Catstanbul: İstanbul’un kedileri ve kentin çok-türlü sosyo-mekânsal inşası

Öz

Bu çalışma, İstanbul sokak kedilerini insan-dışı aktörler olarak ele alarak onların kentsel mekânın üretimine ve dijital temsiline katkılarını incelemektedir. Bu çalışma, Henri Lefebvre’in mekânın üretimi teorisinden ve Bruno Latour’un Aktör-Ağ Teorisi’nden (ANT) hareket etmektedir. Lefebvre, kentsel mekânı insanların ve diğer aktörlerin gündelik pratikleri aracılığıyla sürekli olarak yeniden üretilen dinamik bir süreç olarak ele alırken; Latour, insan ve insan-dışı tüm varlıkların ve nesnelerin simetrik bir ontolojik düzlemde birlikte sosyal dünyayı kurduğunu öne sürmektedir.Bu iki teorik çerçevenin kesişiminden hareketle İstanbul kedileri; mama kapları, kedi evleri, akıllı telefonlar ve sosyal medya platformlarıyla birlikte kentsel mekânı aktif biçimde inşa eden heterojen bir ağın kurucu aktörleri olarak konumlandırılmaktadır. Lefebvre’in “yaşanan mekân” kavramı kedilerin sokak pratiklerini nasıl dönüştürdüğünü açıklarken ANT’ın ontolojik simetri ilkesi, insan ve insan-dışı aktörlerin bu ağdaki eşit belirleyiciliğini görünür kılmaktadır. Bu doğrultuda araştırmada nitel bir desen benimsenmiş ve netnografi yöntemi kullanılmıştır. Netnografik veri seti iki bileşenden oluşmaktadır: YouTube’da #catsofistanbul ve #catstanbul etiketleri altında ölçüt örnekleme yoluyla seçilen, yabancı içerik üreticilerine ait beş video ve bu videolardan yoruma açık dördüne yazılan, toplam 33.237 beğeni ve 756 yanıt almış 87 izleyici yorumu. Veriler MAXQDA programında yönlendirilmiş nitel içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, video anlatılarında kedilerin mekânın sahibi ve kentin aktörü olarak temsil edildiğini; izleyici topluluğunun ise kedileri birlikte yaşam, bakım ve ahlak üzerinden anlamlandırarak İstanbul’u ve Türkiye’yi “kedi kenti” imgesi etrafında yeniden ürettiğini göstermektedir. Bu imge yalnızca yabancı içerik üreticileri tarafından değil, yorumlarda karşılaşan yerel ve yabancı kullanıcılar tarafından birlikte kurulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Latour aktör-ağ teorisi
• Lefebvre mekânın üretimi
• İstanbul sokak kedileri
• insan-dışı aktörler
• netnografi

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurum tarafından desteklenmemektedir.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu, toplanan tüm verilerin araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak elde edildiği beyan olunur.

Catstanbul: The cats of Istanbul and the city’s multifaceted socio-spatial construction

Öz

This study examines the contributions of Istanbulstreet cats to the production and digital representation of urban space by considering them as non-human actors. This study draws upon Henri Lefebvre’s theory of the production of space and Bruno Latour’s Actor-Network Theory (ANT). While Lefebvre views urban space as a dynamic process continuously reproduced through the daily practices of people and other actors, Latour argues that all human and non-human beings and objects together construct the social world on a symmetrical ontological plane. From the intersection of these two theoretical frameworks, Istanbul cats are positioned as constitutive actors in a heterogeneous network that actively constructs urban space through food bowls, cat houses, smartphones, and social media platforms. Lefebvre’s concept of “lived space” explains how cats transform physical street practices, while ANT’s principle of ontological symmetry makes visible the equal determinative role of human and non-human actors in this network. Accordingly, a qualitative design was adopted and netnography was employed. The netnographic dataset consists of two components: five YouTube videos produced by foreign content creators, selected through criterion sampling under the hashtags #catsofistanbul and #catstanbul, and 87 viewer comments—which together received 33,237 likes and 756 replies—posted on the four videos that were open to comments. The data were analysed in MAXQDA using directed qualitative content analysis. The findings show that the videos represent cats as owners of space and actors of the city, while the viewer community makes sense of the cats through coexistence, care and morality, thereby reproducing Istanbul and Türkiye around the image of a “city of cats”. This image is co-constructed not only by foreign content creators but also by local and foreign users who encounter one another in the comment sections.

Anahtar Kelimeler

• Latour actor-network theory
• Lefebvre production of space
• Istanbul streetcats
• non-human actors
• netnography

Destekleyen Kurum

It is not supported by any institution.

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles were followed in the preparation of this study, and all data collected were obtained in accordance with research and publication ethics rules.

Kaynakça

1. Akgün, A. E., & Hatiboğlu, M. B. (2023). Understanding online communities in the age of digital boundaries: What is netnography? Yıldız Social Science Review, 9(2), 95-103.
2. Baron, J., & Fuhs, K. (Eds.). (2021). Kedi: A docalogue. Routledge.
3. Cucumak, S., & Subaşı, Ö. (2023). Stray animals city entanglements: Exploring the potentials for equitable coexistence in urban Türkiye. Proceedings of the 2023 ACM Designing Interactive Systems Conference, 1472-1484. Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3563657.3596031
4. Costello, L., McDermott, M. L. ve Wallace, R. (2017). Netnography: Range of practices, misperceptions, and missed opportunities. International Journal of Qualitative Methods, 16(1). https://doi.org/10.1177/1609406917700647
5. Denizova, V. (2024). The purrfect ambassadors? The influence of street cats on Istanbul’s tourism image. Глобални влияния и приоритети на развитие на туризма, 470-489.
6. Dots on a Map. (2023, Ağustos 18). The cats (& humans) of Istanbul [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=wd6JPuPqE84
7. Dugnoille, J. (2025). The cat’s home: Stray colonies, urban spaces, and the politics of animal belonging. Home Cultures, 22(2), 193-214. https://doi.org/10.1080/17406315.2025.2523004
8. Franzke, A. S., Bechmann, A., Zimmer, M., Ess, C. ve Association of Internet Researchers. (2020). Internet research: Ethical guidelines 3.0. https://aoir.org/reports/ethics3.pdf

9. Google. (t.y.). Kadıköy’deki beyaz şişman kedi [Google Maps]. Google Maps. https://maps.app.goo.gl/aJ2MN25TVgWkmB8p8
10. Google. (t.y.). Kedi Tombili Heykeli [Google Maps]. Google Maps. https://maps.app.goo.gl/YFDM8AY1RTpqwj7i6 Heijnen, M. (2025). City cats of Istanbul. Thames & Hudson.
11. Hsieh, H.-F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277-1288. https://doi.org/10.1177/1049732305276687
12. Koşarhan, B. (2024). Negotiating the borders of humanity: Street animals in Turkey (Master’s thesis). Central European University.
13. Kozinets, R. V. (2010). Netnography: Doing ethnographic research online. Sage.
14. Kozinets, R. V. (2020). Netnography: The essential guide to qualitative social media research (3. bs.). Sage.
15. Kuzuoglu, S. (2025). Paws and reflect: The role of strays in Istanbul’s cultural life. Leisure Sciences, 47(8), 2196-2199. https://doi.org/10.1080/01490400.2025.2456676
16. Latour, B. (1996). On actor-network theory: A few clarifications. Soziale Welt, 47(4), 369-381.
17. Latour, B. (1999). Pandora’s hope: Essays on the reality of science studies. Harvard University Press.
18. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.; 4. bs.). Sel Yayıncılık.
19. Malterud, K., Siersma, V. D. ve Guassora, A. D. (2016). Sample size in qualitative interview studies: Guided by information power. Qualitative Health Research, 26(13), 1753-1760. https://doi.org/10.1177/1049732315617444
20. NHK WORLD-JAPAN. (2026, 21 Nisan). Istanbul’s beloved street cats [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=_w8CWuU2Vcw
21. Özbek, İ. D., Türk, G., & Kögeliler, Y. (2024). Paws and posts: Reading Turkish culture through storytelling about Istanbul cats on Instagram. Galactica Media: Journal of Media Studies, 6(4), 17-58. https://doi.org/10.46539/gmd.v6i4.565
22. Sen, A. (2024). From streetsmart to stranded: Stray encounters with the modernist cat. Modernism/Modernity, 31(3), 567-588.
23. Sofuoğlu Kılıç, N.,& Binay, B. (2026). Sosyolojide yeni ontolojik sorgulamalar ve ekolojik bağların yeniden inşası. İDEALKENT Dergisi, 51, 1-18. https://doi.org/10.26466/opusjsr.1817146
24. Stephen Powell’s Forgotten World. (2023, 6 Mayıs). Why so many cats? Istanbul, the city of cats [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=ZHO8oeRxHRM
25. Tales of Odyssey. (2022, 13 Eylül). Cats of Istanbul (How Moda is taking care of them!) [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=g3xYZ5OkTu4
26. Tandoğan, O. (2022). Kentleşme bağlamında sokak hayvanlarının değişen statüsü. Kent Akademisi Dergisi, 15(4), 1884-1905. https://doi.org/10.35674/kent.1109822
27. Taşdizen, B. (2020). İnsanın dışında, tasarımın ötesinde: Sokak kedileri, geçici birleştirmeler ve tasarım aktivizmi. İçinde A. Turanlı, A. U. Aydınoğlu ve M. Şahinol (Ed.), Türkiye’de STS: Bilim ve Teknoloji Çalışmalarına Giriş (ss. 225-242). Cenkler Matbaacılık.
28. Tourist to Local. (2022, 30 Mayıs). The city of cats? (Turkey) [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=_xfXvVm1s44 Urry, J. ve Larsen, J. (2011). The tourist gaze 3.0. Sage.