Hanefî Borçlar Hukukunda Akdin Konusunun Muayyen Olma Şartı ve Bu Şartla İlgili Elektronik Ticaretteki Güncel Sorunlar

Ahmet Muhammet Peşe; İbrahim Ertaş

doi:10.59777/ihad.1852479

EN TR

Öz

The Requirement of Determination of the Subject Matter of Contract in Hanafi Law of Obligations and Related Contemporary Issues

Öz

This study examines the requirement of determination of the subject matter of the contract and the fundamental issues arising in electronic commerce in terms of this requirement. The objective of the study is to accurately identify which types of contracts in Hanafi legal thought correspond to the various contract models in electronic commerce. The sale of products that are not in stock, or products that are in stock but not specifically designated, constitutes one of the primary issues arising in this context. The sale of out-of-stock items should be assessed based on whether an agency (wakala) relationship exists between the seller and the owner of the goods. If the seller is the agent of the owner, there is no issue in out-of-stock sales. However, if the seller is not an agent, it is not possible to consider the transaction as a contract of sale (bay‘) in its strict sense. This is because Hanafi legal thought requires the subject matter to be specifically designated. Therefore, such contracts must be evaluated within the scope of either salam (forward sale) or istisna (commission to manufacture). Nonetheless, it is not appropriate to categorize out-of-stock sales as salam due to the inability to meet certain conditions required for it. In Hanafi legal thought, the most flexible contract in terms of conditions is istisna; thus, it is possible to evaluate out-of-stock sales under istisna, except for some exceptional cases. The sale of products that are in stock but not designated at the time of the contract is evaluated based on whether the subject matter is a fungible (mithli) or non-fungible (qiyami) good. For fungible goods, individual designation is not necessary; designation as a genus is sufficient. Conversely, non-fungible goods must be individually determined. However, the sale of non-fungible goods via electronic commerce is almost non-existent today. The inclusion of certain goods, which are specified as non-fungible in classical Islamic jurisprudence literature, in electronic commerce is primarily due to them being treated as fungible goods by modern custom (‘urf). Finally, gold trading through internet and mobile banking is a transaction where the requirement for the subject matter to become determined is not fully met. According to Hanafi legal thought, in a contract of exchange (sarf), the counter-values must be received (qabd) and thus become determined within the contract session (majlis al-aqd). In gold trading conducted via gold accounts, it does not seem possible to claim that the gold becomes determined within the contract session.

Anahtar Kelimeler

Islamic Law, Subject Matter of the Contract, Determination, Specific Property, Debt, Physical Possession (Qabd), Commission to Manufacture (Istisna), Contract of Agency, Out-of-stock Sales, Gold Deposit Account

Hanefî Borçlar Hukukunda Akdin Konusunun Muayyen Olma Şartı ve Bu Şartla İlgili Elektronik Ticaretteki Güncel Sorunlar

Öz

Bu çalışmada akdin konusunun muayyen olma şartı ve bu şart açısından elektronik ticarette ortaya çıkan temel sorunlar ele alınmıştır. Araştırmanın amacı, elektronik ticaretteki akid türlerinin Hanefî hukuk düşüncesinde hangi akidlere denk düştüğünü doğru bir şekilde tespit etmektir. Elektronik ticaret sitelerinde stokta olmayan ya da stokta olmasına rağmen tayin edilmemiş ürünlerin satışı bu meseleye bağlı olarak ortaya çıkan sorunların başında gelmektedir. Stokta olmayan ürünlerin satışı, satıcı ile mal sahibi arasında vekâlet ilişkisi bulunup bulunmamasına göre değerlendirilmelidir. Eğer satıcı mal sahibinin vekîli ise stoksuz satışlarda herhangi bir sorun bulunmamaktadır. Ancak eğer satıcı mal sahibinin vekîli değilse, bu takdirde yapılan sözleşmenin dar anlamda bir satım akdi olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Çünkü Hanefî hukuk düşüncesinde satım akdine konu edilen malın tayin edilmesi şarttır. Bu sebeple akdin ya selem ya da istisnâ’ akdi kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Ne var ki, selem akdinde aranan bazı şartların yerine getirilememesi nedeniyle stoksuz satışların selem akdi kapsamında değerlendirilmesi doğru değildir. Hanefî hukuk düşüncesinde şartları en esnek olan akid istisnâ’ akdidir. Bu nedenle stoksuz satışların bazı istisnâi haller dışında istisnâ’ akdi kapsamında değerlendirilmesi mümkündür. Satıcının stoğunda bulunmasına rağmen akid sırasında tayin edilmeyen ürünlerin satışı, akde konu malın kıyemî ya da mislî olmasına göre değerlendirilir. Mislî malların ferden tayin edilmeleri gerekli olmayıp küme olarak tayin edilmeleri yeterlidir. Ancak kıyemî malların mutlaka ferden muayyen hale getirilmeleri gerekir. Ne var ki, günümüzde kıyemî malların elektronik ticaret yoluyla satımı neredeyse yoktur. Klasik fıkıh literatüründe kıyemî olduğu belirtilen bazı malların elektronik ticarete konu edilmesi, onların günümüzde örfen mislî hükmünde görülmeleri nedeniyledir. Son olarak internet ve mobil bankacılık aracılığıyla yapılan altın ticareti, akde konu edilen malın muayyen hale gelmesi şartının tam olarak yerine getirilemediği akidlerden biridir. Hanefî hukuk düşüncesine göre sarf akdinde bedellerin karşılıklı olarak akid meclisinde kabzedilerek muayyen hale dönüşmesi gerekirken, altın hesapları aracılığıyla yapılan altın ticaretinde akde konu altınların akid meclisinde muayyen hale dönüştüklerini söylemek mümkün gözükmemektedir.

Anahtar Kelimeler

İslâm Hukuku, Akdin Konusu, Muayyen, Ayn, Deyn, Kabz, İstisnâ‘, Vekâlet Sözleşmesi, Stoksuz Satış, Altın Hesabı

Kaynakça

AAOIFI, İslami Finansal Kuruluşlar Muhasebe ve Denetim Kurumu. Faizsiz Finans Standartları. İstanbul: TKBB Yayınları, 2024.
Akdemir, Caner. İslâm Hukukunda Bey’u’l-maʻdûm ve Günümüz Emtia Vadeli Sözleşmeleri Açısından İncelenmesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023.
Aktan, Hamza. “İstisnâ‘”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23/393-396. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
Aktepe, İshak Emin. Katılım Finans. İstanbul: TKBB Yayınları, 2017.
Ali el-Kârî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Sultân Muhammed el-Herevî. Fethu bâbi’l-ʿinâye. thk. Muhammed Nizâr Temîm - Heysem Nizâr Temîm. 3 Cilt. Beyrût: Dârü’l-Erkâm b. Ebi’l-Erkâm, 1418.
Ali Haydar Efendi, Hocaeminefendizâde. Dürerü’l-hükkâm şerhu Mecelleti’l-ahkâm. 4 Cilt. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2. Basım, 2017.
Alkış, Alpaslan. “Mecelle’de Akid Teorisi”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16/2 (Ekim 2019), 444-468. https://doi.org/10.33437/ksusbd.568352
Amazon.com, Amazon Turkey Perakende Hizmetleri Limited Şirketi. “Dropshipping (Stoksuz Satış) Nedir?”. Erişim 22 Ağustos 2025. https://satis.amazon.com.tr/
Aslan, Mehmet Selim. “İslam Borçlar Hukukunda Satış Konusunun Maddi Olarak Var Olması Şartına Dair Bir Değerlendirme”. Şarkiyat 14/3 (Ocak 2023), 1256-1271.
Atalay, Arif. “E-Store Bağlamından E-Pazar Yerlerinin Alım-Satım Usullerinin İslam Hukuku Açısından Değerlendirmesi”. ed. Adem Yerinde vd. II. Uluslararası İslami ve İnsani Araştırmalar Sempozyumu, 235-272.

Atalay, Arif. “İslam Hukukunda Elektronik Ortamda Akitleşme”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi IV/8 (2015), 21-42.
Atalay, Arif. İslam Hukukunda Kabz. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2012.
Atalay, Arif. “Sarf Akdinde Gerçekleşen İşlemlerin Fıkhi Durumu”. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 5/2 (Kasım 2021), 221-246. https://doi.org/10.30561/sinopusd.996771
Aybakan, Bilal. İslam Hukukunda Borçların İfası. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1996.
Aybakan, Bilal. “Sarf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/137-140. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
Aybakan, Bilal. “Selem”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/402-405. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
Aydın, Mehmet Âkif. “Deyn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 9/266-268. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
‘Aynî, Ebû Muhammed Ebü’s-Senâ Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed. el-Binâye fî şerhi’l-Hidâye. thk. Eymen Sâlih Şa‘bân. 13 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1420.
Bâbertî, Ekmelüddîn Muhammed b. Mahmûd b. Ahmed er-Rûmî el-Mısrî. el-‘İnâye şerhu’l-Hidâye. 10 Cilt. Lübnân: Dâru’l-Fikr, 1389.
Bardakoğlu, Ali. “Bey‘”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 6/13-19. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
Bilgili, İsmail. İslam Hukukunda Ma’dûmun Satımı. Konya: Desen Ofset Matbaacılık, 1. Basım, 2011.
Bilgili, İsmail. “İslâm Hukukunda Ma’dûm’un Satışı”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 8 (2006), 211-238.
Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukûk-ı İslâmiyye ve Istılâhât-ı Fıkhiyye Kâmûsu. 8 Cilt. İstanbul: Enes Sarmaşık Yayınları, 1999.
Bölükbaşı, Ali Haydar. İslâm Borçlar Hukukunda Niza. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2022.
Burhânüddîn Buhârî, Mahmûd b. Ahmed b. Abdilazîz el-Merginânî. el-Muhîtü’l-Burhânî fi’l-fıkhi’n-Nuʿmânî. thk. Abdulkerîm Sâmî el-Cundî. 9 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1424.
Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Şerhu Muhtasari’t-Tahâvî. thk. ʿİsmetullâh ʿİnâyetullah Muhammed vd. 8 Cilt. Beyrût & Medîne: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye & Dâru’s-Sirâc, 1431/2010.
Çağlar, Muhammet Ali. İslam Hukukunda Akitlerde Satış Bedeli (Semeniyet). Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
Çağlayan Aygün, Gözde - Yıldırım Çırkan, Merve Hilal. “Stoksuz Satış Sözleşmelerinde Mal Tedarikçisinin Ayıptan Doğan Sorumluluğu”. Medeni Hukuk Dergisi 2/1 (Ocak 2025), 117-156.
Çakmak, Ali Osman. İslam Hukukunda İstisna Akdi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2011.
Çalka, Sadiye. İslam Hukukunda Semen-Kıymet Ayrımı. İstanbul: İbn Haldun Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
Çeker, Orhan. Fıkıh Dersleri 1. Konya: Tekin Kitabevi, 9. Basım, 2016.
Çeker, Orhan. İslam Hukukunda Akidler. Konya: Tekin Kitabevi, 2. Basım, 2019.
Çırkan, Merve Hilal. Stoksuz Satış Sözleşmeleri. Eskişehir: Eskişehir Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
Çolak, Abdullah. İslâm Borçlar Hukuku. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2. Basım, 2022.
DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. “Din İşleri Yüksel Kurulu Başkanlığı”. Erişim 30 Ağustos 2025. https://kurul.diyanet.gov.tr/
Döndüren, Hamdi. “İslam Hukukuna Göre Sarf Akdi ve Güncel Değerlendirmesi”. Karatay İslam İktisadı ve Finans Dergisi 2/1 (Ağustos 2024), 1-17.
Dumlu, Emrullah. “Fıkhî Açıdan Altın Hesabı”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 20 (2012), 237-266.
Durmuş, Abdullah. Fıkhî Açıdan Günümüz Para Mübadelesi İşlemleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2008.
el-İslâm Süâl ve Cevâb. “Fetvalar”. Erişim 26 Ağustos 2025. https://İslâmqa.info/ar
Emlak Katılım, Türkiye Emlak Katılım Bankası A.Ş. “Altın Hesapları”. Erişim 27 Ağustos 2025. https://www.emlakkatilim.com.tr/tr
Fetva Meclisi. “Yazılı Fetva”. Erişim 25 Ağustos 2025. https://fetvameclisi.com/
Gezgin, Yusuf Erdem. Fıkhî Açıdan Altın Mübadele İşlemleri. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
Gözübenli, Beşir. “Semen”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/465-467. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
Güney, Necmeddin. Satım Akdi Özelinde İslam Borçlar Hukukunda Garar. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013.
Gürbüz, Cennet vd. E-Ticaret Uygulamaları. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2020.
Gürbüz, Mehmet. İslam Hukuku Açısından Altın Bankacılığı. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
Gürsoy, İpek. “Stoksuz E-Ticaret Modelinde Gümrük ve Lojistik Süreçlerinin İncelenmesi”. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences (JOSHAS) 10/2 (2024), 260-268.
Hacak, Hasan. “Mislî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/187-188. İstanbul: TDV Yayınları, 2005.
Haddâd, Radıyyüddîn Ebû Bekr b. Alî b. Muhammed. el-Cevheretü’n-neyyire ʿalâ Muhtasari’l-Kudûrî. 2 Cilt. Kâhire: el-Matbaʿatü’l-Hayriyye, 1322.
Hafîf, Ali. Ahkâmu’l-muâmelât eş-şer’iyye. Kahire: Dâru’l-fikri’l-Arabî, 2008.
Halebî, İbrâhîm b. Muhammed b. İbrâhîm. Mültekâ’l-ebhur. thk. Halîl ʿİmrân el-Mansûr. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1419.
Haskefî, Alâüddîn Muhammed b. Alî b. Muhammed ed-Dımaşkî. ed-Dürrü’l-muhtâr şerhu Tenvîru’l-ebsâr. thk. ʿAbdü’l-Münʿim Halil İbrâhîm. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1423.
İbn Kudâme el-Makdisî, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn ʿAbdullâh b. Ahmed b. Muhammed b. Kudâme el-Cemmâʿîlî. el-Muğnî. thk. Tâhâ ez-Zeynî vd. 10 Cilt. Kâhire: Mektebetü’l-Kâhire, 1388.
İbn Nüceym, Sirâcüddîn Ömer b. İbrâhîm b. Muhammed el-Mısrî. en-Nehrü’l-fâʾik şerhu Kenzi’d-dekâʾik. thk. Ahmed ʿAzv ʿİnâye. 3 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1422.
İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm b. Muhammed el-Mısrî. el-Bahrü’r-râʾik şerhu Kenzi’d-dekâʾik. 8 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Kütübi’l-İslamî, 2. Basım, 1418/1997.
İbn Rüşd el-Hafîd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Kurtubî. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktesid. 4 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Hadîs, 1425.
İbn ʿÂbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî ed-Dımaşkî. Hâşiyetü İbn Âbidîn: Reddü’l-muhtâr ale’d-Dürri’l-muhtâr. thk. Hüsâmeddin b. Muhammed Sâlih el-Ferfûr. 17 Cilt. Dımaşk: Dârü’s-Sekâfe ve’t-Türâs, 1421.
İbn ʿÂbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî ed-Dımaşkî. Reddü’l-muhtâr ale’d-Dürri’l-muhtâr. 6 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 2. Basım, 1412.
İbnü’l-Hümâm, Kemâlüddîn Muhammed b. Abdilvâhid b. Abdilhamîd es-Sivâsî el-İskenderî. Fethu’l-kadîr. 10 Cilt. Lübnan: Dâru’l-Fikr, 1389.
İFAM, İlmi ve Fikri Araştırmalar Merkezi. “Fetvahane”. Erişim 25 Ağustos 2025. https://fetvahane.org.tr/
İyzico, İyzi Ödeme ve Elektronik Para Hizmetleri A.Ş. “İyzico Blog”. Erişim 22 Ağustos 2025. https://www.iyzico.com/blog/
Kahya, Hatice Kübra. İslam Borçlar Hukukunda Selem Akdi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
Kara, Yakup. İslam Hukukunda Deyn’in Deyn Karşılığında Satımı. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
Karaman, Hayreddin. “Ayn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 4/257-258. İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
Karaman, Hayreddin. Mukayeseli İslâm Hukuku. 3 Cilt. İstanbul: İz Yayıncılık, 2001.
Karayaka, Hüseyin. “Akit Hürriyetinin Kur’ânî Dayanakları”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 36 (2020), 227-253.
Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâʾiʿu’s-sanâʾiʿ fî tertîbi’ş-şerâʾiʿ. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 2. Basım, 1406/1986.
Kayapınar, Hasan. “Hanefî Mezhebine Göre İbadetler ve Muâmelât Örnekleminde Taayyün Kavramı”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17 (Haziran 2021), 252-262. https://doi.org/10.34085/buifd.892259
Kisbet, Mustafa. “İslam Borçlar Hukukunda Kabzın Akitlere Etkisi”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 1/2 (Ağustos 2015), 1-21.
Koçoğlu, Saliha. Fıkıhta Kabz’ın Maksadına Yönelik Görüşler ve Bunun Emtia Türev Sözleşmeleri Üzerindeki Yansımaları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr Muhammed b. Ahmed. et-Tecrîd. thk. Muhammed Ahmed Serrâc - ʿAlî Cumʿa Muhammed. 12 Cilt. Kâhire: Dâru’s-Selâm, 2. Basım, 1427/2006.
Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr Muhammed b. Ahmed. Muhtasaru’l-Kudûrî fî’l fıkhi’l-Hanefî. thk. Kâmil Muhammed Muhammed ʿUveyda. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1418.
Kuveyt Türk, Kuveyt Türk Katılım Bankası A.Ş. “Altın Hesapları”. Erişim 27 Ağustos 2025. https://www.kuveytturk.com.tr/
Leknevî, Ebü’l-Hasenât Muhammed Abdülhay b. Muhammed Abdilhalîm b. Muhammed Emînillâh es-Sihâlevî. el-Hidâye fî Şerhi Bidâyeti’l-Mübtedî mea şerhi’l-allâme Abdülhay Leknevî. 8 Cilt. Pakistan: İdâretü’l-Kurân ve’l-ulûmi’l İslâmiyye, 1417.
Lila, Nazan. “İslam Hukuku Açısından Online Alışverişte Teslimin Gerçekleşmemesine Bağlı Garar ve Sonuçları”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 21/39 (Haziran 2019), 253-279. https://doi.org/10.17335/sakaifd.535820
Liv, Cemil. “İnternet Bankacılığı Aracılığıyla Gerçekleştirilen Sarf Akdinin İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”. Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/2 (Aralık 2019), 41-60. https://doi.org/10.5281/zenodo.3594042
Liv, Cemil. “Stoksuz E-Satış (Dropshipping) Modelinin İslâm Hukuku Açısından Tahlili”. Hitit İlahiyat Dergisi 22/2 (Aralık 2023), 569-587. https://doi.org/10.14395/hid.1336315
Menâru’l-İslâm.“Dropshipping’in Hükmü”. Erişim 25 Ağustos 2025. https://İslâmanar.com/
Merğînânî, Ebü’l-Hasen Burhânüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Abdilcelîl el-Fergânî. el-Hidâye fî şerhi Bidâyeti’l-Mübtedî. thk. Tallâl Yûsuf. 4 Cilt. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-ʿArabî, ts.
Merzûgî, Salih b. Zâbin. “Ticâretü’z-zeheb ehemmü suveruhü ve ahkâmühü”. Mecelletü mecmei’l fıkhî’l-İslâmî 9/1 (1996), 68-182.
Mevsılî, Ebü’l-Fazl Mecdüddîn Abdullâh b. Mahmûd b. Mevdûd. el-İhtiyâr li taʿlîli’l-Muhtâr. thk. Mahmûd Ebu Dakîka. 5 Cilt. Beyrût: Matbaʿatu’l-Halebî, 1356/1937.
Mevsılî, Ebü’l-Fazl Mecdüddîn Abdullâh b. Mahmûd b. Mevdûd. el-Muhtâr li’l-fetvâ. thk. Sâʾid Bekdâş. Beyrût; Medîne: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye; Dâru’s-Sirâc, 1436.
Meydânî, Abdülganî b. Tâlib b. Hammâde el-Guneymî ed-Dımaşkî. el-Lübâb fî şerhi’l-Kitâb. thk. Muhammed Muhyîddîn ʿAbdulhamîd. 4 Cilt. Beyrût: el-Mektebetü’l-‘İlmiyye, 1429.
Mısır Fetva Dairesi, (Dâru’l-İftâi’l-Mısriyye). “Fetvalar”. Erişim 25 Ağustos 2025. https://www.dar-alifta.org/ar
Molla Hüsrev, Muhammed b. Ferâmerz b. ʿAlî. Dürerü’l-hükkâm fî şerhi Ğureri’l-ahkâm. 2 Cilt. Kâhire: Dâru ʾİhyâʾi’l-Kutubi’l-ʿArabiyye, ts.
Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî. es-Sünen / el-Müctebâ. 12 Cilt. Beyrût: Müessesetü’r-Risale, 1421.
Nesefî, Ebü’l-Berekât Hâfızüddîn Abdullah b. Ahmed b. Mahmûd. Kenzü’d-dekâʾik. thk. Sâʾid Bekdâş. Medîne: Dâru’s-Sirâc, 1432/2011.
n11.com, n11 Elektronik Ticaret ve Bilişim Hizmetleri A.Ş. “Mağaza Destek Merkezi”. Erişim 23 Ağustos 2025. https://magazadestek.n11.com/
Öztürk, Üzeyir. Elektronik Ortamda Yapılan Akitlerin İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
PayTR, PayTR Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşu A.Ş. “Stoksuz Satış Nedir?”. Erişim 22 Ağustos 2025. https://www.paytr.com/
Peşinci, Caner vd. E-Ticaret Uygulamaları. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2020.
Sahibinden.com, Sahibinden Bilgi Teknolojileri Paz.ve Tic. A.Ş. “Yardım Rehberi”. Erişim 23 Ağustos 2025. https://yardim.sahibinden.com/hc/tr
Semerkandî, Ebû Bekr Alâüddîn Muhammed b. Ahmed b. Ebî Ahmed. Tuhfetu’l-fukahâʾ. 3 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1414/1994.
Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed. el-Mebsût. 30 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Maʿrife, 1414.
Şâfiʿî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs. el-Üm li’ş-Şâfiʿî. thk. Muhammed Zührî en-Neccâr. 8 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Maʿrife, 1410.
Şebeketu’l-alukah. “Fetvalar”. Erişim 25 Ağustos 2025. https://www.alukah.net/
Şevkânî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî b. Muhammed es-San‘ânî el-Yemenî. Neylu’l-evtâr min esrâri Munteka’l-ahbâr. thk. ʿIsâmuddîn es-Sabâbitî. 8 Cilt. Mısır: Dâru’l-Hadîs, 1413/1993.
Şeyhîzâde Dâmâd Efendi, ʿAbdurrahmân b. Muhammed b. Süleymân. Mecmaʿu’l-ʾenhur fî şerhi Mülteka’l-ʾebhur. 2 Cilt. Beyrût: Dâr-u İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
TB, T.C. Ticaret Bakanlığı. “e-Ticaret Bilgi Platformu”. Erişim 19 Ağustos 2025. https://etbis.ticaret.gov.tr/
TB, T.C. Ticaret Bakanlığı. “Yayınlar”. Erişim 23 Ağustos 2025. https://ticaret.gov.tr/esnaf-sanatkarlar/yayinlar
TBK, Türk Borçlar Kanunu. Resmî Gazete 27836, Kanun No. 6098 (11 Ocak 2011).
Topal, Şevket - Arık, Önder. “Elektronik Transfer Sistemleri Aracılığıyla Yapılan Altın Alım Satım İşlemleri”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20 (Aralık 2021), 15-36. https://doi.org/10.32950/rteuifd.1010331
Turan, Mehmet Hadi. İslam Hukukunda Akitlerde Kabz Kavram ve Hukuku Sonuçları. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2016.
Türkeri, Abdülhamit. Hanefî Mezhebinde Altın ve Gümüş Dışındaki Para Cinslerinin Hükümleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
Ürdün Fetva Dairesi, (Dâiretu’l-iftâi’l-âmm el-Ürdünî). “Fetvalar”. Erişim 25 Ağustos 2025. https://www.aliftaa.jo/default
Yaka, Zeki. “İslâm Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/2 (2023), 307-334.
Yerlikaya, Ünal. Hanefî Fasid Akit Teorisi -Borçlar Hukuku Açısından-. Ankara: Fecr Yayınları, 2024.
Yerlikaya, Ünal. “Hanefî Hukuk Düşüncesinde Taayyün Olgusu ve Hukukî Düzenlemelere Etkisi: Fâiz Teorisi ve Şirket Akdi Örneği”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/1 (Haziran 2022), 29-50. https://doi.org/10.33460/beuifd.1069128
Yerlikaya, Ünal. “Hanefî Hukukunda Hukukî Düzenlemelere Etkisi Bakımından Mebî‘-Semen Ayrımı”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (2022).
Zeylaʿî, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdullâh b. Yûsuf b. Muhammed. Nasbu’r-râye fî tahrîci ehâdîsi’l-Hidâye. 4 Cilt. Beyrût: Müessesetü’r-Rayyân, 1418.
Zeylaʿî, Ebû Muhammed Fahruddîn Osmân b. Alî b. Mihcen b. Yûnus es-Sûfî el-Bâriî. Tebyînü’l-hakâîk şerhu Kenzi’d-dakâik. 6 Cilt. Kâhire: el-Matbaʿatü’l-Kübrâ el-Emîriyye, 1313.
Ziraat Katılım, Ziraat Katılım Bankası A.Ş. “Altın Katılma Hesabı”. Erişim 27 Ağustos 2025. https://www.ziraatkatilim.com.tr/
Zühaylî, Vehbe b. Mustafa. el-Fıkhü’l-İslâmî ve edilletühü. 10 Cilt. Dimaşk: Dâru’l-Fikr, 1985.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Hukuku

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Muhammet Peşe
0000-0002-9108-4398
Türkiye

İbrahim Ertaş ^*
0000-0001-5959-418X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

20 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

31 Aralık 2025

Kabul Tarihi

15 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 47

DOI

https://doi.org/10.59777/ihad.1852479

IZ

https://izlik.org/JA79WK93NG

APA

Peşe, A. M., & Ertaş, İ. (2026). Hanefî Borçlar Hukukunda Akdin Konusunun Muayyen Olma Şartı ve Bu Şartla İlgili Elektronik Ticaretteki Güncel Sorunlar. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 47, 299-331. https://doi.org/10.59777/ihad.1852479

AMA

1.Peşe AM, Ertaş İ. Hanefî Borçlar Hukukunda Akdin Konusunun Muayyen Olma Şartı ve Bu Şartla İlgili Elektronik Ticaretteki Güncel Sorunlar. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026;(47):299-331. doi:10.59777/ihad.1852479

Chicago

Peşe, Ahmet Muhammet, ve İbrahim Ertaş. 2026. “Hanefî Borçlar Hukukunda Akdin Konusunun Muayyen Olma Şartı ve Bu Şartla İlgili Elektronik Ticaretteki Güncel Sorunlar”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47: 299-331. https://doi.org/10.59777/ihad.1852479.

EndNote

Peşe AM, Ertaş İ (01 Ağustos 2026) Hanefî Borçlar Hukukunda Akdin Konusunun Muayyen Olma Şartı ve Bu Şartla İlgili Elektronik Ticaretteki Güncel Sorunlar. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 47 299–331.

IEEE

[1]A. M. Peşe ve İ. Ertaş, “Hanefî Borçlar Hukukunda Akdin Konusunun Muayyen Olma Şartı ve Bu Şartla İlgili Elektronik Ticaretteki Güncel Sorunlar”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47, ss. 299–331, Ağu. 2026, doi: 10.59777/ihad.1852479.

ISNAD

Peşe, Ahmet Muhammet - Ertaş, İbrahim. “Hanefî Borçlar Hukukunda Akdin Konusunun Muayyen Olma Şartı ve Bu Şartla İlgili Elektronik Ticaretteki Güncel Sorunlar”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 47 (01 Ağustos 2026): 299-331. https://doi.org/10.59777/ihad.1852479.

JAMA

1.Peşe AM, Ertaş İ. Hanefî Borçlar Hukukunda Akdin Konusunun Muayyen Olma Şartı ve Bu Şartla İlgili Elektronik Ticaretteki Güncel Sorunlar. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026;:299–331.

MLA

Peşe, Ahmet Muhammet, ve İbrahim Ertaş. “Hanefî Borçlar Hukukunda Akdin Konusunun Muayyen Olma Şartı ve Bu Şartla İlgili Elektronik Ticaretteki Güncel Sorunlar”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47, Ağustos 2026, ss. 299-31, doi:10.59777/ihad.1852479.

Vancouver

1.Ahmet Muhammet Peşe, İbrahim Ertaş. Hanefî Borçlar Hukukunda Akdin Konusunun Muayyen Olma Şartı ve Bu Şartla İlgili Elektronik Ticaretteki Güncel Sorunlar. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 01 Ağustos 2026;(47):299-331. doi:10.59777/ihad.1852479

Amaç ve Kapsam

Yazım Kuralları

Önemli Not: Bu yazım kuralları Ocak 2026 itibarıyla güncellenmiş olup, bu tarihten itibaren yapılan tüm başvurular için geçerlidir.

Makale yazım şablonu için tıklayınız.

Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu için tıklayınız.

(Not: Bu belge doldurulabilir PDF formatındadır. Formu doğrudan bilgisayarınızda doldurup imzalayabilir veya dilerseniz çıktısını alıp elde doldurduktan sonra taratarak iletebilirsiniz.)

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi’ne gönderilecek çalışmaların hazırlık ve değerlendirme süreçlerine dair genel yazım kuralları şunlardır:

1) Dergi, İslam hukukunun teorik, pratik ve güncel tüm meselelerini kapsayan bilimsel çalışmaları kabul eder.

2) Dergiye gönderilen yazılar daha önce başka bir yerde yayımlanmış ya da yayımlanmak üzere kabul edilmiş olmamalıdır. Lisansüstü tezlerden üretilen yazılar ile sempozyum bildirileri ise makale başında etik beyana yer verilerek dergi sistemine yüklenebilir.

Örnek: Bu çalışma ... Üniversitesi’nde … tarihinde sunduğumuz/tamamladığımız "…" başlıklı yüksek lisans tezi/doktora tezi esas alınarak hazırlanmıştır.

Bu makale, … Sempozyumu’nda sözlü olarak sunulan ve basılmayan “….” adlı tebliğin içeriği geliştirilerek ve kısmen değiştirilerek üretilmiş halidir.

3) Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda etik kurul onayı alınmalı ve bu onay (kurul adı, tarih ve sayı no) çalışmanın ilk sayfası ile yöntem kısmında zikredilmelidir. Etik kurul izni makale gönderiminde ek dosya olarak sisteme yüklenmelidir. Etik kurul izni gerektiren araştırmalar için derginin Etik İlkeler ve Yayın Politikası’nı inceleyiniz.

4) Tüm çalışmalar intihal tespit yazılımı ile denetlenmektedir. Ancak yazılım çıktısı olan sayısal veri tek başına yeterlilik ölçütü sayılmaz. Her çalışma, rapordaki verilerin akademik atıf ve alıntı kurallarına uygunluğu ve metnin bilimsel özgünlüğü açısından editör kurulu tarafından titizlikle incelenir.

5) Gönderilen makalelerin yazarlarından en az birinin doktora derecesine sahip olması gerekmektedir. Lisansüstü tezlerden üretilen çalışmalarda ise öğrenci birinci yazar, danışman ikinci yazar olarak yer almalıdır.

6) Tüm başvurular için “Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu” eksiksiz doldurularak sisteme yüklenmelidir. Bu form telif hakkı ve lisanslama beyanı, yazar katkı oranları (CRediT), çıkar çatışması beyanı ve yapay zekâ kullanım bilgilerini içermektedir.

7) Dergide Türkçe, Arapça ve İngilizce yazılar yayımlanabilmektedir. Bir takvim yılı içerisinde aynı yazarın (birinci yazar veya ortak yazar olması fark etmeksizin) en fazla bir çalışması yayımlanabilmektedir.

8) Makalelerin hacmi en az 4.000, en fazla 10.000 kelime olmalıdır (öz, abstract, kaynakça ve ek dâhil). 10.000 kelimeyi geçen makaleler Yayın Kurulu tarafından uygun görülmesi hâlinde hakem sürecine alınır.

9) Makalenin başında 250-300 kelimelik Türkçe Öz ve İngilizce Abstract, en az 5 kelimelik Türkçe anahtar kelime ve İngilizce keywords ile Türkçe ve İngilizce başlıklara yer verilmelidir. İlk anahtar kelime mutlaka bilim alanının adı (İslam Hukuku, Fıkıh gibi) olmalıdır. Anahtar kelimeler genelden özele sıralanmalıdır.

10) Öz/Abstract tek paragraf hâlinde yazılmalıdır. Öz kısmında yer alan Türkçe olmayan özel isim (din, mezhep, şahıs, sûre vb.), kitap adı ve kavramların yazımında Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nin (bk. https://islamansiklopedisi.org.tr) kullanımına uyulmalıdır. İngilizce (abstract ve keywords) metninde yer alan özel isimler, kitap adları ve kavramların yazımında ise Encyclopaedia of Islam’ın 3. edisyonu dikkate alınmalıdır.

11) Metin içinde atıf yapılan eserler, Kaynakça başlığı altında aşağıdaki formatta metnin sonuna eklenmelidir. Kaynakça İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon'a uygun olmalıdır. İsnad Atıf Sistemi için tıklayınız. Arapça kaynaklarda yazar ve eser isimlerinde transkripsiyon alfabesi kullanılmamalıdır.

12) Arapça makalelerin dipnotlarında İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon (Arapça) dikkate alınmalıdır. Bu yazıların sonunda Arapça kaynakça bulunsa da İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon'a uygun latin harfleriyle kaynakça bulunmak zorundadır.

13) Makale yazımında uluslararası uygunluk açısından Zotero, Mendeley ya da Endnote programının kullanımını önerilmektedir.

14) Makale yükleme aşamasında imzalanan "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu"ndaki bilgiler uyarınca çıkar çatışması, yazar katkısı, finansal destek, yapay zekâ kullanımı ve veri erişimine dair beyanlara makale metni içerisinde yer verilmelidir.

15) Dergimiz Elmas Açık Erişim modelini benimsemektedir. Lisanslama süreçleri ve yazar hakları hakkında detaylı bilgi için "Etik İlkeler ve Yayın Politikası" sayfamızı inceleyiniz.

16) Makale Yazım Şablonu Özellikleri:

Metin yazı tipi Türkçe ve İngilizce için ISNAD Font; Arapça için Tradational Naskh olmalıdır.
Sayfa numarası, üst bilgi ve alt bilgi gibi ayrıntılara yer verilmemelidir.
Kenar Boşlukları: Üst, Alt, Sağ ve Sol 3,0 cm.
Öz ve Abstract: Yaslanmış, özel girinti yok, önce ve sonra 0 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 10 punto.
Metin (Gövde): Yaslanmış, özel girinti ilk satır 1 cm., önce ve sonra 6 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 10 punto.
Dipnotlar: Yaslanmış, özel girinti asılı 0,5 cm., önce ve sonra 0 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 8 punto.
Kaynakça: Yaslanmış, özel girinti asılı 1 cm., önce ve sonra 0 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 10 punto.

Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Önemli Not: Bu ilkeler ve yayın politikası Ocak 2026 itibarıyla güncellenmiş olup, bu tarihten sonra yapılan tüm başvurular için geçerlidir.

GENEL YAYIN İLKELERİ

I. Temel Esaslar ve Kapsam

1. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, İslam hukukunun teorik, pratik ve güncel tüm meselelerini küresel bir perspektifle kapsayan bilimsel çalışmaları kabul ederek uluslararası literatüre katkı sağlamayı amaçlar.

2. Gönderilen tüm çalışmalar derginin amaç ve kapsamına uygun, akademik niteliği haiz ve etik standartlara bağlı olmalıdır. Dergimiz, coğrafi çeşitliliği artırmak amacıyla uluslararası yazarların katılımını ve farklı fıkıh havzalarından gelen çalışmaları öncelikle teşvik eder.

3. Dergiye Türkçe, Arapça ve İngilizce dillerinde hazırlanmış çalışmalar kabul edilmektedir. Bir takvim yılı içerisinde aynı yazarın (birinci yazar veya ortak yazar olması fark etmeksizin) en fazla bir çalışması yayımlanabilmektedir. Aynı yıl içerisinde bir çalışması yayımlanan veya değerlendirme aşamasında olan araştırmacıların ikinci bir makale başvurusu değerlendirmeye alınmamaktadır.

4. Gönderilen makalelerin yazarlarından en az birinin doktora derecesine sahip olması gerekmektedir. Lisansüstü tezlerden üretilen çalışmalarda yazarlık ve yazar sıralaması, çalışmaya sağlanan fiili katkı esas alınarak akademik etik ilkeler doğrultusunda belirlenir.

5. Orijinal, daha önce yayımlanmamış ve başka bir dergide değerlendirme sürecinde olmayan çalışmalar kabul edilir. Lisansüstü tez, bilimsel toplantı bildirisi ve benzeri nitelikteki akademik faaliyetlerden üretilen çalışmalar, makale başında bu durumun açıkça belirtilmesi (etik beyan) kaydıyla değerlendirmeye alınabilir.

6. Çalışmalar, derginin resmi web sitesi üzerinden elektronik olarak gönderilmelidir. Metinler, derginin güncel yazım kurallarına ve şablonuna uygun olarak hazırlanmalıdır. [Yazım Kuralları sayfası için tıklayınız.]

II. Yayın Modeli ve Takvim

7. Ocak 2026 itibarıyla dergimiz "Sürekli Yayın Modeli"ni benimsemiştir. Hakem süreci başarıyla tamamlanan her çalışma, sayının tamamlanmasını beklemeksizin Makale ID atanarak anında dijital ortamda yayımlanır. Bu yayın, makalenin nihai versiyonu olup DOI ataması ve üst veri aktarımı eş zamanlı olarak gerçekleştirilir.

8. Dijital ortamda yayımlanan ve atıf bilgileri kesinleşen makaleler, her yılın Haziran ve Aralık aylarında derlenerek iki sayı hâlinde basılır. Basılı nüshalar, dijital versiyonla içerik ve sayfa yapısı açısından tam uyumludur.

9. Uluslararası görünürlüğü artırmak amacıyla, her yıl ana teması “Güncel Fıkhî Meseleler ve Çözüm Önerileri” olan, tamamı İngilizce kaleme alınan ve yalnızca çevrimiçi sunulan bir Özel Sayı yayımlanır. Bu özel sayılar, derginin genel sayıları ile aynı bilimsel kalite standartlarına, etik ilkelere ve bağımsız çift taraflı kör hakemlik süreçlerine tabidir. Özel sayıların yönetim süreçleri mevcut editör kurulu tarafından yürütülür. Ancak konunun kapsamına göre ilgili alanda yetkin misafir editörler veya uzmanlar, derginin yayın politikalarına ve etik standartlarına tam uyum sağlama yükümlülüğüyle sürece dâhil edilebilir.

III. Değerlendirme Süreci ve Şeffaflık

10. Dergiye gönderilen çalışmalar; kurumsal ve uluslararası çeşitliliğe sahip editör kurulu tarafından orijinallik, metodoloji, işlenen konunun önemi ve dergi kapsamı ile uyumluluğu açısından değerlendirilir. Biçimsel esaslara ve dergi politikalarına uygun olmayan çalışmalar hakem sürecine alınmadan reddedilebilir.

11. Ön incelemeyi geçen çalışmalar, akademik özerklik ve tarafsızlık gereği, kurum dışı/bağımsız ve tercihen farklı coğrafyalardan en az iki hakemin değerlendirmesine sunulduğu çift taraflı kör hakemlik sürecine tabi tutulur. Hakemler; yazarla hiçbir kurumsal bağı olmayan, akademik tarafsızlığı zedeleyecek kişisel veya mesleki çıkar çatışması bulunmayan bağımsız uzmanlar arasından atanır.

12. Hakemlerin gerekli gördüğü düzeltmeler yazar tarafından gerçekleştirilir. Yayın Kurulu, hakem raporları ve bilimsel nitelik doğrultusunda nihai yayın kararını verir. [Değerlendirme Süreci hakkında detaylı bilgi için tıklayınız.]

13. Dergi yönetimi, editöryal süreçler ile yayıncı vakıf arasındaki tam bağımsızlığı garanti eder. Yayıncı kurum, bilimsel yayın kararlarına müdahale edemez. Yazarlar ve hakemler için bu özerk yapının korunması ve tüm süreçlerin akademik tarafsızlık ilkeleriyle yürütülmesi, derginin temel taahhüdüdür.

IV. Etik İlkeler ve İntihal Denetimi

14. Dergi; intihal, mükerrer yayın, sahte yazarlık, araştırma/veri sahteciliği, makale dilimleme, telif hakları ihlali ve çıkar çatışmasının gizlenmesini etik dışı davranışlar olarak kabul eder ve bu konuda sıfır tolerans politikası izler.

15. Tüm çalışmalar intihal tespit yazılımı ile denetlenmektedir. Ancak yazılım çıktısı olan sayısal veri tek başına yeterlilik ölçütü sayılmaz. Her çalışma, rapordaki verilerin akademik atıf ve alıntı kurallarına uygunluğu ve metnin bilimsel özgünlüğü açısından editör kurulu tarafından titizlikle incelenir. Akademik dürüstlük ve etik standartlara aykırılık tespit edilen çalışmaların yayım süreci, aşamasına bakılmaksızın sonlandırılır.

16. Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda ilgili onayın alınmış olması ve bu onayın kurul adı, tarih ve sayı numarası bilgilerinin çalışmanın ilk sayfasında ve yöntem kısmında belirtilmesi zorunludur. Etik kurul izni makale gönderiminde ek dosya olarak sisteme yüklenmelidir.

17. Dergimize gönderilen tüm çalışmalar için “Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu”nun tüm yazarlarca imzalanarak sisteme yüklenmesi zorunludur. Bu form çalışmanın orijinalliğini, tüm yazarların asli katkısını (CRediT – Contributor Roles Taxonomy), çıkar çatışması beyanını, yapay zekâ kullanım bilgilerini ve veri erişilebilirlik taahhüdünü içeren kapsamlı bir etik/hukuki belgedir. Dergiye makale gönderildikten sonra yazarlardan hiçbirinin ismi, yazarların tamamının yazılı izni olmadan yazar listesinden silinemez, yeni bir isim yazar olarak eklenemez ve yazar sırası değiştirilemez.

18. Dergimiz, bilimsel çalışmalarda yapay zekâ araçlarının kullanımına dair şeffaflık ilkesini benimser. Yapay zekâ araçları çalışmada "yazar" olarak tanımlanamaz ve bu araçların kullanımına dair tüm etik sorumluluk insan yazarlara aittir. Yazarlar, kullanılan araçları ve kullanım kapsamını (metin üretimi, görsel oluşturma, veri analizi vb.) "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu"nda beyan etmekle yükümlüdür.

V. Yayın Geçmişi, Açık Erişim ve Telif Politikası

19. Dergi, ilk sayısından itibaren hem basılı hem de çevrimiçi olarak kesintisiz yayımlanmaktadır. 2022 yılına kadar olan süreçte çevrimiçi yayınlar www.islamhukuku.com adresi üzerinden sadece tam sayı (bütünleşik PDF) şeklinde sunulmuştur. 2022 yılı itibarıyla dergimizin kurumsal dönüşümü ve dijitalleşme vizyonu doğrultusunda tüm yayın süreçleri DergiPark sistemine taşınmış ve açık erişim standartları uygulanmaya başlanmıştır. Kurumsal süreklilik ve bilimsel erişilebilirlik gereği, 2022 yılı öncesine ait tüm sayılar da geriye dönük olarak makale bazlı şekilde dijital ortama aktarılmış ve DergiPark arşivi üzerinden yayımlanmıştır. Ocak 2026 itibarıyla ise dergi, Makale ID sistemine dayalı "Sürekli Yayın Modeli"ne geçerek yayın hızını ve uluslararası izlenebilirliğini en üst seviyeye taşımıştır.

20. Yayımlanan makalelerin uluslararası indekslerdeki izlenebilirliğini ve veri kalitesini sağlamak amacıyla, tüm kaynakçaların İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon'a uygun olması gerekir. Sürekli yayın modelinde, Makale ID geleneksel başlangıç sayfa numarasının yerini alır ve atıf künyesinde bu şekilde belirtilir. [İsnad Atıf Sistemi için tıklayınız.]

21. Dergi, Elmas Açık Erişim modelindedir. Derginin tüm giderleri Yayıncı tarafından karşılanmaktadır. Makale gönderimi, değerlendirme veya yayın süreçlerinin hiçbir aşamasında yazarlardan veya kurumlardan ücret talep edilmez.

22. Dergi açık erişimlidir. Tüm içeriğe DergiPark aracılığıyla ücretsiz ulaşılabilir. Ayrıca derginin basılı kopyaları da ücretsiz olarak dağıtılmaktadır. [Açık erişim politikası sayfası için tıklayınız.]

23. Tüm çalışmalar Creative Commons Alıntı-GayrıTicari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC-ND 4.0) ile yayımlanmaktadır. Yazarlar, yayımlanan çalışmalarının telif hakkına hiçbir kısıtlama olmaksızın sahiptirler ve Yayıncıya çalışmayı yayımlamak için münhasır olmayan bir lisans hakkı tanırlar. Yazarlar, içerikten veya telif hakkı ihlallerinden doğabilecek her türlü hukuki iddia veya davadan Yayıncıyı ve Editörleri beri ve muaf tutmayı kabul ederler. Tüm hukuki sorumluluk yazarlara aittir. [Telif Hakkı ve Lisanslama sayfası için tıklayınız.]

24. Makalelere kalıcı erişim için DOI atanır ve tüm içerik LOCKSS sistemi üzerinden dijital olarak arşivlenir. [Arşivleme Politikası sayfası için tıklayınız.]

YAYIN ETİĞİ BEYANI

I. Temel İlkeler ve Vizyon

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi’nin yayın süreçleri, bilginin bilimsel yöntemle yansız biçimde üretilmesi, geliştirilmesi ve paylaşılmasına dayanır. Hakemli makaleler, bu sürecin uygulanmasını, yansızlığı sağlayan çalışmalardır. Bilimsel üretimin gerçekleştirilmesinde yayın sürecinin tüm bileşenlerinin; yayıncı, editörler, yazarlar, hakemler ve okuyucuların etik ilkelere uymaları gerekir. Bu kapsamda derginin yayın etiği ile açık erişim politikası, COPE (Committee on Publication Ethics) kılavuzları ve politikaları ile YÖK ve üniversite etik ilkeleri doğrultusunda tüm paydaşların etik ilkelere uymasını gerektirmektedir.

II. Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler

Dergi, bilimsel araştırmaların dürüstlük ve şeffaflık içinde yürütülmesini benimser. Bu kapsamda intihal, sahtecilik, çarpıtma ve mükerrer yayın gibi ağır etik ihlalleri "Bilimsel Suistimal" olarak kabul eder. Bu eylemlerin ve diğer tüm etik ihlallerin (dilimleme, haksız yazarlık vb.) detaylı kapsam ve tanımları için aşağıdaki güncel ulusal mevzuatlar esas alınır:

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi

TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği

İlgili etik ihlal iddiaları, derginin Etik Editörü tarafından tarafsızlık ve şeffaflık ilkeleri gözetilerek bağımsız bir ön incelemeye tabi tutulur.

III. Yapay Zekâ ve Üretken Teknoloji Kullanım Politikası

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, akademik üretimin merkezine insan dehasını ve sorumluluğunu yerleştirir. Yapay zekâ (Gemini, ChatGPT vb.) ve üretken teknolojilerin kullanımına dair etik sınırlarımız şöyledir:

a. Yazarlık ve Atıf: Yapay zekâ sistemleri bir çalışmanın "yazarı" olarak kabul edilemez ve atıf gösterilemez. Yazarlık, sadece fikrî katkı sunabilen, yasal sorumluluk alabilen ve çıkar çatışması beyan edebilen insanlar içindir.

b. Yazar(lar)ın Sorumluluğu ve Doğruluk: YZ araçları kaynakça uydurma, yanlış veri üretme veya bilimsel gerçekliği çarpıtma riski taşır. Yazar(lar), YZ tarafından üretilen her türlü çıktının (çeviri, özet, veri analizi vb.) doğruluğunu ve İsnad Atıf Sistemi’ne uygunluğunu kontrol etmekle ve onaylamakla yükümlüdür.

c. Fikrî Mülkiyet ve İntihal: YZ kullanımı, intihal yasağını ortadan kaldırmaz. Bu araçlar aracılığıyla üretilen metinlerin özgünlüğü ve telif hakları konusundaki tüm sorumluluk yazar(lar)a aittir.

d. Beyan Kapsamı: Yazar(lar), çalışmanın hangi aşamasında (dil düzenleme, veri analizi vb.) ve hangi YZ aracından yararlandıklarını "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu" üzerinden detaylıca açıklamak zorundadırlar.

IV. Araştırma Etiği ve Etik Kurul İzni

Etik kurallar çerçevesinde, aşağıdaki araştırma türleri için Etik Kurul İzni alınması zorunludur:

a. Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem ve deney teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren her türlü nitel veya nicel araştırma.

b. İnsan ve hayvanların (materyal/veriler dâhil) deneysel veya diğer bilimsel amaçlarla kullanılması.

c. İnsanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar ve hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar.

d. Kişisel verilerin korunması kanunu gereğince yürütülen retrospektif çalışmalar.

İzinle ilgili bilgiler (kurul adı, tarih ve sayı no) makalenin yöntem bölümünde ve ilk/son sayfasında belirtilmelidir. Etik kurul izni makale gönderiminde ek dosya olarak sisteme yüklenmelidir. Olgu sunumlarında "Bilgilendirilmiş Onam Formu"nun alındığına dair bilgiye yer verilmesi şarttır.

V. Etik İhlal Eylem Planı ve Yaptırımlar

Makalelerde intihal yapılması; kullanılan verilerin manipüle edilmesi, çarpıtılması veya uydurma verilerin kullanılması gibi bilimsel suistimal şüphesi oluştuğunda COPE standartları ile YÖK ve üniversite etik ilkeleri uyarınca aşağıdaki eylem planı işletilir:

a. İnceleme ve Savunma: İhlal şüphesi durumunda süreç, derginin Etik Editörü tarafından başlatılır. Etik Editörü COPE rehber ilkeleri ile YÖK ve ilgili ulusal mevzuat hükümlerini esas alarak konuyu bağımsız olarak inceler. Yazar(lar)la iletişime geçerek 2 (iki) hafta içinde resmî bir açıklama talep eder. Hazırlanan inceleme raporu, nihai karar verilmek üzere Yayın Kurulu’na sunulur.

b. Değerlendirme: Yazar(lar)dan gelen dönütlerin yetersiz görülmesi veya etik ihlalin kesinleşmesi durumunda makale reddedilir; çalışma yayımlanmışsa geri çekilir.

c. Kurumsal Bildirim: Dergi, ihlalin mahiyetine göre yazar(lar)ın bağlı olduğu üniversite veya kurumla iletişime geçerek durumu resmî yollarla bildirme hakkını saklı tutar.

d. Dijital İşaretleme: İntihal veya sahtecilik içerdiği tespit edilen yayımlanmış çalışmalar için kayıtlı bilimsel literatürün şeffaflığı gereği ilgili PDF dosyası tamamen silinmez. Ancak üzerine silinemez bir "GERİ ÇEKİLMİŞ" filigranı eklenerek erişime açık tutulur. Başlığına "Geri Çekilmiş: [İhlal Türü]" ibaresi eklenir ve yayının en başında geri çekme gerekçesini açıklayan resmî bir "Geri Çekme Bildirimi" yayımlanır.

e. Kısıtlama: Etik ihlali kesinleşen yazar(lar)ın, dergimize yapacağı tüm yeni makale başvuruları 3 yıl süreyle reddedilir ve değerlendirme sürecine alınmaz.

VI. Yayın Sonrası Kayıt Güncelleme

Dergi, kayıtlı bilimsel literatürün doğruluğunu korumak adına şu mekanizmaları işletir:

a. Düzeltme: Makalenin nihai olarak yayımlanmasından sonra fark edilen, bilimsel sonucu etkilemeyen, ancak kaydın doğruluğu için gereken ve yazar ya da dergi kaynaklı küçük hataların giderilmesi amacıyla yayımlanır.

b. Geri Çekme: Bulguların güvenilirliğini ortadan kaldıran ağır ihlallerde veya bilimsel hatalarda makalenin arşive şeffaf bir geri çekme notuyla işaretlenmesidir.

c. Endişe İfadesi: Devam eden ciddi inceleme süreçlerinde okurları bilgilendirmek amacıyla editör kararıyla yayınlanır.

VII. Paydaşların Sorumlulukları

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, yayın sürecinin tüm bileşenlerinden COPE standartları ile YÖK ve üniversite etik ilkelerine tam uyum bekler. Etik ihlal şüphelerini paydaşlarımız ve okurlarımız publisher@mehir.org e-posta adresine bildirebilirler.

1. Editörlerin Sorumlulukları

a. Tarafsızlık ve Yayın Kararı: Editörler; gönderilen çalışmaları orijinallik, metodolojik geçerlilik ve dergi kapsamına uygunluk açısından değerlendirir. Karar sürecinde yazarların liyakat dışı demografik özellikleri veya siyasi görüşleri dikkate alınmaz.

b. Bağımsızlık: Editörlerin yayın kararları yayıncıdan ve tüm dış kurumlardan tam bağımsızdır.

c. Gizlilik: Değerlendirme sürecindeki çalışmaların içeriği ve hakem kimlikleri kesinlikle gizli tutulur.

d. Çıkar Çatışması: Editörler, değerlendirdikleri çalışmalarla ilgili herhangi bir çıkar çatışması içinde bulunamazlar. Eğer böyle bir durum tespit edilirse süreçten çekilirler.

2. Yazarların Sorumlulukları

a. Özgünlük ve Raporlama: Yazarlar, tamamen orijinal çalışmalar sunmak ve başkalarına ait eserleri usulüne uygun atıflarla belirtmekle yükümlüdür. Ayrıca yazarlar, çalışmanın bulgularına esas teşkil eden verilere/kaynaklara erişimle ilgili bir "Veri Erişilebilirlik Beyanı"nı makale metni içerisinde sunmakla ve gizlilik, etik ve yasal sınırlar dâhilinde (gerektiği hallerde anonimleştirerek) bu verileri makul talep hâlinde paylaşmakla yükümlüdür.

b. Yazarlık Kriterleri: Çalışmaya sadece önemli fikri katkı sağlayanlar yazar olarak listelenmelidir. Yazarların katkı türleri formda belirtilen CRediT standartlarına uygun olarak beyan edilmelidir. Tüm yazarlar çalışmanın son halini onaylamış olmalıdır.

c. Beyan ve Çıkar Çatışması: Çalışmanın tarafsızlığını etkileyebilecek tüm mali destekler, hibe numaraları ve kişisel/kurumsal çıkar çatışmaları en erken aşamada beyan edilmelidir.

d. Hata Bildirimi: Yayımlanan çalışmasında önemli bir hata tespit eden yazar, düzeltme veya geri çekme süreci için derhal editörü bilgilendirmekle yükümlüdür.

e. Etik Beyan Zorunluluğu: Yazarlar; sundukları çalışmanın tüm etik sorumluluğunu üstlendiklerini, çalışmada kullanılan üçüncü şahıslara ait içerikler için gerekli tüm izinleri aldıklarını "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu"nu imzalayarak beyan ve taahhüt ederler. Bu formun sunulmaması, çalışmanın ön değerlendirme sürecine alınmasına engel teşkil eder.

3. Hakemlerin Sorumlulukları

a. Objektiflik ve Üslup: Değerlendirmeler tarafsız ve yapıcı bir dille yapılmalıdır. Yazarlara yönelik kişisel eleştiriler etik dışı kabul edilir.

b. Gizlilik: Hakemlere gönderilen metinler gizli belge niteliğindedir; başkalarıyla paylaşılamaz veya hakemin kendi çıkarları için kullanılamaz.

c. Hız ve Yetkinlik: Uzmanlık alanı uyuşmazlığı veya zaman kısıtı nedeniyle inceleme yapamayacağını öngören hakem, durumu vakit kaybetmeden editörlüğe bildirmelidir.

d. Etik Uyarı: Hakemler, inceledikleri metin ile başka bir yayın arasındaki önemli benzerlikleri (intihal şüphesi) veya etik dışı durumları editöre bildirmelidir.

Ücret Politikası

Dizinler

Dergi Kurulları

Başeditör

Saffet KÖSE

İslam Hukuku, İslam Araştırmaları (Diğer)

Editör

Faruk Emrah ORUÇ

İslam Hukuku

Editör Yardımcıları

Hüseyin OKUR

İslam Hukuku

Münir Yaşar KAYA

Hukuk ve İktisat, İslam Finansı, İslam Araştırmaları, İslam Hukuku

Mustafa ATEŞ

Hukuk ve İktisat, Aile Hukuku, Osmanlı İktisat Tarihi, Hukuk Tarihi, İslam Finansı, İslam Hukuku

Yavuz GÖNAN

Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları , İslam Hukuku

Mehmet Ali AYTEKIN

İslam Hukuku

Etik Editörü

Fatih ÇAKMAK

Din Eğitimi, Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları

Yayın Kurulu

Saffet KÖSE

İslam Hukuku, İslam Araştırmaları (Diğer)

Saim KAYADIBI

İslam Ekonomisi, Finans ve Yatırım, İslam Finansı, İslam Hukuku

Khairunnisa MUSARI

İslam Ekonomisi, Bankacılık, Finans ve Menkul Kıymetler Hukuku, Finans Tarihi, Çevre ve İklim Finansmanı, İslam Finansı, İslami Mikrofinans, Kamu Maliyesi