Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki

Muhammet Ali Çağlar

doi:10.59777/ihad.1852163

EN TR

Öz

From Scribe’s Fallacy to the Disappearance of the Author: The Identity Problem and Critical Edition of the Hanafi Biography Attributed to Kemalpashazāde

Öz

Kemalpashazāde (d. 940), one of the most prominent scholars of the Ottoman era, left an enduring legacy through his extensive body of work. While his scholarly prestige facilitated the frequent reproduction and preservation of his treatises, this very popularity also led to the misattribution of several works to his name. This negative aspect has led to a misconception as voiced by some researchers like H. Çeker in recent studies that the “first compilation of Hanafi biographies in the Ottoman geography” belongs to him. In essence, this study was initially undertaken to verify such a valuable work; however, it eventually evolved in a different direction due to suspicions of misattribution. Consequently, a comprehensive picture has been reached regarding the role of anonymous scribes in altering the attribution of manuscripts, especially those with uncertain transcription dates. It appears that a chain of recurring errors elevated a work not authored by Kemalpashazāde to a status as if it had flowed from his pen. During the source-analysis phase of the critical edition, certain clues emerged that challenged the established attribution. By following these indicators through a reverse identification method, the true authorship was uncovered. Consequently, this study demonstrates that numerous manuscripts attributed to Kemalpashazāde were miscataloged; the work is, in fact, an abridgment of Tāj al-Tarājim and should be attributed to Ibn Kutlubughā (d. 879). Furthermore, by specifically analyzing the role of anonymous scribes as the primary factor in this miscataloging, this research aims to provide a new methodological perspective for future studies on manuscript traditions.

Anahtar Kelimeler

Islamic Law, Hanafi School, Kemalpashazāde, Ibn Kutlubugha, Taj al-Tarajim

Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki

Öz

Osmanlı’nın önde gelen alimlerinden Kemalpaşazâde (öl. 940), pek çok eser kaleme alarak tarihte kalıcı izler bırakmıştır. Onun popüler bir kimliğe sahip olması eserlerinin pek çok kez istinsah edilip günümüze ulaşmasını kolaylaştırmıştır. Fakat aynı popülerlik aslen kendisine ait olmayan bazı eserlerin de ona nispet edilmesine sebep olmuştur. Bu olumsuz yön, son zamanlarda kaleme alınan çalışmalarda, H. Çeker gibi bazı araştırmacıların dile getirdiği üzere “Osmanlı coğrafyasında ilk Hanefî biyografi derlemesi”nin kendisine ait olduğu şeklinde bir yanlışı doğurmuştur. Esasen bu çalışma, böylesi kıymetli vasfa sahip bir eseri tahkik etmek amacıyla çıkılan yolun yanlış nispet şüpheleriyle başka bir yöne evrilmesi sonucunu doğurmuştur. Neticede çoğunlukla istinsah tarihi belli olmayan risalelerin meçhul müstensihleri tarafından bir yazma eserin aidiyetinin değişmesindeki role dair bütüncül bir resme ulaşılmıştır. Muhtemelen birbirini tekrarlayan yanlışlar zinciri ile aslında Kemalpaşazâde’ye ait olmayan bir eser sanki onun kaleminden çıkmış gibi bir konuma yükseltilmiştir. Çalışmada, bu yaygın yanlıştan habersizce tahkiki tamamlanan risalenin kaynaklarını tespit etme aşamasındaki bazı ipuçlarıyla karşılaşılmıştır. Bu ipuçları takip edilerek eserin asıl ait olduğu kişi “tersten bir yöntemle” tespit edilmiştir. Böylece Kemalpaşazâde’ye atfedilen pek çok sayıda nüshanın yanlış kaydedildiği, aslında Tâcü’t-Terâcim’in bir özeti mahiyetinde olup İbn Kutluboğa’ya (öl. 879) ait olacak şekilde düzeltilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca buradaki yanlış kataloglanma yolundaki ana etken olan meçhul müstensihlerin rolü de özel bir incelemeye tabi tutularak yazma eserler üzerine gelecekte yapılması muhtemel çalışmalara bir bakış açısı sunulmaya gayret edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İslam Hukuku, Hanefî Mezhebi, Kemalpaşazâde, İbn Kutluboğa, Tâcü’t-Terâcim

Kaynakça

Alak, Musa. Kemalpaşazâde’nin Şerhu Tağyîri’l-Miftâh Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
Apaydın, Yunus. “Kemalpaşazâde’nin ‘Tabakâtu’l-Fukahâ’sı Neyi Anlatıyor?”. Sahn-ı Semân’dan Dârülfünûn’a Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası, Alimler, Müesseseler ve Fikri Eseler XVI. Yüzyıl. 99-104. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Yayınları, 2017.
Arslan, Fikret. “Kemâl Paşa-Zâde ve Eserleri”. Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi 14 (2002), 161-180.
Atan, Ömer Faruk. “Kemalpaşazâde’nin Klasik Hanefi Geleneğinde Eleştirel Yaklaşımı”. Uluslararası Kemalpaşazâde (İbn Kemal) Sempozyumu Bildirileri -2-. ed. Murat Demirkol vd. 117-139, Ankara: Fecr Yayınları, 2022.
Atsız, Nihal. “Kemalpaşa-Oğlu’nun Eserleri”. Şarkiyat Mecmuası 7 (1972), 83-135.
Cihan, Ahmet. Kemalpaşazâde’nin Nahiv İlmine Katkıları (Esrâru’n-Nahv İsimli Eseri Bağlamında). Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
Çağlar, Muhammet Ali - Özcan, Mustafa Serdar. “el-Envâr fî Usûli’l-Fıkh ve Muhtasaru Takvîmi’l-Edille Eserlerinde Aidiyet Problemi ve Nüshaların İncelenmesi”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 25/1 (Mart 2025). 713-745.
Çeker, Huzeyfe. Hanefi Mezhebinde Biyografi Geleneği. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Kültür Yayınları, 2018.
Çeker, Huzeyfe. “Hanefi Tabakatlarının Yazma Nüshaları”. Tahkik İslami İlimler Araştırma ve Neşir Dergisi 1/2 (2018), 83-111.
Çelebi, İlyas. “Kemalpaşazâde (Eserleri)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/245-247. Ankara: TDV Yayınları, 2002.

Demir, Halis - Çatılı, Kemal. “İbn Kemal Üzerine Yapılan İlmî Çalışmalar”. Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/1 (2019), 151-178.
Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Alî b. Sâbit. Târîhu Bağdâd. thk. Beşşâr Avvâd Ma‘rûf. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 2002.
İbn Asâkir, Ebü’l-Kāsım Alî b. el-Hasan b. Hibetullâh. Târîhu medîneti Dımaşk. thk. Muhibbüddîn Ebû Saîd Ömer b. Garâme el-Amrevî. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1995.
İbnü’l-Cevzî, Cemâleddîn Ebü’l-Ferec Abdürrahmân b. Alî. el-Muntazam fî târîhi’l-ümem ve’l-mülûk. thk. Muhammed Abdülkādir Atâ - Mustafâ Abdülkādir Atâ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1992.
İbn Habîb, el-Hasan b. Ömer. Dürretü’l-İslâm fî devreti’l-Etrâk. Fransa: Bibliothèque nationale de France (BnF), Département des manuscrits, Arabe 1719, 1a-300b.
İbn Kemal Paşa, Şemseddîn Ahmed b. Süleyman. Mecmûu resâili’l-Allâme İbn Kemâl Paşa. ed. Hamza el-Bekrî vd. 7 Cilt. İstanbul: Dârü’l-Lübâb, 2018.
İbn Kutluboğa, Ebü’l-Fidâ Zeyneddîn Kāsım es-Sûdûnî. Tâcü’t-terâcim. thk. Muhammed Hayr Ramazan Yûsuf. Dımaşk: Dârü’l-Kalem, 1992.
İbn Yûnus, Abdürrahmân b. Ahmed es-Sadefî Ebû Saîd. Târîhu İbn Yûnus el-Mısrî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
İnanır, Ahmet. “Ekmelüddîn el-Bâbertî’nin ‘en-Nüketü’z-Zarîfetü fî Tercihi Mezhebi Ebî Hanîfe’ Adlı Risalesi Bağlamında Türklerin Hanefîliği Tercih Gerekçeleri”. İslami İlimler Dergisi 8/2 (Kasım 2012). 77-93.
İnanır, Ahmet. “Furûku’l-Usûl Adlı Risalenin Âidiyet Sorunu Üzerine Bir İnceleme Risale Şeyhülislam İbn Kemal’e Mi Ait Yoksa Kazasker Manav İvaz Efendi’ye Mi?”. Usul İslam Araştırmaları 33/33 (Haziran 2020). 1-27.
İnanır, Ahmet. “İbn Kemal’in Tabakatü’l-Fukahası ve Değerlendirilmesi”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 37 (2012), 65-86.
İnanır, Ahmet. Şeyhülislam İbn Kemal’in Fetvaları Işığında Kanûnî Devrinde Osmanlı’da Hukukî Hayat. İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 2011.
İnanır, Ahmet. “Osmanlı’da Semâ, Raks ve Devrân Tartışmaları Bağlamında Şeyhülislâm Zenbilli Ali Cemâlî Efendi’ye İsnat Edilen ‘Risale fi Hakkı’d-Devrân ve’r-Raks’ın’ Aidiyet Sorunu”. Usul İslam Araştırmaları 14/14 (Aralık 2010). 155-178.
İnanır, Ahmet. “Tokatlı Şeyhülislam İbn Kemal’in Osmanlı Hukukuna Katkıları ve Şia’ya Dair Fetvası”. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tokat Sempozyumu Bildiriler Kitabı. ed. Ali Açıkel vd. 3/295-310. Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi, 2012.
Kara, Yusuf. İbn Kemal Paşa’nın El-Islah Adlı Eserinde El-Vikaye’ye Yönelttiği Eleştirilerin Değerlendirilmesi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
Kâtib Çelebi, Mustafa b. Abdullâh Hâcî Halîfe. Süllemu’l-Vusûl ilâ Tabakâti’l-Fuhûl. thk. Mahmûd Abdulkâdir el-Arnavût. 6 Cilt. İstanbul: IRCICA, 2010.
Kaya, Eyyüp Said. “Nûh b. Ebû Meryem”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 33/229-230. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
Kaya, Münir Yaşar. “16. Yüzyıl Osmanlı Uleması Arasında İlmî Eleştiri Kültürü: Kemalpaşazâde, Bahâeddinzâde ve Birgivî Örneği”. İslâm Düşüncesinde Eleştiri Kültürü ve Tahammül Ahlâkı- III: (M. XII.-XIX. Yüzyıl Arası). 713-730. İstanbul: İslami İlimler Araştırma Vakfı, 2021.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Beyânü ahvâli’s-selef ve tabakâtihim. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi, 1014, 13a-22b.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Menâkıbi’l-eimmeti’l-Hanefiyye ve’ş-Şâfi’iyye. Manisa: Manisa İl Halk Kütüphanesi, 8041, 116a-122b.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Menâkıbü’l-eimmeti’l-Hanefiyye. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 3652, 103a-107a.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Mühimmâtü’l-Müftî. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Çorlulu Ali Paşa, 280, 1a-215b.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Risâle fî beyâni ahvâli’s-selef ve tabakâtihim mine’l-ulemâi’r-râsihîn. Diyarbakır: Diyarbakır Kütüphanesi, Diyarbakır İl Halk Kütüphanesi, 21 Hk 1218, 92b-98a.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Risâle fî beyâni’s-selef mine’l-ulemâi’r-râsihîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hasan Hüsnü Paşa, 787, 33b-39a.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Risâle fî tezkireti ba‘di’l-ulemâ (Ankara: Milli Kütüphane, Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi, 06 Hk 83/2), 94b-99a.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Şerhu Riyâzi’s-sâlihîn. thk. Nureddîn Tâlib vd. 7 Cilt. Katar: Vizâratü’l-Evkaf ve’ş-Şuuni’l-İslamiyye (Dâru’n-Nevâdir), 2014.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Tabakâtu’l-eimmeti’l-Hanefiyye. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 4820, 84b-93a.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Tabakâtu’l-fukahâ. İstanbul: Beyazıt Kütüphanesi, Veliyyüddin Efendi, 1343, 58b-74b.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Tabakâtu’l-müctehidîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hasan Hüsnü Paşa, 65, 196a-203a.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Tabakâtü’l-müctehidîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Kılıç Ali Paşa, 1028, 98a-104b.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Tabakâtü’l-ulemâi’l-Hanefiyye. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hamidiye, 186, 127b-133a.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Terâcimü ba‘di’l-Ahnâf. Mekke: Mektebetü’l-Haremi’l-Mekkiyyi’ş-şerîf, 2780.
Kemalpaşazâde, Şemseddin Ahmed b. Süleyman. Tezkiretü’l-fukahâ. Ankara: Milli Kütüphane, 50 Ür 236/14, 41b-46a.
Mergen, Faruk. İbn Kemal Paşa’nın “Risâle li hakkı’z-zenâdıka” Adlı Eseri Bağlamında Râfıza ve Zındıklara İlişkin Görüşleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
Müntehab min Tâci’t-terâcim. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 3646, 118b-122b.
Nesefî, Necmeddîn Ömer b. Muhammed b. Ahmed. el-Kand fî zikri ulemâi Semerkand. thk. Yûsuf el-Hâdî. Tahran: Âyîney-i Mîrâs, 1999.
Öçal, Şamil. Kışladan Medreseye: Osmanlı Bilgini Kemalpaşazade’nin Düşünce Dünyası. İstanbul: İz Yayıncılık, 2013.
Öge, Ali. “Tokatlı Alim İbn Kemal’in Osmanlı İlim Dünyasındaki Yeri”. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tokat Sempozyumu Bildiriler Kitabı. ed. Ali Açıkel vd. Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi, 2012.
Öğe, Furkan Ramazan. “16. Yüzyıl Osmanlı Şeyhülislâmlarından Kemalpaşazâde’ye Dair İlmî-Akademik Literatür ve Değerlendirmesi”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20 (2021), 321-354.
Özdemir, Sümeyye. Zürrî Vakıflarda Kullanılan “Çocukların Çocukları” Lafzının Vâkıfın Kızının Çocuklarını Kapsaması (Hatibzâde, Kemalpaşazâde ve İbn Nüceym’in Risaleleri Bağlamında). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2011.
Özen, Şükrü. “Kemalpaşazâde (Fıkhî Görüşleri)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/240-242. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
Özer, Hasan. “İbn-i Kemâl ve Tabakâtü’l-Fukahâ Adlı Eseri”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 14 (2009), 353-374.
Öztürk, İsa. Kemalpaşazâde’nin Sadruşşerîa’ya Yönelttiği Eleştirilerin Tespit ve Tahlili (el-Îzâh ve Şerhu’l-Vikâye Bağlamında). Çorum: Hitit Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
Saraç, M. A. Yekta. “Kemalpaşazâde (Edebî Şahsiyeti)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/244-245. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
Sarıkaya, Muammer. Kemal Paşa-zâde’nin Yabancı Kelimelerin Arapçalaştırılması ve Dil Hataları Konusunda İzlediği Yöntem. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2004.
Saygan, Çağlar. Kemâlpâşâzâde’nin Tevârîh-i Âl-i Osmân Adlı Eserinin VI. Defterinin Transkripsiyonu. Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
Sem‘ânî, Ebû Sa‘d Abdülkerîm b. Muhammed b. Mansûr. el-Müntehab min Mu‘cemi şüyûhi’s-Sem‘ânî. thk. Muvaffak b. Abdillâh b. Abdilkādir. Riyad: Dârü Âlemi’l-Kütüb, 1996.
Solakzâde, Halil b. Muhammed el-İstanbulî el-Hanefî. Muhtasaru’t-tabakâtü’s-seniyye fî terâcimi’l-hanefiyye. İstanbul: Beyazıt Kütüphanesi, Veliyyüddin Efendi, 1606, 1b-50a.
Taşköprüzâde, Ahmed b. Mustafa b. Halil Ebu’l-Hayr İsâmüddin. eş-Şekâiku’n-Nu’mâniyye fî ulemâi’d-Devleti’l-Osmâniyye. Beyrut: Daru’l-Kitabi’l-Arabi, ts.
Temîmî, Takıyyüddîn b. Abdulkadir ed-Dârî el-Gazzî el-Mısrî el-Hanefî. et-Tabakâtü’s-seniyye fî terâcimi’l-Hanefiyye. thk. Abdülfettah Muhammed el-Hulv. 4 Cilt. Riyad: Dârü’r-Rifâî, 1983.
Topcu, Mustafa. Kemalpaşazâde’nin Safvetü’l-Menkûlât Fî Şerhi Şurûti’s-Salât İsimli Eserinin Edisyon Kritiği ve Değerlendirilmesi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
Turan, Şerafettin. “Kemalpaşazâde”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/238-240. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
Yentir, Kübra. XVI. Yüzyıl Osmanlı Fetva Literatüründe Talâkla İlgili Meseleler ve Değerlendirilmesi (İbn Kemal ve Ebussuûd Efendi’nin Fetvaları Bağlamında). Tokat: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
Yılmaz, Okan Kadir. İSAM Tahkikli Neşir Kılavuzu. İstanbul - Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları - İSAM Yayınları, 4. basım, 2023.
Yılmaz, Ömer. “Kemalpaşazâde’nin Devrân, Raks ve Semâ’ya Dair Görüşleri”. Kemalpaşazâde: Felsefe-Din-Edebiyat Araştırmaları. 1/360-381. Ankara: Fecr Yayınları, 2022.
Yiğit, Rukiye. “Mîzânü’l-müdde‘îyeyn fî-ikâmeti’l-beyyineteyn Adlı Eserin Aidiyet Problemi”. İslam Tetkikleri Dergisi 11/1 (2021). 389-400.
Zehebî, Şemsüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Osmân. Târîhu’l-İslâm ve vefeyâtü’l-meşâhîri ve’l-a‘lâm. thk. Beşşâr Avvâd Ma‘rûf. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 2003.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Hukuku

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Muhammet Ali Çağlar ^*
0000-0003-4048-5236
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

12 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

30 Aralık 2025

Kabul Tarihi

15 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 47

DOI

https://doi.org/10.59777/ihad.1852163

IZ

https://izlik.org/JA85AB32XP

APA

Çağlar, M. A. (2026). Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 47, 263-298. https://doi.org/10.59777/ihad.1852163

AMA

1.Çağlar MA. Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026;(47):263-298. doi:10.59777/ihad.1852163

Chicago

Çağlar, Muhammet Ali. 2026. “Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47: 263-98. https://doi.org/10.59777/ihad.1852163.

EndNote

Çağlar MA (01 Ağustos 2026) Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 47 263–298.

IEEE

[1]M. A. Çağlar, “Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47, ss. 263–298, Ağu. 2026, doi: 10.59777/ihad.1852163.

ISNAD

Çağlar, Muhammet Ali. “Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 47 (01 Ağustos 2026): 263-298. https://doi.org/10.59777/ihad.1852163.

JAMA

1.Çağlar MA. Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026;:263–298.

MLA

Çağlar, Muhammet Ali. “Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47, Ağustos 2026, ss. 263-98, doi:10.59777/ihad.1852163.

Vancouver

1.Muhammet Ali Çağlar. Müstensih Yanılgısından Müellif Kaybına: Kemalpaşazâde’ye Atfedilen Hanefî Biyografisinin Kimlik Sorunu ve Metnin Tahkiki. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 01 Ağustos 2026;(47):263-98. doi:10.59777/ihad.1852163

Amaç ve Kapsam

Yazım Kuralları

Önemli Not: Bu yazım kuralları Ocak 2026 itibarıyla güncellenmiş olup, bu tarihten itibaren yapılan tüm başvurular için geçerlidir.

Makale yazım şablonu için tıklayınız.

Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu için tıklayınız.

(Not: Bu belge doldurulabilir PDF formatındadır. Formu doğrudan bilgisayarınızda doldurup imzalayabilir veya dilerseniz çıktısını alıp elde doldurduktan sonra taratarak iletebilirsiniz.)

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi’ne gönderilecek çalışmaların hazırlık ve değerlendirme süreçlerine dair genel yazım kuralları şunlardır:

1) Dergi, İslam hukukunun teorik, pratik ve güncel tüm meselelerini kapsayan bilimsel çalışmaları kabul eder.

2) Dergiye gönderilen yazılar daha önce başka bir yerde yayımlanmış ya da yayımlanmak üzere kabul edilmiş olmamalıdır. Lisansüstü tezlerden üretilen yazılar ile sempozyum bildirileri ise makale başında etik beyana yer verilerek dergi sistemine yüklenebilir.

Örnek: Bu çalışma ... Üniversitesi’nde … tarihinde sunduğumuz/tamamladığımız "…" başlıklı yüksek lisans tezi/doktora tezi esas alınarak hazırlanmıştır.

Bu makale, … Sempozyumu’nda sözlü olarak sunulan ve basılmayan “….” adlı tebliğin içeriği geliştirilerek ve kısmen değiştirilerek üretilmiş halidir.

3) Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda etik kurul onayı alınmalı ve bu onay (kurul adı, tarih ve sayı no) çalışmanın ilk sayfası ile yöntem kısmında zikredilmelidir. Etik kurul izni makale gönderiminde ek dosya olarak sisteme yüklenmelidir. Etik kurul izni gerektiren araştırmalar için derginin Etik İlkeler ve Yayın Politikası’nı inceleyiniz.

4) Tüm çalışmalar intihal tespit yazılımı ile denetlenmektedir. Ancak yazılım çıktısı olan sayısal veri tek başına yeterlilik ölçütü sayılmaz. Her çalışma, rapordaki verilerin akademik atıf ve alıntı kurallarına uygunluğu ve metnin bilimsel özgünlüğü açısından editör kurulu tarafından titizlikle incelenir.

5) Gönderilen makalelerin yazarlarından en az birinin doktora derecesine sahip olması gerekmektedir. Lisansüstü tezlerden üretilen çalışmalarda ise öğrenci birinci yazar, danışman ikinci yazar olarak yer almalıdır.

6) Tüm başvurular için “Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu” eksiksiz doldurularak sisteme yüklenmelidir. Bu form telif hakkı ve lisanslama beyanı, yazar katkı oranları (CRediT), çıkar çatışması beyanı ve yapay zekâ kullanım bilgilerini içermektedir.

7) Dergide Türkçe, Arapça ve İngilizce yazılar yayımlanabilmektedir. Bir takvim yılı içerisinde aynı yazarın (birinci yazar veya ortak yazar olması fark etmeksizin) en fazla bir çalışması yayımlanabilmektedir.

8) Makalelerin hacmi en az 4.000, en fazla 10.000 kelime olmalıdır (öz, abstract, kaynakça ve ek dâhil). 10.000 kelimeyi geçen makaleler Yayın Kurulu tarafından uygun görülmesi hâlinde hakem sürecine alınır.

9) Makalenin başında 250-300 kelimelik Türkçe Öz ve İngilizce Abstract, en az 5 kelimelik Türkçe anahtar kelime ve İngilizce keywords ile Türkçe ve İngilizce başlıklara yer verilmelidir. İlk anahtar kelime mutlaka bilim alanının adı (İslam Hukuku, Fıkıh gibi) olmalıdır. Anahtar kelimeler genelden özele sıralanmalıdır.

10) Öz/Abstract tek paragraf hâlinde yazılmalıdır. Öz kısmında yer alan Türkçe olmayan özel isim (din, mezhep, şahıs, sûre vb.), kitap adı ve kavramların yazımında Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nin (bk. https://islamansiklopedisi.org.tr) kullanımına uyulmalıdır. İngilizce (abstract ve keywords) metninde yer alan özel isimler, kitap adları ve kavramların yazımında ise Encyclopaedia of Islam’ın 3. edisyonu dikkate alınmalıdır.

11) Metin içinde atıf yapılan eserler, Kaynakça başlığı altında aşağıdaki formatta metnin sonuna eklenmelidir. Kaynakça İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon'a uygun olmalıdır. İsnad Atıf Sistemi için tıklayınız. Arapça kaynaklarda yazar ve eser isimlerinde transkripsiyon alfabesi kullanılmamalıdır.

12) Arapça makalelerin dipnotlarında İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon (Arapça) dikkate alınmalıdır. Bu yazıların sonunda Arapça kaynakça bulunsa da İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon'a uygun latin harfleriyle kaynakça bulunmak zorundadır.

13) Makale yazımında uluslararası uygunluk açısından Zotero, Mendeley ya da Endnote programının kullanımını önerilmektedir.

14) Makale yükleme aşamasında imzalanan "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu"ndaki bilgiler uyarınca çıkar çatışması, yazar katkısı, finansal destek, yapay zekâ kullanımı ve veri erişimine dair beyanlara makale metni içerisinde yer verilmelidir.

15) Dergimiz Elmas Açık Erişim modelini benimsemektedir. Lisanslama süreçleri ve yazar hakları hakkında detaylı bilgi için "Etik İlkeler ve Yayın Politikası" sayfamızı inceleyiniz.

16) Makale Yazım Şablonu Özellikleri:

Metin yazı tipi Türkçe ve İngilizce için ISNAD Font; Arapça için Tradational Naskh olmalıdır.
Sayfa numarası, üst bilgi ve alt bilgi gibi ayrıntılara yer verilmemelidir.
Kenar Boşlukları: Üst, Alt, Sağ ve Sol 3,0 cm.
Öz ve Abstract: Yaslanmış, özel girinti yok, önce ve sonra 0 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 10 punto.
Metin (Gövde): Yaslanmış, özel girinti ilk satır 1 cm., önce ve sonra 6 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 10 punto.
Dipnotlar: Yaslanmış, özel girinti asılı 0,5 cm., önce ve sonra 0 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 8 punto.
Kaynakça: Yaslanmış, özel girinti asılı 1 cm., önce ve sonra 0 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 10 punto.

Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Önemli Not: Bu ilkeler ve yayın politikası Ocak 2026 itibarıyla güncellenmiş olup, bu tarihten sonra yapılan tüm başvurular için geçerlidir.

GENEL YAYIN İLKELERİ

I. Temel Esaslar ve Kapsam

1. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, İslam hukukunun teorik, pratik ve güncel tüm meselelerini küresel bir perspektifle kapsayan bilimsel çalışmaları kabul ederek uluslararası literatüre katkı sağlamayı amaçlar.

2. Gönderilen tüm çalışmalar derginin amaç ve kapsamına uygun, akademik niteliği haiz ve etik standartlara bağlı olmalıdır. Dergimiz, coğrafi çeşitliliği artırmak amacıyla uluslararası yazarların katılımını ve farklı fıkıh havzalarından gelen çalışmaları öncelikle teşvik eder.

3. Dergiye Türkçe, Arapça ve İngilizce dillerinde hazırlanmış çalışmalar kabul edilmektedir. Bir takvim yılı içerisinde aynı yazarın (birinci yazar veya ortak yazar olması fark etmeksizin) en fazla bir çalışması yayımlanabilmektedir. Aynı yıl içerisinde bir çalışması yayımlanan veya değerlendirme aşamasında olan araştırmacıların ikinci bir makale başvurusu değerlendirmeye alınmamaktadır.

4. Gönderilen makalelerin yazarlarından en az birinin doktora derecesine sahip olması gerekmektedir. Lisansüstü tezlerden üretilen çalışmalarda yazarlık ve yazar sıralaması, çalışmaya sağlanan fiili katkı esas alınarak akademik etik ilkeler doğrultusunda belirlenir.

5. Orijinal, daha önce yayımlanmamış ve başka bir dergide değerlendirme sürecinde olmayan çalışmalar kabul edilir. Lisansüstü tez, bilimsel toplantı bildirisi ve benzeri nitelikteki akademik faaliyetlerden üretilen çalışmalar, makale başında bu durumun açıkça belirtilmesi (etik beyan) kaydıyla değerlendirmeye alınabilir.

6. Çalışmalar, derginin resmi web sitesi üzerinden elektronik olarak gönderilmelidir. Metinler, derginin güncel yazım kurallarına ve şablonuna uygun olarak hazırlanmalıdır. [Yazım Kuralları sayfası için tıklayınız.]

II. Yayın Modeli ve Takvim

7. Ocak 2026 itibarıyla dergimiz "Sürekli Yayın Modeli"ni benimsemiştir. Hakem süreci başarıyla tamamlanan her çalışma, sayının tamamlanmasını beklemeksizin Makale ID atanarak anında dijital ortamda yayımlanır. Bu yayın, makalenin nihai versiyonu olup DOI ataması ve üst veri aktarımı eş zamanlı olarak gerçekleştirilir.

8. Dijital ortamda yayımlanan ve atıf bilgileri kesinleşen makaleler, her yılın Haziran ve Aralık aylarında derlenerek iki sayı hâlinde basılır. Basılı nüshalar, dijital versiyonla içerik ve sayfa yapısı açısından tam uyumludur.

9. Uluslararası görünürlüğü artırmak amacıyla, her yıl ana teması “Güncel Fıkhî Meseleler ve Çözüm Önerileri” olan, tamamı İngilizce kaleme alınan ve yalnızca çevrimiçi sunulan bir Özel Sayı yayımlanır. Bu özel sayılar, derginin genel sayıları ile aynı bilimsel kalite standartlarına, etik ilkelere ve bağımsız çift taraflı kör hakemlik süreçlerine tabidir. Özel sayıların yönetim süreçleri mevcut editör kurulu tarafından yürütülür. Ancak konunun kapsamına göre ilgili alanda yetkin misafir editörler veya uzmanlar, derginin yayın politikalarına ve etik standartlarına tam uyum sağlama yükümlülüğüyle sürece dâhil edilebilir.

III. Değerlendirme Süreci ve Şeffaflık

10. Dergiye gönderilen çalışmalar; kurumsal ve uluslararası çeşitliliğe sahip editör kurulu tarafından orijinallik, metodoloji, işlenen konunun önemi ve dergi kapsamı ile uyumluluğu açısından değerlendirilir. Biçimsel esaslara ve dergi politikalarına uygun olmayan çalışmalar hakem sürecine alınmadan reddedilebilir.

11. Ön incelemeyi geçen çalışmalar, akademik özerklik ve tarafsızlık gereği, kurum dışı/bağımsız ve tercihen farklı coğrafyalardan en az iki hakemin değerlendirmesine sunulduğu çift taraflı kör hakemlik sürecine tabi tutulur. Hakemler; yazarla hiçbir kurumsal bağı olmayan, akademik tarafsızlığı zedeleyecek kişisel veya mesleki çıkar çatışması bulunmayan bağımsız uzmanlar arasından atanır.

12. Hakemlerin gerekli gördüğü düzeltmeler yazar tarafından gerçekleştirilir. Yayın Kurulu, hakem raporları ve bilimsel nitelik doğrultusunda nihai yayın kararını verir. [Değerlendirme Süreci hakkında detaylı bilgi için tıklayınız.]

13. Dergi yönetimi, editöryal süreçler ile yayıncı vakıf arasındaki tam bağımsızlığı garanti eder. Yayıncı kurum, bilimsel yayın kararlarına müdahale edemez. Yazarlar ve hakemler için bu özerk yapının korunması ve tüm süreçlerin akademik tarafsızlık ilkeleriyle yürütülmesi, derginin temel taahhüdüdür.

IV. Etik İlkeler ve İntihal Denetimi

14. Dergi; intihal, mükerrer yayın, sahte yazarlık, araştırma/veri sahteciliği, makale dilimleme, telif hakları ihlali ve çıkar çatışmasının gizlenmesini etik dışı davranışlar olarak kabul eder ve bu konuda sıfır tolerans politikası izler.

15. Tüm çalışmalar intihal tespit yazılımı ile denetlenmektedir. Ancak yazılım çıktısı olan sayısal veri tek başına yeterlilik ölçütü sayılmaz. Her çalışma, rapordaki verilerin akademik atıf ve alıntı kurallarına uygunluğu ve metnin bilimsel özgünlüğü açısından editör kurulu tarafından titizlikle incelenir. Akademik dürüstlük ve etik standartlara aykırılık tespit edilen çalışmaların yayım süreci, aşamasına bakılmaksızın sonlandırılır.

16. Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda ilgili onayın alınmış olması ve bu onayın kurul adı, tarih ve sayı numarası bilgilerinin çalışmanın ilk sayfasında ve yöntem kısmında belirtilmesi zorunludur. Etik kurul izni makale gönderiminde ek dosya olarak sisteme yüklenmelidir.

17. Dergimize gönderilen tüm çalışmalar için “Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu”nun tüm yazarlarca imzalanarak sisteme yüklenmesi zorunludur. Bu form çalışmanın orijinalliğini, tüm yazarların asli katkısını (CRediT – Contributor Roles Taxonomy), çıkar çatışması beyanını, yapay zekâ kullanım bilgilerini ve veri erişilebilirlik taahhüdünü içeren kapsamlı bir etik/hukuki belgedir. Dergiye makale gönderildikten sonra yazarlardan hiçbirinin ismi, yazarların tamamının yazılı izni olmadan yazar listesinden silinemez, yeni bir isim yazar olarak eklenemez ve yazar sırası değiştirilemez.

18. Dergimiz, bilimsel çalışmalarda yapay zekâ araçlarının kullanımına dair şeffaflık ilkesini benimser. Yapay zekâ araçları çalışmada "yazar" olarak tanımlanamaz ve bu araçların kullanımına dair tüm etik sorumluluk insan yazarlara aittir. Yazarlar, kullanılan araçları ve kullanım kapsamını (metin üretimi, görsel oluşturma, veri analizi vb.) "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu"nda beyan etmekle yükümlüdür.

V. Yayın Geçmişi, Açık Erişim ve Telif Politikası

19. Dergi, ilk sayısından itibaren hem basılı hem de çevrimiçi olarak kesintisiz yayımlanmaktadır. 2022 yılına kadar olan süreçte çevrimiçi yayınlar www.islamhukuku.com adresi üzerinden sadece tam sayı (bütünleşik PDF) şeklinde sunulmuştur. 2022 yılı itibarıyla dergimizin kurumsal dönüşümü ve dijitalleşme vizyonu doğrultusunda tüm yayın süreçleri DergiPark sistemine taşınmış ve açık erişim standartları uygulanmaya başlanmıştır. Kurumsal süreklilik ve bilimsel erişilebilirlik gereği, 2022 yılı öncesine ait tüm sayılar da geriye dönük olarak makale bazlı şekilde dijital ortama aktarılmış ve DergiPark arşivi üzerinden yayımlanmıştır. Ocak 2026 itibarıyla ise dergi, Makale ID sistemine dayalı "Sürekli Yayın Modeli"ne geçerek yayın hızını ve uluslararası izlenebilirliğini en üst seviyeye taşımıştır.

20. Yayımlanan makalelerin uluslararası indekslerdeki izlenebilirliğini ve veri kalitesini sağlamak amacıyla, tüm kaynakçaların İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon'a uygun olması gerekir. Sürekli yayın modelinde, Makale ID geleneksel başlangıç sayfa numarasının yerini alır ve atıf künyesinde bu şekilde belirtilir. [İsnad Atıf Sistemi için tıklayınız.]

21. Dergi, Elmas Açık Erişim modelindedir. Derginin tüm giderleri Yayıncı tarafından karşılanmaktadır. Makale gönderimi, değerlendirme veya yayın süreçlerinin hiçbir aşamasında yazarlardan veya kurumlardan ücret talep edilmez.

22. Dergi açık erişimlidir. Tüm içeriğe DergiPark aracılığıyla ücretsiz ulaşılabilir. Ayrıca derginin basılı kopyaları da ücretsiz olarak dağıtılmaktadır. [Açık erişim politikası sayfası için tıklayınız.]

23. Tüm çalışmalar Creative Commons Alıntı-GayrıTicari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC-ND 4.0) ile yayımlanmaktadır. Yazarlar, yayımlanan çalışmalarının telif hakkına hiçbir kısıtlama olmaksızın sahiptirler ve Yayıncıya çalışmayı yayımlamak için münhasır olmayan bir lisans hakkı tanırlar. Yazarlar, içerikten veya telif hakkı ihlallerinden doğabilecek her türlü hukuki iddia veya davadan Yayıncıyı ve Editörleri beri ve muaf tutmayı kabul ederler. Tüm hukuki sorumluluk yazarlara aittir. [Telif Hakkı ve Lisanslama sayfası için tıklayınız.]

24. Makalelere kalıcı erişim için DOI atanır ve tüm içerik LOCKSS sistemi üzerinden dijital olarak arşivlenir. [Arşivleme Politikası sayfası için tıklayınız.]

YAYIN ETİĞİ BEYANI

I. Temel İlkeler ve Vizyon

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi’nin yayın süreçleri, bilginin bilimsel yöntemle yansız biçimde üretilmesi, geliştirilmesi ve paylaşılmasına dayanır. Hakemli makaleler, bu sürecin uygulanmasını, yansızlığı sağlayan çalışmalardır. Bilimsel üretimin gerçekleştirilmesinde yayın sürecinin tüm bileşenlerinin; yayıncı, editörler, yazarlar, hakemler ve okuyucuların etik ilkelere uymaları gerekir. Bu kapsamda derginin yayın etiği ile açık erişim politikası, COPE (Committee on Publication Ethics) kılavuzları ve politikaları ile YÖK ve üniversite etik ilkeleri doğrultusunda tüm paydaşların etik ilkelere uymasını gerektirmektedir.

II. Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler

Dergi, bilimsel araştırmaların dürüstlük ve şeffaflık içinde yürütülmesini benimser. Bu kapsamda intihal, sahtecilik, çarpıtma ve mükerrer yayın gibi ağır etik ihlalleri "Bilimsel Suistimal" olarak kabul eder. Bu eylemlerin ve diğer tüm etik ihlallerin (dilimleme, haksız yazarlık vb.) detaylı kapsam ve tanımları için aşağıdaki güncel ulusal mevzuatlar esas alınır:

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi

TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği

İlgili etik ihlal iddiaları, derginin Etik Editörü tarafından tarafsızlık ve şeffaflık ilkeleri gözetilerek bağımsız bir ön incelemeye tabi tutulur.

III. Yapay Zekâ ve Üretken Teknoloji Kullanım Politikası

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, akademik üretimin merkezine insan dehasını ve sorumluluğunu yerleştirir. Yapay zekâ (Gemini, ChatGPT vb.) ve üretken teknolojilerin kullanımına dair etik sınırlarımız şöyledir:

a. Yazarlık ve Atıf: Yapay zekâ sistemleri bir çalışmanın "yazarı" olarak kabul edilemez ve atıf gösterilemez. Yazarlık, sadece fikrî katkı sunabilen, yasal sorumluluk alabilen ve çıkar çatışması beyan edebilen insanlar içindir.

b. Yazar(lar)ın Sorumluluğu ve Doğruluk: YZ araçları kaynakça uydurma, yanlış veri üretme veya bilimsel gerçekliği çarpıtma riski taşır. Yazar(lar), YZ tarafından üretilen her türlü çıktının (çeviri, özet, veri analizi vb.) doğruluğunu ve İsnad Atıf Sistemi’ne uygunluğunu kontrol etmekle ve onaylamakla yükümlüdür.

c. Fikrî Mülkiyet ve İntihal: YZ kullanımı, intihal yasağını ortadan kaldırmaz. Bu araçlar aracılığıyla üretilen metinlerin özgünlüğü ve telif hakları konusundaki tüm sorumluluk yazar(lar)a aittir.

d. Beyan Kapsamı: Yazar(lar), çalışmanın hangi aşamasında (dil düzenleme, veri analizi vb.) ve hangi YZ aracından yararlandıklarını "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu" üzerinden detaylıca açıklamak zorundadırlar.

IV. Araştırma Etiği ve Etik Kurul İzni

Etik kurallar çerçevesinde, aşağıdaki araştırma türleri için Etik Kurul İzni alınması zorunludur:

a. Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem ve deney teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren her türlü nitel veya nicel araştırma.

b. İnsan ve hayvanların (materyal/veriler dâhil) deneysel veya diğer bilimsel amaçlarla kullanılması.

c. İnsanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar ve hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar.

d. Kişisel verilerin korunması kanunu gereğince yürütülen retrospektif çalışmalar.

İzinle ilgili bilgiler (kurul adı, tarih ve sayı no) makalenin yöntem bölümünde ve ilk/son sayfasında belirtilmelidir. Etik kurul izni makale gönderiminde ek dosya olarak sisteme yüklenmelidir. Olgu sunumlarında "Bilgilendirilmiş Onam Formu"nun alındığına dair bilgiye yer verilmesi şarttır.

V. Etik İhlal Eylem Planı ve Yaptırımlar

Makalelerde intihal yapılması; kullanılan verilerin manipüle edilmesi, çarpıtılması veya uydurma verilerin kullanılması gibi bilimsel suistimal şüphesi oluştuğunda COPE standartları ile YÖK ve üniversite etik ilkeleri uyarınca aşağıdaki eylem planı işletilir:

a. İnceleme ve Savunma: İhlal şüphesi durumunda süreç, derginin Etik Editörü tarafından başlatılır. Etik Editörü COPE rehber ilkeleri ile YÖK ve ilgili ulusal mevzuat hükümlerini esas alarak konuyu bağımsız olarak inceler. Yazar(lar)la iletişime geçerek 2 (iki) hafta içinde resmî bir açıklama talep eder. Hazırlanan inceleme raporu, nihai karar verilmek üzere Yayın Kurulu’na sunulur.

b. Değerlendirme: Yazar(lar)dan gelen dönütlerin yetersiz görülmesi veya etik ihlalin kesinleşmesi durumunda makale reddedilir; çalışma yayımlanmışsa geri çekilir.

c. Kurumsal Bildirim: Dergi, ihlalin mahiyetine göre yazar(lar)ın bağlı olduğu üniversite veya kurumla iletişime geçerek durumu resmî yollarla bildirme hakkını saklı tutar.

d. Dijital İşaretleme: İntihal veya sahtecilik içerdiği tespit edilen yayımlanmış çalışmalar için kayıtlı bilimsel literatürün şeffaflığı gereği ilgili PDF dosyası tamamen silinmez. Ancak üzerine silinemez bir "GERİ ÇEKİLMİŞ" filigranı eklenerek erişime açık tutulur. Başlığına "Geri Çekilmiş: [İhlal Türü]" ibaresi eklenir ve yayının en başında geri çekme gerekçesini açıklayan resmî bir "Geri Çekme Bildirimi" yayımlanır.

e. Kısıtlama: Etik ihlali kesinleşen yazar(lar)ın, dergimize yapacağı tüm yeni makale başvuruları 3 yıl süreyle reddedilir ve değerlendirme sürecine alınmaz.

VI. Yayın Sonrası Kayıt Güncelleme

Dergi, kayıtlı bilimsel literatürün doğruluğunu korumak adına şu mekanizmaları işletir:

a. Düzeltme: Makalenin nihai olarak yayımlanmasından sonra fark edilen, bilimsel sonucu etkilemeyen, ancak kaydın doğruluğu için gereken ve yazar ya da dergi kaynaklı küçük hataların giderilmesi amacıyla yayımlanır.

b. Geri Çekme: Bulguların güvenilirliğini ortadan kaldıran ağır ihlallerde veya bilimsel hatalarda makalenin arşive şeffaf bir geri çekme notuyla işaretlenmesidir.

c. Endişe İfadesi: Devam eden ciddi inceleme süreçlerinde okurları bilgilendirmek amacıyla editör kararıyla yayınlanır.

VII. Paydaşların Sorumlulukları

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, yayın sürecinin tüm bileşenlerinden COPE standartları ile YÖK ve üniversite etik ilkelerine tam uyum bekler. Etik ihlal şüphelerini paydaşlarımız ve okurlarımız publisher@mehir.org e-posta adresine bildirebilirler.

1. Editörlerin Sorumlulukları

a. Tarafsızlık ve Yayın Kararı: Editörler; gönderilen çalışmaları orijinallik, metodolojik geçerlilik ve dergi kapsamına uygunluk açısından değerlendirir. Karar sürecinde yazarların liyakat dışı demografik özellikleri veya siyasi görüşleri dikkate alınmaz.

b. Bağımsızlık: Editörlerin yayın kararları yayıncıdan ve tüm dış kurumlardan tam bağımsızdır.

c. Gizlilik: Değerlendirme sürecindeki çalışmaların içeriği ve hakem kimlikleri kesinlikle gizli tutulur.

d. Çıkar Çatışması: Editörler, değerlendirdikleri çalışmalarla ilgili herhangi bir çıkar çatışması içinde bulunamazlar. Eğer böyle bir durum tespit edilirse süreçten çekilirler.

2. Yazarların Sorumlulukları

a. Özgünlük ve Raporlama: Yazarlar, tamamen orijinal çalışmalar sunmak ve başkalarına ait eserleri usulüne uygun atıflarla belirtmekle yükümlüdür. Ayrıca yazarlar, çalışmanın bulgularına esas teşkil eden verilere/kaynaklara erişimle ilgili bir "Veri Erişilebilirlik Beyanı"nı makale metni içerisinde sunmakla ve gizlilik, etik ve yasal sınırlar dâhilinde (gerektiği hallerde anonimleştirerek) bu verileri makul talep hâlinde paylaşmakla yükümlüdür.

b. Yazarlık Kriterleri: Çalışmaya sadece önemli fikri katkı sağlayanlar yazar olarak listelenmelidir. Yazarların katkı türleri formda belirtilen CRediT standartlarına uygun olarak beyan edilmelidir. Tüm yazarlar çalışmanın son halini onaylamış olmalıdır.

c. Beyan ve Çıkar Çatışması: Çalışmanın tarafsızlığını etkileyebilecek tüm mali destekler, hibe numaraları ve kişisel/kurumsal çıkar çatışmaları en erken aşamada beyan edilmelidir.

d. Hata Bildirimi: Yayımlanan çalışmasında önemli bir hata tespit eden yazar, düzeltme veya geri çekme süreci için derhal editörü bilgilendirmekle yükümlüdür.

e. Etik Beyan Zorunluluğu: Yazarlar; sundukları çalışmanın tüm etik sorumluluğunu üstlendiklerini, çalışmada kullanılan üçüncü şahıslara ait içerikler için gerekli tüm izinleri aldıklarını "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu"nu imzalayarak beyan ve taahhüt ederler. Bu formun sunulmaması, çalışmanın ön değerlendirme sürecine alınmasına engel teşkil eder.

3. Hakemlerin Sorumlulukları

a. Objektiflik ve Üslup: Değerlendirmeler tarafsız ve yapıcı bir dille yapılmalıdır. Yazarlara yönelik kişisel eleştiriler etik dışı kabul edilir.

b. Gizlilik: Hakemlere gönderilen metinler gizli belge niteliğindedir; başkalarıyla paylaşılamaz veya hakemin kendi çıkarları için kullanılamaz.

c. Hız ve Yetkinlik: Uzmanlık alanı uyuşmazlığı veya zaman kısıtı nedeniyle inceleme yapamayacağını öngören hakem, durumu vakit kaybetmeden editörlüğe bildirmelidir.

d. Etik Uyarı: Hakemler, inceledikleri metin ile başka bir yayın arasındaki önemli benzerlikleri (intihal şüphesi) veya etik dışı durumları editöre bildirmelidir.

Ücret Politikası

Dizinler

Dergi Kurulları

Başeditör

Saffet KÖSE

İslam Hukuku, İslam Araştırmaları (Diğer)

Editör

Faruk Emrah ORUÇ

İslam Hukuku

Editör Yardımcıları

Hüseyin OKUR

İslam Hukuku

Münir Yaşar KAYA

Hukuk ve İktisat, İslam Finansı, İslam Araştırmaları, İslam Hukuku

Mustafa ATEŞ

Hukuk ve İktisat, Aile Hukuku, Osmanlı İktisat Tarihi, Hukuk Tarihi, İslam Finansı, İslam Hukuku

Yavuz GÖNAN

Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları , İslam Hukuku

Mehmet Ali AYTEKIN

İslam Hukuku

Etik Editörü

Fatih ÇAKMAK

Din Eğitimi, Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları

Yayın Kurulu

Saffet KÖSE

İslam Hukuku, İslam Araştırmaları (Diğer)

Saim KAYADIBI

İslam Ekonomisi, Finans ve Yatırım, İslam Finansı, İslam Hukuku

Khairunnisa MUSARI

İslam Ekonomisi, Bankacılık, Finans ve Menkul Kıymetler Hukuku, Finans Tarihi, Çevre ve İklim Finansmanı, İslam Finansı, İslami Mikrofinans, Kamu Maliyesi