. Research in Urban Sociology, 11(2011), 27–40. https://doi.org/10.1108/S1047-0042(2011)0000011005
14. Change.org. (2013). T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Sayın Bakan Erdoğan Bayraktar: Yılan hikayesine dönen Beytepe köyümüzün imar planları artık bitirilsin. 5 Mayıs 2023 tarihinde https://www.change.org/p/t-c-çevre-ve-şehircilik-bakanlığı-sayın-bakan-erdoğan-bayraktar-yılan-hikayesine-dönen-beytepe-köyümüzün-imar-planları-artık-bitirilsin adresinden erişildi.
15. Clapham, W. B., Jr. (2003). Continuum-based classification of remotely sensed imagery to describe urban sprawl on a watershed scale. In Proceedings of the Society of Photo-Optical Instrumentation Engineers (SPIE), 86, 322–340.
16. Çankaya Kaymakamlığı (2017). Çankaya 2017 faaliyetleri brifing raporu.
17. Çilingir, T., & Görgün, E. K. (2018). Hızla üzerine kent gelen köyün, kentleşme ile imtihanı : Uzundere the challenging dilemma of the village between the rural and the urban : case of uzundere village under pressure of rapid urbanization. Ek 1, 139–151. https://doi.org/10.14744/planlama.2018.88700
18. Duany, Andres; Plater-Zyberk, Elizabeth; Speck, J. (2000). Suburban Nation: The Rise of Sprawl and the Decline of the American Dream. North Point Press.
19. Dymitrow M (2017) Rural/urban redux: conceptual problems and mate-rial effects. Chapter2. Publications Edited by the Departments of Geography, University of Gothenburg, Series B, No. 129. http:// hdl. handle. net/ 2077/ 54152
20. Eppler, U., Fritsche, U. R., & Laaks, S. (2015). Urban-Rural Linkages and Global Sustainable Land Use. GLOBALANDS Issue Paper, May, 1–64. http://www.iinas.org/tl_files/iinas/downloads/land/IINAS_2015_Urban-Rural_Linkages_Issue_Paper.pdf
21. Gallent, N., Bianconi, M., & Andersson, J. (2006). Planning on the edge: England’s rural - Urban fringe and the spatial-planning agenda. Environment and Planning B: Planning and Design, 33(3), 457–476. https://doi.org/10.1068/b31171
22. Gallent, N., Shoard, M., Andersson, J., Oades, R., & Tudor, C. (2004). England’s urban fringes: Multi-functionality and planning. Local Environment, 9(3), 217–233. https://doi.org/10.1080/1354983042000219342
23. Galster, G., Hanson, R., Ratcliffe, M. R., Wolman, H., Coleman, S., & Freihage, J. (2001). Wrestling sprawl to the ground: Defining and measuring an elusive concept. Housing Policy Debate, 12(4), 681–717
24. Günay, B. (2012). Ankara Spatial History. Aesop, 1427, 13. https://crp.metu.edu.tr/en/system/files/ankara_spatial_history.pdf
25. Günsel, R. (2004). Ankara: başkentin tarihi, arkeolojisi ve mimarisi. Ankara Enstitüsü Vakfı Yayınları.
26. Harvey, D. (2005). The new imperialism. Oxford University Press.
27. Hayrullahoğlu, G., Aliefendioğlu, Y., & Tanrıvermiş, H. (2022). Kentsel yayılma alanları ve bu alanlardaki konut talebi üzerine nitel bir araştırma. İDEALKENT, 12(34), 1413–1439. https://doi.org/10.31198/idealkent.873343
28. Hoffmann EM, Jose M, Nölke N, Möckel T (2017) Construction and use of a simple index of urbanisation in the rural–urban interface of Bangalore India. Sustainability 9(11):2146. https:// doi. org/ 10. 3390/ su911 2146
29. Hoffmann, Ellen & Schareika, Nikolaus & Dittrich, Christoph & Schlecht, Eva & Sauer, Daniela & Buerkert, Andreas. (2023). Rurbanity: a concept for the interdisciplinary study of rural–urban transformation. Sustainability Science. 18. 1-15. 10.1007/s11625-023-01331-2.
30. Hürriyet Gazete Arşivi. (2005).Kentsel dönüşüme yürütmeyi durdurma. 6 Mayıs tarihinde https://satis.hurriyet.com.tr/DateSelect.aspx?catid=1&pid=1 adresinden erişildi.
31. Kalfaoglu Hatipoglu, H., & Mahmut, S. B. (2022). The concept of “smart density planning” principles for livable and sustainable urban transformation. Innovating Strategies and Solutions for Urban Performance and Regeneration, 75–88.
32. Kalfaoğlu, S. (2022). Future-proofing cities through urban morphology. In S. A. Selçuk (Ed.), Architectural research: Current studies and future trends (ss. 123–138). Livre de Lyon.
33. Kasimis, C., & Papadopoulos, A. G. (2013). Rural transformations and family farming in contemporary greece. In Research in Rural Sociology and Development (Vol. 19, Issue 2013). Emerald Group Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/S1057-1922(2013)0000019013
34. Kew, B., & Lee, B. D. (2013). Measuring sprawl across the urban rural continuum using an amalgamated sprawl index. Sustainability, 5(5), 1806-1828.
35. Krier, L. (1984). Houses, palaces, cities. AD Architectural Design.
36. Lacour, C., & Puissant, S. (2007). Re-Urbanity: urbanising the rural and ruralising the urban. Environment and Planning A, 39(3), 728-747. https://doi.org/10.1068/a37366 (Original work published 2007)
37. Mann, S. (2009). Institutional causes of urban and rural sprawl in Switzerland. Land use policy, 26(4), 919-924.
38. Milliyet Gazete Arşivi. (1992). Okul yerine villalar. 6 Mayıs tarihinde http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Alan%25252520Makovsky/ adresinden erişildi.
39. Mumford, L. (1961). The city in history: Its origins, its transformations, and its prospects. Harcourt, Brace & World. Norberg-Schulz, C. Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture; Rizzoli: London, UK, 1980.
40. Osmay, S. (1998) ‘1923'ten bugüne kent merkezlerinin dönüşümü in Sey, Y. (ed.) 75 Yılda Değişen Kent ve Mimarlık. İstanbul : Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, pp.139-154.
41. Saunders, W. S. (Ed.). (2005). Sprawl and Suburbia. University of Minnesota Press.
42. Sezgin, D., & Varol, Ç. (2012). Ankara’daki̇ kentsel büyüme ve saçaklanmanın verimli tarım topraklarının amaç dışı kullanımına etkisi. Metu Journal of the Faculty of Architecture, 29(1), 273–288. https://doi.org/10.4305/METU.JFA.2012.1.15
43. Sherestha, M.; York, A.; Boone, C.; Zhang, S. Land (2011). fragmentation due to rapid urbanization in the Phoenix metropolitan area: Analyzing the spatio-temporal patterns and drivers. Appl. Geogr. 31, 522–531
44. Sınacı Özfındık, F. (2022). Ankara’da kentsel büyüme: kent çeperinde büyümenin kontrolüne yönelik planlama ve politika araçları. Journal of Planning, 32(3), 488–509. https://doi.org/10.14744/planlama.2022.37880
45. Şenyel, A. (2006) Low rise housing development in Ankara [Master Thesis, METU, Turkey]. https://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12607341/index.pdf
46. Tekeli, İ. (2010). Konut sorununu konut biçimleriyle düşünmek. İlhan Tekeli Toplu Eserleri 13, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
47. Torrens, P., & Alberti, M. (2000). Measuring urban sprawl (Working Paper Series). Centre for Advanced Spatial Analysis, University College London, London, UK.
48. Whyte, W. H. (1958). The exploding metropolis. Garden City, NY: Doubleday.
49. Yapı.com.tr. (2007). Başkent’e 20 km mesafede imarsız köy. 8 Mayıs 2023 tarihinde https://www.yapi.com.tr/haberler/baskente-20-km-mesafede-imarsiz-koy_55720.html adresinden erişildi.
50. Yaşar, C. G. (2010). Politics of Urban Sprawl: The Case of Ankara. METU.