İklim kanununa muhalefet: TBMM genel kurul ve çevre komisyonu görüşmeleri üzerine nitel bir analiz

Öz

Bu çalışmanın amacı 2025 yılında kabul edilerek yürürlüğe giren İklim Kanunu teklifine ilişkin olarak TBMM’deki muhalefet partilerinin Meclis Genel Kurulunda ve Çevre Komisyonunda ortaya koydukları yaklaşımın nitel bir analizini yapmaktır. İlgili kurul ve komisyondaki görüşmelere dair tutanakların veri setini teşkil ettiği çalışmada doküman ve söylem analizi yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmanın bulguları söz konusu teklif metninin bir mutabakatın ürünü olmadığını, aksine iklim değişikliğiyle mücadele meselesinin Türk siyasetinde yeni bir kutuplaşma alanı hâline geldiğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu bağlamda Meclisteki muhalefet, iktidar kanadının ortaya koyduğu teklifi genel olarak Türkiye’yi küresel karbon piyasasına eklemlemeyi amaçlayan yeşil bir kandırmaca olarak nitelemekte ve söz konusu metni bilhassa iktisadî egemenliğe aykırılık, sermayenin çıkarlarına hizmet etme, adil geçiş öngörmeme ve küresel tahakküm düzeninin bir enstrümanı olma ithamlarıyla sorunsallaştırmaktadır. Dolayısıyla muhalefet perspektifinden bu Kanun iklim değişikliğinin gerektirdiği hakiki bir dönüşümü gerçekleştirmek yerine ülkenin küresel sermayenin yeni dayatmalarına uyumunu sağlamakta ve bu hâliyle stratejik hamle niteliği taşıyan ticarî bir yasal düzenleme olmaktan öteye geçememektedir.

Anahtar Kelimeler

• İklim kanunu
• TBMM
• genel kurul
• çevre komisyonu
• muhalefet

Opposition to the climate law: A qualitative analysis of parliamentary plenary and environment committee debates in the Turkish Grand National Assembly

Öz

The aim of this study is to conduct a qualitative analysis of the approach adopted by opposition parties in the Turkish Grand National Assembly regarding the Climate Law proposal, which was adopted and entered into force in 2025, as expressed in the Plenary and the Environment Commission. In the study, whose dataset consists of the official records of the debates held in the relevant body and commission, document analysis and discourse analysis methods were employed. The findings of the study clearly demonstrate that the proposal in question was not the product of a broad consensus; rather, the issue of combating climate change has become a new axis of polarization in Turkish politics. In this context, the parliamentary opposition generally characterizes the proposal introduced by the ruling bloc as a ‘green deception’ aimed at integrating Türkiye into the global carbon market. They problematize the text particularly on the grounds that it undermines national economic sovereignty, serves the interests of capital, fails to envisage a just transition, and functions as an instrument of a global order of domination. Thus, from the opposition’s perspective, the Law does not realize the genuine transformation required by climate change; instead, it facilitates the country’s adaptation to the new impositions of global capital and, in this respect, does not go beyond being a commercial legal regulation of a strategic nature.

Anahtar Kelimeler

• Climate law
• TGNA
• plenary
• environment commission
• opposition

Kaynakça

1. Adalet ve Kalkınma Partisi TBMM Grup Başkanlığı. (2025). İklim Kanunu Teklifi. https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y3/T2/WebOnergeMetni/c0986a6f-d636-4c89-a92f-5db951eeeb09.pdf
2. Berberoğlu, N. (2009). İklim değişikliği: Post-Kyoto müzakereleri ve Türkiye. Uluslararası Ekonomik Sorunlar Dergisi, 33, 18-26.
3. Bowen, G. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9, 27-40.
4. Boyle, R. (2024, July 16). What percentage of global greenhouse gas emissions does Turkey produce? https://www.emission-index.com/countries/turkey
5. ÇŞB. (2010). Enhancing the capacity of Turkey to adapt to climate change: Participatory vulnerability analysis. http://mdgfund.org/sites/default/files/ENV_STUDY_Turkey_Participatory%20Vulnerability%20Analysis.pdf
6. ÇŞB. (2016). Türkiye iklim değişikliği 6. ulusal bildirimi. https://webdosya.csb.gov.tr/db/destek/editordosya/Turkiye_Iklim_Degisikligi_Altinci_Ulusal_Bildirimi.pdf
7. ÇŞİDB. (2023). İklim değişikliği azaltım stratejisi ve eylem planı (2024-2030). https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/İklim%20Değişikliği%20Azaltım%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Planı%20(2024-2030).pdf
8. ÇŞİDB. (2024). İklim değişikliğine uyum stratejisi ve eylem planı (2024-2030). https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/iklim%20Degisikligine%20Uyum%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Plan.pdf

9. Demir, M. (2025). Türkiye'nin iklim değişikliği politikaları ve 2053 net sıfır emisyon hedefi: Taahhütler, uygulamalar ve karşılaşılan güçlükler. Çevre, İklim ve Sürdürülebilirlik, 26(2) 53-66.
10. Fairclough, N. (2015). Language and power. Routledge.
11. Gürçam, S. (2022). Analysing the global fight against climate change and the Turkish context. Lectio Socialis, 6(1), 39-54.
12. IPCC. (2021). İklim değişikliği 2021-fiziksel bilim temeli: 6. değerlendirme raporu yönetici özeti. https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Belgeler/IPCC%206.%20Değerlendirme%20Raporu/IPCC%20-%20ar6_WGI_Yönetici%20Özeti.pdf
13. IPCC. (2023). Summary for policymakers. In Core Writing Team, H. Lee & J. Romero (Eds.), Climate change 2023: Synthesis report (ss. 1-34). https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/downloads/report/IPCC_AR6_SYR_SPM.pdf
14. İklim Değişikliği Başkanlığı. (2024, 3 Haziran). Türkiye'nin 2053 net sıfır hedefi kapsamında uzun dönemli iklim stratejisinin hazırlanması toplantısı gerçekleştirildi. https://iklim.gov.tr
15. Kadıoğlu, M. (2009). Küresel iklim değişimi ve Türkiye. Mühendis ve Makina, 50(593), 15-25.
16. Kara-Kaşka, M. (2022, 31 Mart). İklim krizi: Türkiye'nin sera gazı salımları diğer ülkelere kıyasla ne durumda? BBC News. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-60939869
17. Karakaya, E. (2016). Paris iklim anlaşması: İçeriği ve Türkiye üzerine bir değerlendirme. Adnan Menderes Üniversitesi SBE Dergisi, 3(1), 1-12.
18. Köse, M. (2025). Türkiye’de iklim krizinin yönetimi: 7552 sayılı İklim Kanunu. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi (İSMUS), X/2, 50-79.
19. Olgun, H. (2023). Küresel bir sorun olarak iklim değişikliği. In M. Ercan & E. Gemici (Ed.), Uluslararası küresel güvenlik sorunları (ss. 173-201). Efe Akademi.
20. Öztürk, Ş. T. & Toprak, Z. F. (2024). Kyoto Protokolü ve Türkiye’nin uyum sürecinin değerlendirilmesi. Turkish Journal of Hydraulics, 8(1), 7-18.
21. Seçkin-Gündoğan, G. (2025). Türkiye’de iklim değişikliğine ilişkin yasal ve yönetsel çerçevenin incelenmesi. Kırklareli Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 4(1), 1-15.
22. Şahinöz, A. (2020). Küresel ısınma-iklim değişikliği ve Türkiye. Efil Journal, 3(9), 46-71.
23. Tardi, C. (2022, August 12). What is the Kyoto Protocol? Definition, history, timeline, status. https://www.investopedia.com/
24. TBMM. (2025a). 73’üncü birleşim. Tutanak Dergisi, https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/Tutanak/24127
25. TBMM. (2025b). 74’üncü birleşim. Tutanak Dergisi, https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/Tutanak/24128
26. TBMM. (2025c). 101’inci birleşim. Tutanak Dergisi, https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/Tutanak/24153
27. TBMM. (2025d). 102’nci birleşim. Tutanak Dergisi, https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/Tutanak/24154
28. TBMM. (2025e). 103’üncü birleşim. Tutanak Dergisi, https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/Tutanak/24155
29. TBMM. (2025f). 104’üncü birleşim. Tutanak Dergisi, https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/Tutanak/24156
30. TBMM. (2025g). İstanbul Milletvekili Mustafa Demir ve Bursa Milletvekili Emel Gözükara Durmaz ile 95 milletvekilinin İklim Kanunu Teklifi (2/2927) ve Çevre Komisyonu Raporu.
31. https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y3/T2/DosyaKomisyonRaporunuVerdi/d929e28a-eafd-472b-a1a7-21fc0232ac33.pdf
32. TC. (2025). İkinci ulusal katkı beyanı (NDC 3.0). https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/İkinci%20Ulusal%20Katku%20Beyanı%20(NDC%203.0)_TR.pdf
33. TCSBB. (2023). On ikinci kalkınma planı (2024-2028): İklim değişikliğinin sürdürülebilir kalkınmaya etkisi-özel ihtisas komisyonu raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/08/Iklim-Degisikliginin-Surdurulebilir-Kalkinmaya-Etkisi-Ozel-Ihtisas-Komisyonu-Raporu_01082025.pdf
34. Turhan, E. ve diğ. (2016). Beyond special circumstances: Climate change policy in Turkey 1992-2015. WIREs Climate Change, 7(3), 448-460.
35. TÜİK. (2025). Sera gazı emisyon istatistikleri, 1990-2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sera-Gazi-Emisyon-Istatistikleri-1990-2023-53974
36. Türkeş, M. (2001). Küresel iklimin korunması, İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve Türkiye. Tesisat Mühendisliği, 61, 14-29.
37. Türkeş, M. (2012). Türkiye’de gözlenen ve öngörülen iklim değişikliği, kuraklık ve çölleşme. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 4(2), 1-32.
38. Türkeş, M. (2017). Climate change policy and the cost of inaction: An institutional account from Turkey. New Perspectives on Turkey, 56, 133-139.
39. US Government. (1988). Greenhouse effect and global climate change: Hearing before the Committe on Energy and Natural Resources United States Senate. US Government Printing Office.
40. World Bank Group. (2022). Country climate and development report: Türkiye. https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/80bdfcf8-73b1-42b3-b107-1629f64a1f0c/content