Temsili, Dengeli ve Güvenilir Bir Liste İçin: Türkiye’nin Dünya Mirası Adaylıklarının Gözden Geçirilmesi

Öz

Hızla değişen dünyamızda doğal ve kültürel mirasın karşı karşıya kaldığı tehditler, evrensel değer taşıyan ve bütün insanlığa ait olan bu mirasın korunması için uluslararası düzeyde işbirliği yapılması gereğini doğurmuştur. Bu doğrultuda 16 Kasım 1972’de “Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme” kabul edilmiştir. Sözleşme’nin amacı; kültürel ve doğal mirası tanımlamak, korumak, tanıtmak, bu mirasa sahip çıkacak toplumsal bilinci ve işbirliklerini geliştirmekteidr. Bu amaçla, uluslararası önem taşıyan doğal oluşumlara, anıtlara ve sitlere “Dünya Mirası” statüsü tanınmaktadır. Sözleşme uyarınca Taraf Ülkeler, öncelikle Dünya Miras Listesi’ne (DML) sunmak istedikleri varlıkları içeren “Geçici Liste”yi (GL) Dünya Miras Komitesi’ne iletmekte yükümlüdürler. Sürecin ilk aşaması niteliğindeki bu liste, DML’nin gelecekteki görüntüsüne ilişkin ipuçları sunmaktadır.

Ülkemiz Dünya Miras Sözleşmesi’ne 1983 yılında taraf olmuştur. Mayıs 2016 itibarıyla 15 varlığımız DML’ne kaydedilmiş olup 60 varlık ise GL’de yer almaktadır. Bu makalenin amacı, Türkiye’nin GL’sinde yer alan varlıklarını Sözleşme’nin amacı ve Dünya Miras Komitesi’nin “temsili, dengeli ve güvenilir bir DML oluşturulması” niyeti doğrultusunda kabul ettiği Küresel Strateji ile ilişkili olarak değerlendirmek ve bundan sonraki çalışmalar için öneriler sunmaktır. Ayrıca, GL oluşturma süreci, Taraf Ülkelerin miras değerlerinin tanınması yolunda sağlıklı ‘aday seçkisi’ oluşturma ve yönetme bağlamında değerlendirilmektedir. Türkiye, DML’ne varlık kaydetmekte yeterli kapasiteye sahip ancak çalışmalarını önceki yıllarda yeterince yoğun yürütememiş bir ülke olarak, Sözleşme’nin getirdiği fırsatlardan yoğun bir şekilde faydalanmaya çalışmaktadır. DML’ne Türkiye’nin konu ile ilgili yaklaşımı ve politikaları, GL odak alınarak Küresel Stratejisi ile uyumlu olarak geliştirildiği halinde, Türkiye’nin kültürel ve doğal zenginliği DML’ne daha fazla yansıtılmış, kurumsal ve teknik kapasitelerimiz güçlendirilmiş olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• UNESCO,Dünya Miras Listesi,Geçici Liste,Küresel Strateji,Türkiye

For a ‘Balanced, Representative and Credible List’: an Evaluatıon of Turkey’s World Herıtage Candidates

Öz

In a rapidly changing world, the threats that the natural and cultural heritage are facing have led to the necessity for international cooperation for the protection of the heritage that possesses outstanding universal value and belongs to all humankind. UNESCO’s “Convention concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage” was adopted in 1972. The aim of this Convention is to identify, protect and promote these cultural and natural sites; through creating needed social awareness and cooperation. Thus, the heritage sites of international significance are bestowed the status of “World Heritage”. As per the Convention, the States Parties are first responsible for communicating the “Tentative Lists” (TL) of sites they intend to nominate for the World Heritage List (WHL).

Turkey became a State Party to the Convention in 1983, with 15 sites inscribed on the WHL and 60 sites on the TL. This paper examines Turkey’s TL in the context of the Convention’s aims and the “Global Strategy for a Representative, Balanced and Credible World Heritage List”. The process of forming the TL is evaluated, with a view to creating and managing a sound ‘candidate selection’ aligned with the State Parties’ expectations. As a country with sufficient capacity to inscribe properties on the WHL but which did not focus sufficiently on this work in earlier years, Turkey is now endeavouring to make full use of the possibilities provided by the Convention. Turkey’s WH policies can be developed effectively in line with the Global Strategy, with a focus on the TL, to better reflect its cultural and natural wealth in the WHL, and strengthen its capacities through international collaborations.

Anahtar Kelimeler

• UNESCO,World Heritage List,Tentative List,Global Strategy,Turkey

Kaynakça

1. Akurgal, E. (1997). Anadolu kültür tarihi, TÜBİTAK, Ankara.
2. Alanyalı, F. (2013). Arkeolojik alan yönetimi, Anadolu Üniversitesi Yayını 3006.
3. Çevre ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (2007). Korunan alan planlaması ve yönetimi. Ankara. 18 Mart 2016 tarihinde http://www.milliparklar. gov.tr/kitap/66/mobile/index.html adresinden erişildi.
4. Ehui‪, S., Lynam, J.K. & Okike‬, I. (1994). ‪Adapting social science to the changing focus of international agricultural research. Proceedings of the Workshop Held at ILCA, Addis Ababa, Ethiopia, 14-18 November 1994. ILRI.‬1‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
5. English Heritage Towns Forum (1998). Conservation area management: A practical guide. Report no: 38. 4 Mayıs 2016 tarihinde http://www.historictownsforum.org/files/documents/ free_download_publications/Conservation_area_management/Conservation%20Area%20Management.pdf adresinden erişildi.
6. Feilden B. M. & Jokilehto J. (1998). Management guidelines for world cultural heritage sites. Rome: ICCROM.
7. ICAHM (1990). Charter for the protection and management of the archaeological heritage. Lausanne: ICOMOS. 4 Mayıs 2016 tarihinde http://www.icomos.org/charters/arch_e.pdf adresinden erişildi.
8. ICOMOS (n.d.). Thematic studies for the world heritage convention. 27 Mart 2016 tarihinde http://www.icomos.org/en/what-we-do/disseminating-knowledge/publicationall/monographic-series/198-thematic-studies-for-the-world-heritage-convention adresinden erişildi. Jokilehto, J., Cleere H., Denyer S. & Petzet M. (2005). The world heritage list, filling the gaps – an action plan for the future. 27 Mart 2016 tarihinde Paris: ICOMOS. http://www.icomos.org/ world_heritage/gaps.pdf adresinden erişildi.

9. MITRE (n.d.). Scoring methods for ıdentifying and evaluating options. 13 Mayıs 2016 tarihinde http://www2.mitre.org/work/sepo/toolkits/STEP/files/ScoringMethodsContent.pdf adresinden erişildi.
10. Parenti, B. & De Simone, E. (2015). Explaining determinants of national UNESCO Tentative Lists: an empirical study. London: Routledge [özet], 16 Nisan 2016 http://www. tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13504851.2015.1019029 tarihinde adresinden erişildi.
11. Pederson, A. (2002). Managing tourism at world heritage sites, a practical guide for world heritage site managers. Paris: UNESCO World Heritage Center. 4 Mayıs 2016 tarihinde http://whc.unesco.org/uploads/activities/documents/activity-113-2.pdf adresinden erişildi.
12. Ringbeck, B. (2008). Management plans for world heritage sites, a practical Guide. Bonn: German Commission for UNESCO. 4 Mayıs 2016 tarihinde https://www.unesco.de/fileadmin/medien/Dokumente/Bibliothek/Management_Plan_for_Wold_Heritage_Sites.pdf adresinden erişildi.
13. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2007). Türkiye turizm stratejisi 2023 Eylem Planı. Ankara
14. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Web Sitesi. (2016). Dünya mirası geçici listesi. 25 Mart 2016 tarihinde http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,44395/dunya-miras-gecici-listesi.html adresinden erişildi.
15. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Web Sitesi. (2016). Dünya miras listesi. 25 Mart 2016 tarihinde http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,44423/dunya-miras-listesi.html adresinden erişildi.
16. Türkiye İller ve Bölgeler Haritası. (2016). 1 Nisan 2016 tarihinde http://www.lafsozluk.com/2011/04/turkiye-iller-ve-bolgeler-haritasi.html adresinden erişildi.
17. UNESCO (2016). Basic texts. Paris: UNESCO. 23 Mart 2016 tarihinde http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=34702&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html adresinden erişildi.
18. UNESCO, ICCROM, ICOMOS & IUCN. (2013). Managing cultural world heritage. Paris: UNESCO.
19. UNESCO World Heritage Centre (n.d.). Global strategy for a representative, balanced and credible world heritage list. 23 Mart 2016 tarihinde http://whc.unesco.org/en/globalstrategy adresinden erişildi.
20. UNESCO World Heritage Centre (n.d.). The world heritage list. 23 Mart 2016 tarihinde http://whc.unesco.org/en/list/ adresinden erişildi.
21. UNESCO World Heritage Centre (n.d.). Tentative lists. 23 Mart 2016 tarihinde http://whc.unesco.org/en/tentativelists/ adresinden erişildi.
22. US Department of State (2013). Evaluation: Some tools, methods & approaches. Washington, D.C. 13 Mayıs 2016 tarihinde http://www.socialimpact.com/resource-center/downloads/ evaluation-toolkit.pdf adresinden erişildi.