An examination of public earthquake literacy: the case of Tokat city center

Yıl 2026, Sayı: 57, 161 - 185, 30.01.2026

Ufuk Sözcü

Öz

This study aims to evaluate the earthquake literacy of individuals residing in Tokat city center in terms of knowledge, attitude and behavior dimensions within the framework of modern disaster management. The research was conducted with 134 individuals aged 18 years and overusing the case study model, one of the qualitative methods, and the data were collected through a semi-structured 15-question interview form. The collected data were analyzed by content analysis method; the responses were divided into thematic categories and evaluated with frequency and percentage distributions. The findings revealed that the participants’ level of knowledge about earthquake risk was moderate and their attitudes were quite positive. However, significant deficiencies were observed in the transformation of these positive attitudes into concrete behaviors (e.g. having tests for building resilience, securing items at home, preparing a disaster kit). Economic barriers, traditional approaches and lack of knowledge are among the main reasons for the problems experienced by individuals in implementing practical measures. In the discussion phase, it was emphasized that the current level of awareness should be reflected in concrete response and preparedness behaviors. In conclusion, in high earthquake risk areas such as Tokat, increasing earthquake literacy should be supported by public education, regular drills and economic support mechanisms to reduce potential damage and loss of life.

Anahtar Kelimeler

Earthquake Literacy , Modern disaster management , Tokat , Tokat , Public

Halkın deprem okuryazarlığına yönelik bir inceleme: Tokat il merkezi örneği

Öz

Bu çalışma, Tokat il merkezinde ikamet eden bireylerin deprem okuryazarlığını, modern afet yönetimi çerçevesinde bilgi, tutum ve davranış boyutları açısından değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel yöntemlerden durum çalışması modeli kullanılarak, 18 yaş ve üzeri 134 birey ile gerçekleştirilmiş ve veriler, yarı yapılandırılmış 15 soruluk görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Toplanan veriler içerik analizi yöntemiyle incelenmiş; yanıtlar tematik kategorilere ayrılarak frekans ve yüzde dağılımları ile değerlendirilmiştir. Bulgular, katılımcıların deprem riskine ilişkin bilgi düzeylerinin orta seviyede, tutumlarının ise oldukça olumlu olduğunu ortaya koymuştur. Ancak, bu pozitif tutumların somut davranışlara (örneğin bina dayanıklılığına yönelik test yaptırma, evde eşyaların sabitlenmesi, afet çantası hazırlığı) dönüşmede belirgin eksiklikler gözlemlenmiştir. Ekonomik engeller, geleneksel yaklaşımlar ve bilgi eksikliği, bireylerin pratik önlemleri uygulamada yaşadığı sorunların başlıca nedenleri arasında yer almaktadır. Tartışma aşamasında, mevcut farkındalık düzeyinin somut müdahale ve hazırlık davranışlarına yansıtılması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Tokat gibi yüksek deprem riski taşıyan bölgelerde, deprem okuryazarlığının artırılması; kamu eğitimi, düzenli tatbikatlar ve ekonomik destek mekanizmaları ile desteklenmeli, böylece potansiyel zarar ve can kayıplarının azaltılması hedeflenmelidir.

Anahtar Kelimeler

Modern afet yönetimi , Halk , Deprem okuryazarlığı , Tokat

Kaynakça

• Aksoy, B., & Sözen, E. (2014). Lise öğrencilerinin coğrafya dersindeki deprem eğitimine ilişkin görüşlerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Düzce ili örneği). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1).
• AFAD (2018). https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/35429/xfiles/turkiye_de_afetler.pdf 13.05.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Allen, M. (2021). A study of public awareness about the threat of earthquakes Walden Dissertations and Doctoral Studies. 10197. https://scholarworks.waldenu.edu/dissertations/10197
• Ao, Y., Zhang, H., Yang, L., Wang, Y., Martek, I., & Wang, G. (2021). Impacts of earthquake knowledge and risk perception on earthquake preparedness of rural residents. Natural Hazards, 107, 1287-1310. https://Doi:10.1007/s11069.021.04632-w
• Arslan, H., & Kuyulu, İ. (2023). Üniversite öğrencilerinin deprem bilgisi başarı testi değerlendirmesi: Spor bilimleri örneği. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 6(1-Cumhuriyet’in 100. Yılı Özel Sayısı), 562-572. https://doi.org/10.38021/asbid.1355566
• Arslan, K., Arı, A. G., & Kanat, M. H. (2023). Ortaokul öğrencilerine yönelik deprem okuryazarlığı ölçeği geliştirme çalışması. Türk Coğrafya Dergisi, (83), 163-178. https://doi.org/10.17211/tcd.1274001
• Arslan, R. (2020). 1943 Lâdik depremi. Journal of Humanities and Tourism Research, 10(1), 143-160.
• Atalay, E. (2024). Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinin deprem bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (64), 141-152. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1438961
• Benzer, S., & Arpalık, A. (2021). Farklı deprem bölgesinde yaşayan ortaokul öğrencilerinin deprem konusundaki bilgi düzeyleri. Journal of Anatolian Cultural Research (JANCR), 5(2), 107-119. DOI: https://doi.org/10.15659/ankad.v5i2.138
• Bodas, M., Giuliani, F., Ripoll-Gallardo, A., Caviglia, M., Dell’Aringa, M. F., Linty, M., Della Corte, F., & Ragazzoni, L. (2019). Threat perception and public preparedness for earthquakes in Italy. Prehospital and Disaster Medicine, 34(2), 114–124. https://doi.org/10.1017/S1049023X19000116
• Budak, D., & Kandil, N. (2023). Üniversite öğrencilerinin deprem bilgi düzeyleri ve sürdürülebilir deprem farkındalık düzeylerinin araştırılması: Spor bilimleri örneği. Sportive, 6(2), 29-40. https://doi.org/10.53025/sportive.1322709
• Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Eds.). Siyasal Kitapevi.
• Çavuş, R., & Balçın, M. D. (2020). Deprem eğitim merkezi gezisinin ortaokul öğrencilerinin depreme yönelik tutumlarına etkisinin incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(2), 55-72.
• Değirmenci, Y., & Altunay, F. (2024). Examining the earthquake awareness levels of teacher candidates in terms of various variables. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 6(1), 161-180. https://doi.org/10.46464/tdad.1437117
• Eroğlu, E. (2023). Lise öğrencilerinin deprem bilgi düzeyleri ve afet bilinci algılarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Academic Social Resources Journal, 8(53), 3757-3765. http://dx.doi.org/10.29228/ASRJOU
• Filiz, H. Ş. (2024). Depremi deneyimlemiş sosyal bilgiler öğretmen adaylarının 6 Şubat 2023 Depremi’ne yönelik görüşleri. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(2), 168-186. https://dx.doi.org/10.30855/gjes.2024.10.02.001
• Gesser-Edelsburg, A., Zemach, M., Cohen, R., Miron-Shatz, T., Negev, M., & Mesch, G. S. (2021). The influence of new information that contradicts common knowledge about earthquake preparedness in Israel: A mixed methods experiment study. PLOS ONE, 16(4), e0250127. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0250127
• Girgin, M. (2022). Türkiye’nin fiziki coğrafyası. İçinde S. Doğanay & M. Alım (Eds.), Türkiye’nin jeolojik özellikleri (s. 53-66). Pegem Akademi.
• Huang, L., Bao, W., Chen, K., & Bi, J. (2014). The comparison analysis of Chinese public perception of earthquakes on different time scales. Natural Hazards, 73, 613-625. https://doi.org/10.1007/s11069-014-1095-6
• Jahangiri, K., Izadkhah, Y. O., Montazeri, A., & Hosseini, M. (2010). People’s perspectives and expectations on preparedness against earthquakes: Tehran case study. Journal of Injury and Violence Research, 2(2), 85. https://doi: 10.5249/jivr.v2i2.25. PMID: 21483203; PMCID: PMC3134911.
• Karademir, N., Ortaç, Y., & Bilinir, Ş. (2019). Earthquake perception and settlement relations in Samsat (Adıyaman). International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 40, 248-265. https://doi.org/10.32003/iggei.557232
• Karadeniz, K. (2020). Trabzon ilinin Sürmene ilçesinde halkın afet profili: Farkındalık ve hazırlık seviyelerinin belirlenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gümüşhane Üniversitesi
• Karakuş, U. (2013). Depremi yaşamış ve yaşamamış öğrencilerin deprem algılarının, metafor analizi ile incelenmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 18(29), 97-116. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.31309
• Karakaya, S., Şenocak, B., Şeker, N., & Çelik, M. M. Ö. (2024). Tıp fakültesi öğrencilerinde deprem ile ilgili bilgi düzeyi: İstanbul örneği. Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni, (11), 62-72.
• Ketin, İ. (1957). Kuzey Anadolu Deprem Fayı. İTÜ Dergisi, 15, 49-52.
• Ketin, İ. (1968). Türkiye’nin genel tektonik durumu ile başlıca deprem bölgeleri arasındaki ilişkiler. Bulletin of the Mineral Research and Exploration, 71(71), 129-135.
• Santos-Reyes, J., Gouzeva, T., & Santos-Reyes, G. (2014). Earthquake risk perception and Mexico City’s public safety. Procedia Engineering, 84, 662-671. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2014.10.484
• Spittal Matthew J., Walkey Frank H., Mcclure John, Siegert Richard J. and Ballantyne, Kimberley E. (2006), “The Earthquake readiness scale: the development of a valid and reliable unifactorial measure”, Natural Hazards, Vol. 39, pp. 15-29. https://DOI:10.1007/s11069-0052369-9
• Sözcü (2022). Afetler ve deprem okuryazarlığı İ. Dölek (Ed.) Afetlerle yaşamayı öğrenmek (s. 187-203). Pegem Akademi.
• Sözcü, U. (2024). Doğal afetler ve doğal afet okuryazarlığı. Ankara: Pegem Akademi, 6. Şahin, Y., Lamba, M., & Öztop, S. (2018). Üniversite öğrencilerinin afet bilinci ve afete hazırlık düzeylerinin belirlenmesi. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 3(6), 149-159.
• Şıkoğlu, E., & Ser, İ. Ş. (2024). Türkiye’de aktif (diri) fayların bölgesel analizi ve savunmasız nüfus ilişkisi. Özgür Publications. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub422
• Tekeli-Yeşil, S., Dedeoğlu, N., Braun-Fahrlaender, C., & Tanner, M. (2011). Earthquake awareness and perception of risk among the residents of Istanbul. Natural Hazards, 59, 427-446. https://doi.org/10.1007/s11069-011-9764-1
• TÜİK (2025). https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Nufus-ve-Demografi-109 sitesinden erişilmiştir.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınevi.
• Yalman, N., & Yalman, Y. (2019). Deprem eğitiminin İstanbul’da ortaöğretim öğrencilerinin deprem bilincinin arttırılmasına etkisi. Atlas Journal, 5(17), 140-155. DOI: https://doi.org/10.31568/atlas.284
• Yayla, U., & Şahinöz, T. (2020). Preparedness for earthquake: Knowledge and behavior. Journal of International Health Sciences and Management, 6(11), 46-59.