Müslüman Çoğunluklu Ülkelerde Cezaî Yaşın Normatif Temelleri

Nurten Zeliha Şahin

doi:10.59777/ihad.1861341

TR EN

Öz

Müslüman Çoğunluklu Ülkelerde Cezaî Yaşın Normatif Temelleri

Öz

Bu makale, Müslüman çoğunluklu ülkelerde asgari cezaî sorumluluk yaşının hangi hukuki, tarihî ve kavramsal temeller üzerine inşa edildiğini disiplinler arası bir yaklaşımla incelemektedir. Çalışma, klasik İslâm hukukundaki bulûğ, temyiz ve rüşd kavramlarını, modern ceza kanunlarının oluşum sürecini, uluslararası çocuk adaleti ilkelerini ve çağdaş koruyucu-ıslah edici uygulamaları birlikte değerlendirerek karşılaştırmalı bir inceleme sunmaktadır. Araştırma, bazı Müslüman çoğunluklu ülkelerde görülen düşük asgari ceza sorumluluğu yaşlarının, farklı hukukî ve tarihsel etkenler ışığında değerlendirilmesi gerektiği düşüncesinden hareket etmektedir. Bu bağlamda makale, İslâm hukuku mirasının yanı sıra sömürge döneminde benimsenen ceza kanunlarının, Indian Penal Code (1860)’da yer alan doli incapax karinesi ve Kıta Avrupası hukuk geleneğindeki temyiz kudreti (discernement) anlayışının söz konusu yaş eşiklerinin şekillenmesinde rol oynadığını ileri sürmektedir. Temel tez iki önermeye dayanmaktadır: (i) Klasik fıkıhta cezaî mükellefiyetin belirleyici eşiği bulûğdur; temyiz dönemi (yaklaşık yedi yaş civarı) esasen pedagojik ve ahlaki eğitimle ilişkili bir geçiş evresi olup, tek başına cezaî sorumluluk doğurmaz. (ii) Günümüzde ulusal mevzuatlarda yer alan sabit yaş eşikleri çoğu zaman dinî zorunluluklardan ziyade, hukuk ailesi etkileri, sömürge döneminden devralınan ceza kanunları, modern kanunlaştırma tercihleri ve sosyo-politik öncelikler tarafından şekillendirilmektedir. Makale, bu çerçevede Müslüman çoğunluklu ülkelerin mevzuatını karşılaştırmalı biçimde ele almakta ve beş modelden oluşan bir sınıflandırma önermektedir: (1) Fıkhî referanslı, (2) Common Law etkili, (3) Kıta Avrupası temelli, (4) Sovyet etkili ve (5) melez/paralel rejimler. Bu sınıflandırma, her modelin çocuk adaletine ilişkin temel yaklaşımını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Son bölümde, İslâm hukuk düşüncesinde öne çıkan merhamet, orantılılık, korunma ve ıslah ilkelerinin çağdaş çocuk adaleti politikalarına nasıl ilham verebileceği tartışılmaktadır. Bu bağlamda, hakkaniyet temelli yargılama, sosyal inceleme raporları, adli süreç dışına yönlendirme, uzlaştırma ve rehabilitasyon odaklı uygulamalar üzerinden çocukların korunmasına yönelik daha kapsayıcı, insancıl ve ıslah edici bir adalet anlayışına geçişin mümkün olduğu ileri sürülmektedir.

Anahtar Kelimeler

İslâm Hukuku, Cezaî Yaş, Cezaî Rüşd, Bulûğ, Temyiz, Doli Incapax

The Normative Foundations of the Age of Criminal Responsibility in Muslim-Majority Countries

Öz

This article explores the normative, historical, and legal foundations underlying the determination of the minimum age of criminal responsibility in Muslim-majority countries, adopting an interdisciplinary perspective. It offers a holistic analysis by examining the classical Islamic legal concepts of bulūgh (puberty), tamyīz (discernment), and rushd (maturity) alongside modern criminal law codification processes, international juvenile justice standards, and contemporary rehabilitative mechanisms. This research is based on the premise that the low minimum age of criminal responsibility observed in some Muslim-majority countries should be evaluated in light of various legal and historical factors. In this context, the article argues that the legacy of Islamic law, as well as colonial penal codifications, the presumption of doli incapax in the Indian Penal Code (1860), and the concept of discernement in the Continental European legal tradition, played a role in shaping these age thresholds. The article’s central thesis rests on two propositions: (i) In classical Islamic jurisprudence, the key threshold for criminal liability is bulūgh, while tamyīz (around age seven) is a pedagogical and moral stage that does not, by itself, create criminal responsibility. (ii) In modern national laws, fixed age limits are shaped less by religious obligation than by legal family influences, colonial inheritances, codification preferences, and policy priorities. Based on this framework, the article develops a comparative typology of Muslim-majority legal systems, identifying five models: (1) Fiqh-referential, (2) Common Law–influenced, (3) Continental European–based, (4) Soviet-influenced, and (5) Hybrid/parallel systems. This classification highlights the varying normative orientations shaping each system’s approach to juvenile justice. In conclusion, the study emphasizes that the Islamic legal principles of mercy, proportionality, protection, and rehabilitation can inspire contemporary child-centered justice frameworks. These principles offer a moral and jurisprudential foundation for strengthening equity-based adjudication, social inquiry mechanisms, diversion and restorative practices, and rehabilitation-oriented interventions, promoting a more humane, inclusive, and reformative juvenile justice model across Muslim legal contexts.

Anahtar Kelimeler

Islamic Law, Age of Criminal Responsibility, Criminal Rushd (Maturity), Bulūgh (Puberty), Tamyīz (Age of Discernment), Doli Incapax

Kaynakça

Abachi, Maryam. “The Modern System of Juvenile Justice in Iran”. Zeitschrift für die gesamte Strafrechts wiss en schaft 127/3 (2015), 822–841.
Abd Razak, Muhammad Razmee. The Juvenile Justice System in Malaysia. PDF: UNAFEI Resource Material Series No. 101, 2017. https://www.unafei.or.jp/publications/pdf/RS_No101/No101_14_IP_Malaysia.pdf
ACPF, African Child Policy Forum. “Law No. 12 of 1996 Promulgating the Child Law as Amended by Law No. 126 of 2008 (Egypt)”. Erişim 5 Kasım 2025. https://clr.africanchildforum.org
Ahangaran, Mohammad Rasool – Abbasi, Zahra. “The Age of Criminal Responsibility in Children: Some of Islamic Views”. International Journal of Pediatrics 3/4-1 (Temmuz 2015), 777-787.
Ahmed, Mohammad Bulbul – Khan, Camellia. “Juvenile Justice System in Bangladesh: A Critical Appraisal”. ASA University Review 4/1 (Ocak-Haziran 2010), 225-237.
AI, Amnesty International. “Saudi Arabia: Imminent Execution of Seven Young Men Would Violate Kingdom's Promise to Abolish Death Penalty for Juveniles”. Erişim 5 Kasım 2025. https://www.amnesty.org/en/
Aisyah, Sitti. “The Impact of Restoratıve Justice on Addressing Juvenile Offenses”. Awang Long Law Review 7/1 (Kasım 2024), 191-197.
Ali el-Kârî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b Sultân Muhammed el-Kârî. Fethu bâbi’l-ʿinâye. 3 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Erkam b Ebi'l-Erkam, 1997.
Âmidî, Ebü’l-Hasen (Ebü’l-Kasım) Seyfüddîn Alî b Muhammed b Sâlim. el-İhkâm fî Usûli’l-Ahkâm. 4 Cilt. Riyad: Dârü's-Sumayʿî, 2003.
Atmaca, Talip. İslâm Hukukunda Ceza Ehliyeti. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2002.

Attorney General’s Chambers of Malaysia. “Penal Code (Act 574, Malaysia, as at 1 January 2015)”. Erişim 4 Kasım 2025. https://e-perundangan.pkns.gov.my
Aynî, Ebû Muhammed (Ebü’s-Senâ) Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed. el-Binâye fî şerhi’l-Hidâye. 12 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Fikr, 1990.
Bâbertî, Ekmelüddîn Muhammed b Mahmûd b Ahmedel. ʿİnâye. 6 cilt. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 2007.
Bahrain National Portal. “Law No. 4 of 2021 Promulgating the Restorative Justice Law for Children and Their Protection from Maltreatment”. Erişim 5 Kasım 2025. https://bahrain.bh/wps/wcm/connect
BDLAWS, Ministry of Law, Justice and Parliamentary Affairs – Bangladesh. “The Penal Code, 1860 (Act No. XLV of 1860)”. Erişim 4 Kasım 2025. http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-11.html
Beyhaki, Ebû Bekr Ahmed b el-Hüseyn b Alî. es-Sünenü’l-Kübrâ. 11 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 2003.
BPHN, Badan Pembinaan Hukum Nasional. “Undang-Undang Republik Indonesia Nomor 11 Tahun 2012 tentang Sistem Peradilan Pidana Anak”. Erişim 12 Aralık 2025. https://bphn.go.id/data/documents
Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cuʿfî. el-Câmiʿu’s-sahîh. nşr. Muhammed Zühaylî. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1998.
Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b Alî er-Râzî. Şarhu Muhtasari’t-Tahâvî. 8 Cilt. b.y.: Vizaretü'l-Evkaf ve'ş-Şuuni'l-İslâmiyye, 1994.
Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Ahkâmü’l-Kurʾân. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyai't-Türasi'l-Arabi, 1992.
Claudia Campistol vd. “Customary Justice for Children in Egypt: An Overview of the Situation in the Governorate of Assyut”. Restorative Justice: An International Journal 5/1 (2017), 29-52. https://doi.org/10. 1080/20504721.2017.1294791.
CPH, Child Protection Hub. “Children in Conflict with the Law”. Erişim 24 Aralık 2025. https://childhub.org/files/325_390_EN_original
CRIN, Child Rights International Network. “Bahrain: National Laws”. Erişim 25 Aralık 2025. https://archive.crin.org/en/library/publications/bahrain-national-laws.html
CRIN, Child Rights International Network. “Minimum Ages of Criminal Responsibility in Asia – Pakistan”. Erişim 4 Kasım 2025. https:// archive. crin. org/ en/ home/ages/asia.html
Çağrıcı, Mustafa. “Edeb”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 412-414. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
Çelik, Hüseyin. “Kadınların Dövülmesi Meselesi (Nisâ Suresi 34. Ayet Bağlamında Bir Tahlil)”. İslami İlimler Araştırmaları Dergisi 11 (Haziran 2022), 1-29. https:// doi.org/10.54958/iiad.1070019
ÇKK, Çocuk Koruma Kanunu (Kanun No. 5395). Resmî Gazete 25876 (15 Temmuz 2005). Erişim 26 Aralık 2025. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/07/20050715-1.htm
Çolak, Mücahit. “İslâm Hukukunda Ceza Ehliyeti Açısından Yaş Küçüklüğü”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 35 (2011), 103-124.
Dal, Betül – Güman, Osman. “Bulûğ ve Rüşd Kavramları Çerçevesinde Ceza Ehliyetinin Yeniden Değerlendirilmesi: Cezaî Rüşd”. Bilimname 41/1 (2020), 763-800. https://doi.org/10.28949/ bilimname. 700102.
Dayhan, Ahmet Tahir. “Çocuğun Namaz Eğitimi İle İlgili Bir Hadis Tahlîlinin Tahlîli”. Marife 3/2 (Ekim 2003), 29-58.
Desûki, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Arafe. Hâşiye ʿale’ş-Şerhi’l-kebîr. 4 Cilt. b.y.: Dâru İhyai'l-Kütübi'l-Arabiyye, ts.
Ebherî, Ebû Bekr Muhammed b Abdillâh b Muhammed et-Temîmî. Şarhu’l-Muhtasari’l-Kebîr fi’l-Fıkh. 4 Cilt. Dubai: Cem'iyyetu Dârü’l-Birr [Dar Al Ber Society], 2021.
Ebû Dâvûd es-Sicistânî, Süleymân b. el-Eşʿas b. İshâk. es-Sünen. nşr. Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1994.
Ebû Hanîfe, Nuʿmân b Sâbit b Zûtâ b Mâh. Musned Ebû Hanîfe – Rivâyetü’l-Haskefî. Karaçi: Mektebetü'l-Büşra, 2010.
Ekşi, Ahmet – Ayhan, Mehmet. “Çocuğun Namaza Alıştırılmasıyla İlgili Hadisin Fıkıh Usulü Açısından Değerlendirilmesi”. Kocatepe İslâmi İlimler Dergisi 8/1 (2024), 52-66. https://doi.org/10.52637/ kiid. 16 11278.
Ertürk, Mustafa. “Çocuğun Dînî Eğitiminde Kullanılan Bir Hadîs ve Tahlîli (…Çocuğunuz 10 Yaşına Geldiğinde Namaz Kılmazsa Dövünüz…)”. Marife 2/2 (Güz 2002), 53-79.
Esen, Hüseyin. İslam Hukukunda Cezaî Sorumluluk. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2003.
ESOHR, European Saudi Organisation for Human Rights. “The Legality of Child Executions in Saudi Arabia: Analysis of the 2018 Juvenile Law and 2020 Royal Decree”. Erişim 5 Kasım 2025. https://www. esohr.org/en
Fahreddin er-Râzî, Ebû Abdillâh (Ebü’l-Fazl) Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn. Mefâtîhu’l-gayb et-Tefsîrü’l-kebîr. 32 Cilt. Dımaşk: Dârü'l-Fikr, 1981.
Ferdousi, Nahid – Abdullah, Raihanah. “Child Protection and Juvenile Justice: Legal Issues in Bangladesh and Malaysia”. UUM Journal of Legal Studies 15/2 (2024), 529-557.
Ferdousi, Nahid. “Justice for Children in Bangladesh: Legal and Ethical Issues”. Bangladesh Journal of Bioethics 11/1 (2020), 31-38.
Feyyûmî, Ebü’l-Abbâs Hatîbüddehşe Ahmed b. Muhammed b. Alî. el-Misbâhu’l-münîr fî garîbi’ş-Şerhi’l-kebîr li’r-Râfiʿî. Kahire: Dârü'l-Ma'ârif, ts.
Gov.UK. “Age of Criminal Responsibility”. Erişim 21 Aralık 2025. https://www.gov.uk/age-of-criminal-responsibility
Gökmenoğlu, Hüseyin Tekin. İslam’da Şahsiyet Hakları. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., 2010.
Haider, Bilal vd. “A Critical Appraisal of Juvenile Justice System in Pakistan: Challenges - Way-Forward”. International Journal of Human and Society 3/03 (Temmuz–Eylül 2023), 405-412.
Hamer, David - Crofts, Thomas. “The Logic and Value of the Presumption of Doli Incapax (Failing That, an Incapacity Defence)”. Oxford Journal of Legal Studies 43/3 (2023), 546-573. https://doi.org/10. 1093/ ojls/gqad010
Haskefî, Alâüddîn Muhammed b Alî b Muhammed. ed-Dürrü’l-Muhtâr. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 2002.
Hassan, Wasif. Determination of Age and Maturity Under the Juvenile Justice System of Pakistan. ed. Zainab Mustafa. Pakistan: Research Society of International Law, 2023.
Hattâb, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b Muhammed b Abdirrahmân. Mevâhibü’l-Celîl li-şerhi Muhtasarı Halîl. 8 Cilt. Riyad: Dâru Âlemi'l-Kütüb, ts.
Hattâbî, Ebû Süleymân Hamd (Ahmed) b Muhammed b İbrâhîm b Hattâb. Aʿlâmü’l-hadîs fî şerhi Sahîhi’l-Buhârî. 13 Cilt. Halep: Muhammed Râğıb et-Tabbâh, 1933.
Haydon, Deena. “Detained Children: Vulnerability, Violence and Violation of Rights”. International Journal for Crime, Justice and Social Democracy 9/4 (2020), 15-30.
Heikal, Sherif. “Globalization Initiatives and Arab Penal Codes”. Journal of Studies in Social Sciences 15/2 (2016), 98-112.
Hossain, Kazi Murad – Kabir, Md. Ahsan. “Revisiting the Minimum Age of Criminal Responsibility of Children in Bangladesh through the Lens of International Human Rights Law”. Journal of Nazrul University 8/1 (Aralık 2019 – Haziran 2022), 127-139.
House of Lords. “Age of Criminal Responsibility Bill [HL] (HL Bill 3 of 2017–19)”. Erişim 21 Aralık 2025. https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/LLN-2017-0054/LLN-2017-0054.pdf
HRW, Human Rights Watch. “Saudi Arabia: Partial Criminal Justice Revisions”. Erişim 26 Aralık 2025. https://www. hrw.org/news /2020/04/29/saudi-arabia-partial-criminal-justice-revisions
Hussain, Mazlena Mohamad – Hussin, Nasimah. “Harmonisation of the Law Relating to Criminal Accountability of Young Offenders” IIUM Law Journal 33/1 (2025), 239-264.
India Code Portal. “The Indian Penal Code”. Erişim 4 Kasım 2025. https://www.indiacode.nic.in/repealedfileopen
Iqbal, Khurshid “Judging Juvenility: Determination of age of Juvenile Offenders under Pakistan’s Juvenile Justice System”. Pakistan Journal of Criminology 1/3 (October 2009), 105-118.
Islamic Penal Code of the Islamic Republic of Iran. İran: United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC), 2013. Erişim 9 Aralık 2025. https://www.unodc.org/cld/uploads/res/islamic-penal-code_html/Islamic_Penal_Code.pdf
Ismanto vd. “Rethinking the Criminal Responsibility of Minors: A Comparative and Interdisciplinary Analysis”. Diktum: Jurnal Syariah dan Hukum 24/1 (2025), 64-76. https://doi.org/64-76.10.35905/diktum. v24i1.14927
İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullah b Ahmed b Muhammed. el-Mugnî. thk. Abdullah b Abdülmuhsin et-Türki - Abdülfettah Muhammed el-Hulv. 15 Cilt. Riyad: Dâru Âlemi’l-Kütüb, 1997.
İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b Ahmed b Ahmed el-Kurtubî el-Cedd. el-Beyân ve’t-tahsîl. 20 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1988.
İbnü’l-Hümâm, Kemâlüddîn Muhammed b. Abdilvâhid b. Abdilhamîd. Fethu’l-kadîr li’l-ʿâcizi’l-fakir. 10 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
İbnü’l-Mibred, Ebü’l-Mehâsin Cemâlüddîn Yûsuf b. Hasen b. Ahmed el-Makdisî. Dür-rü’n-naki fî şerhi elfâzi’l-Hırakî. 4 Cilt. Cidde: Dârü'l-Müctema', 1991.
JKM, Jabatan Kebajikan Masyarakat. “Institusi Kebajikan Sekolah Tunas Bakti”. Erişim 12 Aralık 2025. https://www.jkm.gov.my
JORA, Journal Officiel de la République Algérienne. “Ordonnance n° 66-156 du 8 juin 1966 portant Code pénal”. Erişim 4 Kasım 2025. https://www.joradp.dz/FTP/Jo-Francais/ 1966/ F1966049.pdf
Justice With Children. “Access to Justice for Children – Country Fact Sheet: France”. Erişim 4 Kasım 2025. https://justicewithchildren.org/sites/default/files/library/attachments/
Karangan, Intan. “İmplementation of Law Number 11 Of 2012 Concerning Child Related Criminal Justice System Concept Restorative Justice”. Pattimura Law Journal 1/1 (September 2016), 67-78.
Karimullah, Suud Sarim. “Prison System Transformation: Delving into Restorative Justice, Rehabilitation, and Religious Life Based on Islamic Law”. Fitrah: Jurnal Kajian Ilmu-ilmu Keislaman 9/2 (Aralık 2023), 201-224.
Komisyon. el-Mevsûʿatü’l-fıkhiyye el-Kuveytiyye. 45 Cilt. Kuveyt: Vizâretü’l-Evkaf ve’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, 1404-1427/1983-2006.
Köse, Saffet. “Rüşd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 298-300. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmiʿ li-ahkâmi’l-Kurʾân. 24 Cilt. Beyrut: Müessesetü'r-Risâle, 2006.
Lakli, Nadia. “Criminal Responsibility of Juveniles in Algerian Legislation”. Russian Law Journal 11/12 (2023), 26-32.
Legislation.gov.uk. “Crime and Disorder Act 1998”. Erişim 4 Kasım 2025. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1998/37/contents
Maghfirah, Aliflanya Arisandy vd. “Sulh’ in Islamic Criminal Law as the Form of Restorative Justice: A New Framework in Indonesian Criminal Law”. Scientific Cooperations International Journal of Law and Politics 2/1 (2016), 64-75.
Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Mu-hammed b. Habîb el-Basrî. el-Ahkâmü’s-sultâniyye. Kahire: Dârü'l-Hadis, 2006.
Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî. el-Hâvi’l-kebîr. 20 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1984.
Mekay, Emad. “Save the Children: The Fight for Juvenile Justice.” International Bar Association. Erişim 5 Kasım 2025. https://www. ibanet.org
Mevzuat Bilgi Sistemi. “Türk Ceza Kanunu (TCK)”. Erişim 26 Aralık 2025. https://www.mevzuat.gov.tr/
Ministère de la Justice. “La Justice Pénale des Mineurs”. Erişim 4 Kasım 2025. https://www.justice.gouv.fr/justice-france/justice-mineu rs/justice-penale-mineurs
Mohamad, Akmal vd. “Criminal Responsibility of Children under Malaysian Law; Time for a Re-Evaluation”. World Applied Sciences Journal 35/7 (2017), 1783-1791.
MoHR, Ministry of Human Rights, Government of Pakistan. “Criminal Law (2nd Amendment) Act, 2016”. Erişim 4 Kasım 2025. https://mohr. gov.pk/
MoHR, Ministry of Human Rights, Government of Pakistan. “The Juvenile Justice System Act, 2018”. Erişim 4 Kasım 2025. https://www. mohr.gov.pk
Nayyeri, Mohammad H. “Criminal Responsibility of Children in the Islamic Republic of Iran’s New Penal Code.” Erişim 4 Kasım 2025. https://iranhrdc. org/criminal-responsibility-of-children-in-the-isla mic-republic-of-irans-new-penal-code
Nîsâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed b Abdillâh b Muhammed el-Hâkim. el-Müstedrek ʿale’s-Sahîhayn. 6 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 2002.
Nordin. R. vd. “The Minimum Age of Criminal Responsibility of Children in International and Iranian Law: A Comparative Study”. The Social Sciences 7/6 (2012), 797-806.
Nourddıne, Amari – Mansouri, Elmabrouk. “Criminal Responsibility of Juveniles in Secular Law and Islamic Jurisprudence”. Russian Law Journal 12/2 (2024), 2780-1789.
PC, Pakistan Code. “The Offence of Zina (Enforcement of Hudood) Ordinance 1979”. Erişim 26 Aralık 2025. https://www.pakistani.org/pakistan/legislation/zia_po_1979/ord7_1979.html
Polat, Emannullah. “’Kavvâmûn’ İfadesi Çerçevesinde Kocanın Karısını Te’dîbi”. EKEV Akademi Dergisi 18/59 (Bahar 2014), 355-374.
PRI, Penal Reform International. “Justice for Children Briefing No. 4: The Minimum Age of Criminal Responsibility”. Erişim 4 Kasım 2025. https://cdn.penalreform.org/
Purcell, Andrew. “Empty Saudi Claims on Death Penalty for Children Exposed”. Erişim 26 Aralık 2025. https://reprieve.org/uk/2021/ 04/09/empty-saudi-claims-on-death-penalty-for-children-exposed/
Purnamawati, Shinta Ayu vd. “Child-Friendly Justice and Children's Rights from Criminal Cases; Islamic Law Notes”. Legality: Jurnal Ilmiah Hukum 32/1 (March 2024), 141-154.
Randawar, Daleleer Kaur vd. “Sentencing Child Offenders in Malaysia: When Practice Meets its Purpose” Internatıonal Journal Of Academıc Research In Busıness And Socıal Scıences 12/7 (Temmuz 2022), 1211-1220.
Raza, Saleem vd. “A Comparative Study of the Age of Criminal Liability for Children in Islamic and Pakistani Law”. Al-Qantara 8/1 (2022), 193-209.
Record of Law. “Malaysia vs India: Age of Criminal Responsibility”. Erişim 4 Kasım 2025. https://recordoflaw.in/
Republic of Azerbaijan. “Criminal Code of 30 December 1999 (as amended on 28 June 2024)”. Erişim 5 Kasım 2025. https://family.gov.az
Rochaeti, Nur. “Restoratıve Justıce in Act No. 11 Of 2012 on The Juvenıle Crımınal Justıce System In Indonesıa”. South East Asia Journal of Contemporary Business, Economics and Law 6/4 (April 2015), 37-44.
Russian Federation. “Criminal Code No. 63-FZ of 13 June 1996, Adopted by the State Duma on 24 May 1996 and by the Federation Council on 5 June 1996”. Erişim 15 Aralık 2025. https://legislationline.org/sites/default/files/documents/
Samudin, Siti Aisyah vd. “The Interpretation of Age of Criminal Responsibility for Juvenile Offenders from the Perspectives of Islamic Jurisprudence (Fiqh) and Malaysian Law”. Tuijin Jishu / Journal of Propulsion Technology 44/4 (2023), 3938-3946. https://doi. org/10.52783/tjjpt.v44.i4.1577
Saudipedia. “Juvenile Law in Saudi Arabia”. Erişim 4 Kasım 2025. https://saudipedia.com/en/article/3308/government-and-politics/systems/juvenile-law-in-saudi-arabia
Sübkî, Ebû Nasr Tâcüddîn Abdülvehhâb b Alî b Abdilkâfî. el-İbhâc fî Şerhi’l-Minhâc. 3 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1984.
Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. Cemʿu’l-cevâmiʿ. 25 Cilt. Kahire: el-Ezherü'ş-Şerif, 2005.
Şevkânî, Ebû Abdillâh Muhammed b Alî b Muhammed. İrşâdü’l-Fuhûl ilâ Tahkiki’l-Hak min ʿIlmi’l-Usûl. 2 Cilt. Rıyad: Dârü’l-Fazile, 2000.
Şevkânî, Ebû Abdillâh Muhammed b Alî b Muhammed. Neylü’l-Evtâr Şerhu Münteka’l-Ahbâr. 16 Cilt. Cidde: Dâru İbni’l-Cevzi, 1427.
Şimşek, Murat. “İslâm Hukuku ve Pozitif Hukuk Açısından Çocukta Ceza Ehliyeti”. İnsan ve Toplum 3/2 (2012), 139 - 164.
Tahir, Muhammad Rizwan vd.“Searching Threshold Test: A Critical Analysis of Age Determination in Juvenile Justice System of Pakistan”. Pakistan Journal of Law, Analysis and Wisdom 3/5 (Mayıs 2024), 200-208.
Temiz, Bilgehan Savaşcı. “Çocuk Ceza Adaleti İlkeleri Çerçevesinde 12–15 Yaş Arası Çocukların Cezai Sorumluluğunun Değerlendirilmesi”. İnönü University Law Review 14/1 (2023), 244-259. https://doi.Org / 10.21492/ inuhfd. 1202557
Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ. el-Câmiʿu’s-sahîh. nşr. Ahmed Muhammed Şâkir. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 2007.
Tûfî, Ebü’r-Rebî‘ Necmüddîn Süleymân b Abdilkavî b Abdilkerîm b Saîd. el-Bülbül fî Usûli’l-Fıkh. 2 Cilt. Kuveyt: Mektebetü'l-İmam ez-Zehebî, 2020.
Ûdeh, Abdülkadir. et-Teşrîʿu’l-cinâʾiyyü’l-İslâmî. 2 Cilt. Beyrut: Müessesetü'r-Reyyan,1968.
UNICEF - National Council for Family Affairs. Situation Analysis of Juvenile Justice in Jordan. UNICEF Jordan, 2018. https://www.unicef.org/jordan/reports/situation-analysis-juvenile-justice-jordan
UNICEF, United Nations Children's Fund – NCFA, National Council for Family Affairs. “The Children Act 2013”. Erişim 16 Aralık 2025. https://www.unicef.org/bangladesh
UNICEF, United Nations Children's Fund. “Convention on the Rights of the Child”. Erişim 24 Aralık 2025. https://www.unicef.org/child-rights-convention
Young, Susan vd. “Juvenile delinquency, welfare, justice and therapeutic interventions: a global perspective”. BJPsych Bulletin 41/1 (Şubat 2017), 21–29. https://doi.org/10.1192/pb.bp.115.052274.
Yusof, Wafaa’ Binti – Rahim, Anita Abdul. “The Age of Criminal Responsibility from the Perspective of Malaysian Shariah Law”. Asian Social Science 10/10 (2014), 95-104. https://doi.org/10.5539/ass.v10n10 p95.
Zerkâ, Mustafa Ahmed. el-Fıkhü’l-İslâmî fî sevbihi’l-cedîd. 2 Cilt. Dımaşk: Dârü'l-Kalem, 2004.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Hukuku

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nurten Zeliha Şahin ^*
0000-0003-0341-6311
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

20 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

11 Ocak 2026

Kabul Tarihi

2 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 47

DOI

https://doi.org/10.59777/ihad.1861341

IZ

https://izlik.org/JA54PB37SF

APA

Şahin, N. Z. (2026). Müslüman Çoğunluklu Ülkelerde Cezaî Yaşın Normatif Temelleri. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 47, 373-406. https://doi.org/10.59777/ihad.1861341

AMA

1.Şahin NZ. Müslüman Çoğunluklu Ülkelerde Cezaî Yaşın Normatif Temelleri. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026;(47):373-406. doi:10.59777/ihad.1861341

Chicago

Şahin, Nurten Zeliha. 2026. “Müslüman Çoğunluklu Ülkelerde Cezaî Yaşın Normatif Temelleri”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47: 373-406. https://doi.org/10.59777/ihad.1861341.

EndNote

Şahin NZ (01 Ağustos 2026) Müslüman Çoğunluklu Ülkelerde Cezaî Yaşın Normatif Temelleri. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 47 373–406.

IEEE

[1]N. Z. Şahin, “Müslüman Çoğunluklu Ülkelerde Cezaî Yaşın Normatif Temelleri”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47, ss. 373–406, Ağu. 2026, doi: 10.59777/ihad.1861341.

ISNAD

Şahin, Nurten Zeliha. “Müslüman Çoğunluklu Ülkelerde Cezaî Yaşın Normatif Temelleri”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 47 (01 Ağustos 2026): 373-406. https://doi.org/10.59777/ihad.1861341.

JAMA

1.Şahin NZ. Müslüman Çoğunluklu Ülkelerde Cezaî Yaşın Normatif Temelleri. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026;:373–406.

MLA

Şahin, Nurten Zeliha. “Müslüman Çoğunluklu Ülkelerde Cezaî Yaşın Normatif Temelleri”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47, Ağustos 2026, ss. 373-06, doi:10.59777/ihad.1861341.

Vancouver

1.Nurten Zeliha Şahin. Müslüman Çoğunluklu Ülkelerde Cezaî Yaşın Normatif Temelleri. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 01 Ağustos 2026;(47):373-406. doi:10.59777/ihad.1861341

Amaç ve Kapsam

Yazım Kuralları

Önemli Not: Bu yazım kuralları Ocak 2026 itibarıyla güncellenmiş olup, bu tarihten itibaren yapılan tüm başvurular için geçerlidir.

Makale yazım şablonu için tıklayınız.

Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu için tıklayınız.

(Not: Bu belge doldurulabilir PDF formatındadır. Formu doğrudan bilgisayarınızda doldurup imzalayabilir veya dilerseniz çıktısını alıp elde doldurduktan sonra taratarak iletebilirsiniz.)

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi’ne gönderilecek çalışmaların hazırlık ve değerlendirme süreçlerine dair genel yazım kuralları şunlardır:

1) Dergi, İslam hukukunun teorik, pratik ve güncel tüm meselelerini kapsayan bilimsel çalışmaları kabul eder.

2) Dergiye gönderilen yazılar daha önce başka bir yerde yayımlanmış ya da yayımlanmak üzere kabul edilmiş olmamalıdır. Lisansüstü tezlerden üretilen yazılar ile sempozyum bildirileri ise makale başında etik beyana yer verilerek dergi sistemine yüklenebilir.

Örnek: Bu çalışma ... Üniversitesi’nde … tarihinde sunduğumuz/tamamladığımız "…" başlıklı yüksek lisans tezi/doktora tezi esas alınarak hazırlanmıştır.

Bu makale, … Sempozyumu’nda sözlü olarak sunulan ve basılmayan “….” adlı tebliğin içeriği geliştirilerek ve kısmen değiştirilerek üretilmiş halidir.

3) Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda etik kurul onayı alınmalı ve bu onay (kurul adı, tarih ve sayı no) çalışmanın ilk sayfası ile yöntem kısmında zikredilmelidir. Etik kurul izni makale gönderiminde ek dosya olarak sisteme yüklenmelidir. Etik kurul izni gerektiren araştırmalar için derginin Etik İlkeler ve Yayın Politikası’nı inceleyiniz.

4) Tüm çalışmalar intihal tespit yazılımı ile denetlenmektedir. Ancak yazılım çıktısı olan sayısal veri tek başına yeterlilik ölçütü sayılmaz. Her çalışma, rapordaki verilerin akademik atıf ve alıntı kurallarına uygunluğu ve metnin bilimsel özgünlüğü açısından editör kurulu tarafından titizlikle incelenir.

5) Gönderilen makalelerin yazarlarından en az birinin doktora derecesine sahip olması gerekmektedir. Lisansüstü tezlerden üretilen çalışmalarda ise öğrenci birinci yazar, danışman ikinci yazar olarak yer almalıdır.

6) Tüm başvurular için “Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu” eksiksiz doldurularak sisteme yüklenmelidir. Bu form telif hakkı ve lisanslama beyanı, yazar katkı oranları (CRediT), çıkar çatışması beyanı ve yapay zekâ kullanım bilgilerini içermektedir.

7) Dergide Türkçe, Arapça ve İngilizce yazılar yayımlanabilmektedir. Bir takvim yılı içerisinde aynı yazarın (birinci yazar veya ortak yazar olması fark etmeksizin) en fazla bir çalışması yayımlanabilmektedir.

8) Makalelerin hacmi en az 4.000, en fazla 10.000 kelime olmalıdır (öz, abstract, kaynakça ve ek dâhil). 10.000 kelimeyi geçen makaleler Yayın Kurulu tarafından uygun görülmesi hâlinde hakem sürecine alınır.

9) Makalenin başında 250-300 kelimelik Türkçe Öz ve İngilizce Abstract, en az 5 kelimelik Türkçe anahtar kelime ve İngilizce keywords ile Türkçe ve İngilizce başlıklara yer verilmelidir. İlk anahtar kelime mutlaka bilim alanının adı (İslam Hukuku, Fıkıh gibi) olmalıdır. Anahtar kelimeler genelden özele sıralanmalıdır.

10) Öz/Abstract tek paragraf hâlinde yazılmalıdır. Öz kısmında yer alan Türkçe olmayan özel isim (din, mezhep, şahıs, sûre vb.), kitap adı ve kavramların yazımında Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nin (bk. https://islamansiklopedisi.org.tr) kullanımına uyulmalıdır. İngilizce (abstract ve keywords) metninde yer alan özel isimler, kitap adları ve kavramların yazımında ise Encyclopaedia of Islam’ın 3. edisyonu dikkate alınmalıdır.

11) Metin içinde atıf yapılan eserler, Kaynakça başlığı altında aşağıdaki formatta metnin sonuna eklenmelidir. Kaynakça İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon'a uygun olmalıdır. İsnad Atıf Sistemi için tıklayınız. Arapça kaynaklarda yazar ve eser isimlerinde transkripsiyon alfabesi kullanılmamalıdır.

12) Arapça makalelerin dipnotlarında İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon (Arapça) dikkate alınmalıdır. Bu yazıların sonunda Arapça kaynakça bulunsa da İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon'a uygun latin harfleriyle kaynakça bulunmak zorundadır.

13) Makale yazımında uluslararası uygunluk açısından Zotero, Mendeley ya da Endnote programının kullanımını önerilmektedir.

14) Makale yükleme aşamasında imzalanan "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu"ndaki bilgiler uyarınca çıkar çatışması, yazar katkısı, finansal destek, yapay zekâ kullanımı ve veri erişimine dair beyanlara makale metni içerisinde yer verilmelidir.

15) Dergimiz Elmas Açık Erişim modelini benimsemektedir. Lisanslama süreçleri ve yazar hakları hakkında detaylı bilgi için "Etik İlkeler ve Yayın Politikası" sayfamızı inceleyiniz.

16) Makale Yazım Şablonu Özellikleri:

Metin yazı tipi Türkçe ve İngilizce için ISNAD Font; Arapça için Tradational Naskh olmalıdır.
Sayfa numarası, üst bilgi ve alt bilgi gibi ayrıntılara yer verilmemelidir.
Kenar Boşlukları: Üst, Alt, Sağ ve Sol 3,0 cm.
Öz ve Abstract: Yaslanmış, özel girinti yok, önce ve sonra 0 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 10 punto.
Metin (Gövde): Yaslanmış, özel girinti ilk satır 1 cm., önce ve sonra 6 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 10 punto.
Dipnotlar: Yaslanmış, özel girinti asılı 0,5 cm., önce ve sonra 0 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 8 punto.
Kaynakça: Yaslanmış, özel girinti asılı 1 cm., önce ve sonra 0 nk aralık, tek satır aralığı, yazı boyutu 10 punto.

Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Önemli Not: Bu ilkeler ve yayın politikası Ocak 2026 itibarıyla güncellenmiş olup, bu tarihten sonra yapılan tüm başvurular için geçerlidir.

GENEL YAYIN İLKELERİ

I. Temel Esaslar ve Kapsam

1. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, İslam hukukunun teorik, pratik ve güncel tüm meselelerini küresel bir perspektifle kapsayan bilimsel çalışmaları kabul ederek uluslararası literatüre katkı sağlamayı amaçlar.

2. Gönderilen tüm çalışmalar derginin amaç ve kapsamına uygun, akademik niteliği haiz ve etik standartlara bağlı olmalıdır. Dergimiz, coğrafi çeşitliliği artırmak amacıyla uluslararası yazarların katılımını ve farklı fıkıh havzalarından gelen çalışmaları öncelikle teşvik eder.

3. Dergiye Türkçe, Arapça ve İngilizce dillerinde hazırlanmış çalışmalar kabul edilmektedir. Bir takvim yılı içerisinde aynı yazarın (birinci yazar veya ortak yazar olması fark etmeksizin) en fazla bir çalışması yayımlanabilmektedir. Aynı yıl içerisinde bir çalışması yayımlanan veya değerlendirme aşamasında olan araştırmacıların ikinci bir makale başvurusu değerlendirmeye alınmamaktadır.

4. Gönderilen makalelerin yazarlarından en az birinin doktora derecesine sahip olması gerekmektedir. Lisansüstü tezlerden üretilen çalışmalarda yazarlık ve yazar sıralaması, çalışmaya sağlanan fiili katkı esas alınarak akademik etik ilkeler doğrultusunda belirlenir.

5. Orijinal, daha önce yayımlanmamış ve başka bir dergide değerlendirme sürecinde olmayan çalışmalar kabul edilir. Lisansüstü tez, bilimsel toplantı bildirisi ve benzeri nitelikteki akademik faaliyetlerden üretilen çalışmalar, makale başında bu durumun açıkça belirtilmesi (etik beyan) kaydıyla değerlendirmeye alınabilir.

6. Çalışmalar, derginin resmi web sitesi üzerinden elektronik olarak gönderilmelidir. Metinler, derginin güncel yazım kurallarına ve şablonuna uygun olarak hazırlanmalıdır. [Yazım Kuralları sayfası için tıklayınız.]

II. Yayın Modeli ve Takvim

7. Ocak 2026 itibarıyla dergimiz "Sürekli Yayın Modeli"ni benimsemiştir. Hakem süreci başarıyla tamamlanan her çalışma, sayının tamamlanmasını beklemeksizin Makale ID atanarak anında dijital ortamda yayımlanır. Bu yayın, makalenin nihai versiyonu olup DOI ataması ve üst veri aktarımı eş zamanlı olarak gerçekleştirilir.

8. Dijital ortamda yayımlanan ve atıf bilgileri kesinleşen makaleler, her yılın Haziran ve Aralık aylarında derlenerek iki sayı hâlinde basılır. Basılı nüshalar, dijital versiyonla içerik ve sayfa yapısı açısından tam uyumludur.

9. Uluslararası görünürlüğü artırmak amacıyla, her yıl ana teması “Güncel Fıkhî Meseleler ve Çözüm Önerileri” olan, tamamı İngilizce kaleme alınan ve yalnızca çevrimiçi sunulan bir Özel Sayı yayımlanır. Bu özel sayılar, derginin genel sayıları ile aynı bilimsel kalite standartlarına, etik ilkelere ve bağımsız çift taraflı kör hakemlik süreçlerine tabidir. Özel sayıların yönetim süreçleri mevcut editör kurulu tarafından yürütülür. Ancak konunun kapsamına göre ilgili alanda yetkin misafir editörler veya uzmanlar, derginin yayın politikalarına ve etik standartlarına tam uyum sağlama yükümlülüğüyle sürece dâhil edilebilir.

III. Değerlendirme Süreci ve Şeffaflık

10. Dergiye gönderilen çalışmalar; kurumsal ve uluslararası çeşitliliğe sahip editör kurulu tarafından orijinallik, metodoloji, işlenen konunun önemi ve dergi kapsamı ile uyumluluğu açısından değerlendirilir. Biçimsel esaslara ve dergi politikalarına uygun olmayan çalışmalar hakem sürecine alınmadan reddedilebilir.

11. Ön incelemeyi geçen çalışmalar, akademik özerklik ve tarafsızlık gereği, kurum dışı/bağımsız ve tercihen farklı coğrafyalardan en az iki hakemin değerlendirmesine sunulduğu çift taraflı kör hakemlik sürecine tabi tutulur. Hakemler; yazarla hiçbir kurumsal bağı olmayan, akademik tarafsızlığı zedeleyecek kişisel veya mesleki çıkar çatışması bulunmayan bağımsız uzmanlar arasından atanır.

12. Hakemlerin gerekli gördüğü düzeltmeler yazar tarafından gerçekleştirilir. Yayın Kurulu, hakem raporları ve bilimsel nitelik doğrultusunda nihai yayın kararını verir. [Değerlendirme Süreci hakkında detaylı bilgi için tıklayınız.]

13. Dergi yönetimi, editöryal süreçler ile yayıncı vakıf arasındaki tam bağımsızlığı garanti eder. Yayıncı kurum, bilimsel yayın kararlarına müdahale edemez. Yazarlar ve hakemler için bu özerk yapının korunması ve tüm süreçlerin akademik tarafsızlık ilkeleriyle yürütülmesi, derginin temel taahhüdüdür.

IV. Etik İlkeler ve İntihal Denetimi

14. Dergi; intihal, mükerrer yayın, sahte yazarlık, araştırma/veri sahteciliği, makale dilimleme, telif hakları ihlali ve çıkar çatışmasının gizlenmesini etik dışı davranışlar olarak kabul eder ve bu konuda sıfır tolerans politikası izler.

15. Tüm çalışmalar intihal tespit yazılımı ile denetlenmektedir. Ancak yazılım çıktısı olan sayısal veri tek başına yeterlilik ölçütü sayılmaz. Her çalışma, rapordaki verilerin akademik atıf ve alıntı kurallarına uygunluğu ve metnin bilimsel özgünlüğü açısından editör kurulu tarafından titizlikle incelenir. Akademik dürüstlük ve etik standartlara aykırılık tespit edilen çalışmaların yayım süreci, aşamasına bakılmaksızın sonlandırılır.

16. Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda ilgili onayın alınmış olması ve bu onayın kurul adı, tarih ve sayı numarası bilgilerinin çalışmanın ilk sayfasında ve yöntem kısmında belirtilmesi zorunludur. Etik kurul izni makale gönderiminde ek dosya olarak sisteme yüklenmelidir.

17. Dergimize gönderilen tüm çalışmalar için “Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu”nun tüm yazarlarca imzalanarak sisteme yüklenmesi zorunludur. Bu form çalışmanın orijinalliğini, tüm yazarların asli katkısını (CRediT – Contributor Roles Taxonomy), çıkar çatışması beyanını, yapay zekâ kullanım bilgilerini ve veri erişilebilirlik taahhüdünü içeren kapsamlı bir etik/hukuki belgedir. Dergiye makale gönderildikten sonra yazarlardan hiçbirinin ismi, yazarların tamamının yazılı izni olmadan yazar listesinden silinemez, yeni bir isim yazar olarak eklenemez ve yazar sırası değiştirilemez.

18. Dergimiz, bilimsel çalışmalarda yapay zekâ araçlarının kullanımına dair şeffaflık ilkesini benimser. Yapay zekâ araçları çalışmada "yazar" olarak tanımlanamaz ve bu araçların kullanımına dair tüm etik sorumluluk insan yazarlara aittir. Yazarlar, kullanılan araçları ve kullanım kapsamını (metin üretimi, görsel oluşturma, veri analizi vb.) "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu"nda beyan etmekle yükümlüdür.

V. Yayın Geçmişi, Açık Erişim ve Telif Politikası

19. Dergi, ilk sayısından itibaren hem basılı hem de çevrimiçi olarak kesintisiz yayımlanmaktadır. 2022 yılına kadar olan süreçte çevrimiçi yayınlar www.islamhukuku.com adresi üzerinden sadece tam sayı (bütünleşik PDF) şeklinde sunulmuştur. 2022 yılı itibarıyla dergimizin kurumsal dönüşümü ve dijitalleşme vizyonu doğrultusunda tüm yayın süreçleri DergiPark sistemine taşınmış ve açık erişim standartları uygulanmaya başlanmıştır. Kurumsal süreklilik ve bilimsel erişilebilirlik gereği, 2022 yılı öncesine ait tüm sayılar da geriye dönük olarak makale bazlı şekilde dijital ortama aktarılmış ve DergiPark arşivi üzerinden yayımlanmıştır. Ocak 2026 itibarıyla ise dergi, Makale ID sistemine dayalı "Sürekli Yayın Modeli"ne geçerek yayın hızını ve uluslararası izlenebilirliğini en üst seviyeye taşımıştır.

20. Yayımlanan makalelerin uluslararası indekslerdeki izlenebilirliğini ve veri kalitesini sağlamak amacıyla, tüm kaynakçaların İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon'a uygun olması gerekir. Sürekli yayın modelinde, Makale ID geleneksel başlangıç sayfa numarasının yerini alır ve atıf künyesinde bu şekilde belirtilir. [İsnad Atıf Sistemi için tıklayınız.]

21. Dergi, Elmas Açık Erişim modelindedir. Derginin tüm giderleri Yayıncı tarafından karşılanmaktadır. Makale gönderimi, değerlendirme veya yayın süreçlerinin hiçbir aşamasında yazarlardan veya kurumlardan ücret talep edilmez.

22. Dergi açık erişimlidir. Tüm içeriğe DergiPark aracılığıyla ücretsiz ulaşılabilir. Ayrıca derginin basılı kopyaları da ücretsiz olarak dağıtılmaktadır. [Açık erişim politikası sayfası için tıklayınız.]

23. Tüm çalışmalar Creative Commons Alıntı-GayrıTicari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC-ND 4.0) ile yayımlanmaktadır. Yazarlar, yayımlanan çalışmalarının telif hakkına hiçbir kısıtlama olmaksızın sahiptirler ve Yayıncıya çalışmayı yayımlamak için münhasır olmayan bir lisans hakkı tanırlar. Yazarlar, içerikten veya telif hakkı ihlallerinden doğabilecek her türlü hukuki iddia veya davadan Yayıncıyı ve Editörleri beri ve muaf tutmayı kabul ederler. Tüm hukuki sorumluluk yazarlara aittir. [Telif Hakkı ve Lisanslama sayfası için tıklayınız.]

24. Makalelere kalıcı erişim için DOI atanır ve tüm içerik LOCKSS sistemi üzerinden dijital olarak arşivlenir. [Arşivleme Politikası sayfası için tıklayınız.]

YAYIN ETİĞİ BEYANI

I. Temel İlkeler ve Vizyon

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi’nin yayın süreçleri, bilginin bilimsel yöntemle yansız biçimde üretilmesi, geliştirilmesi ve paylaşılmasına dayanır. Hakemli makaleler, bu sürecin uygulanmasını, yansızlığı sağlayan çalışmalardır. Bilimsel üretimin gerçekleştirilmesinde yayın sürecinin tüm bileşenlerinin; yayıncı, editörler, yazarlar, hakemler ve okuyucuların etik ilkelere uymaları gerekir. Bu kapsamda derginin yayın etiği ile açık erişim politikası, COPE (Committee on Publication Ethics) kılavuzları ve politikaları ile YÖK ve üniversite etik ilkeleri doğrultusunda tüm paydaşların etik ilkelere uymasını gerektirmektedir.

II. Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler

Dergi, bilimsel araştırmaların dürüstlük ve şeffaflık içinde yürütülmesini benimser. Bu kapsamda intihal, sahtecilik, çarpıtma ve mükerrer yayın gibi ağır etik ihlalleri "Bilimsel Suistimal" olarak kabul eder. Bu eylemlerin ve diğer tüm etik ihlallerin (dilimleme, haksız yazarlık vb.) detaylı kapsam ve tanımları için aşağıdaki güncel ulusal mevzuatlar esas alınır:

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi

TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği

İlgili etik ihlal iddiaları, derginin Etik Editörü tarafından tarafsızlık ve şeffaflık ilkeleri gözetilerek bağımsız bir ön incelemeye tabi tutulur.

III. Yapay Zekâ ve Üretken Teknoloji Kullanım Politikası

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, akademik üretimin merkezine insan dehasını ve sorumluluğunu yerleştirir. Yapay zekâ (Gemini, ChatGPT vb.) ve üretken teknolojilerin kullanımına dair etik sınırlarımız şöyledir:

a. Yazarlık ve Atıf: Yapay zekâ sistemleri bir çalışmanın "yazarı" olarak kabul edilemez ve atıf gösterilemez. Yazarlık, sadece fikrî katkı sunabilen, yasal sorumluluk alabilen ve çıkar çatışması beyan edebilen insanlar içindir.

b. Yazar(lar)ın Sorumluluğu ve Doğruluk: YZ araçları kaynakça uydurma, yanlış veri üretme veya bilimsel gerçekliği çarpıtma riski taşır. Yazar(lar), YZ tarafından üretilen her türlü çıktının (çeviri, özet, veri analizi vb.) doğruluğunu ve İsnad Atıf Sistemi’ne uygunluğunu kontrol etmekle ve onaylamakla yükümlüdür.

c. Fikrî Mülkiyet ve İntihal: YZ kullanımı, intihal yasağını ortadan kaldırmaz. Bu araçlar aracılığıyla üretilen metinlerin özgünlüğü ve telif hakları konusundaki tüm sorumluluk yazar(lar)a aittir.

d. Beyan Kapsamı: Yazar(lar), çalışmanın hangi aşamasında (dil düzenleme, veri analizi vb.) ve hangi YZ aracından yararlandıklarını "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu" üzerinden detaylıca açıklamak zorundadırlar.

IV. Araştırma Etiği ve Etik Kurul İzni

Etik kurallar çerçevesinde, aşağıdaki araştırma türleri için Etik Kurul İzni alınması zorunludur:

a. Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem ve deney teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren her türlü nitel veya nicel araştırma.

b. İnsan ve hayvanların (materyal/veriler dâhil) deneysel veya diğer bilimsel amaçlarla kullanılması.

c. İnsanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar ve hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar.

d. Kişisel verilerin korunması kanunu gereğince yürütülen retrospektif çalışmalar.

İzinle ilgili bilgiler (kurul adı, tarih ve sayı no) makalenin yöntem bölümünde ve ilk/son sayfasında belirtilmelidir. Etik kurul izni makale gönderiminde ek dosya olarak sisteme yüklenmelidir. Olgu sunumlarında "Bilgilendirilmiş Onam Formu"nun alındığına dair bilgiye yer verilmesi şarttır.

V. Etik İhlal Eylem Planı ve Yaptırımlar

Makalelerde intihal yapılması; kullanılan verilerin manipüle edilmesi, çarpıtılması veya uydurma verilerin kullanılması gibi bilimsel suistimal şüphesi oluştuğunda COPE standartları ile YÖK ve üniversite etik ilkeleri uyarınca aşağıdaki eylem planı işletilir:

a. İnceleme ve Savunma: İhlal şüphesi durumunda süreç, derginin Etik Editörü tarafından başlatılır. Etik Editörü COPE rehber ilkeleri ile YÖK ve ilgili ulusal mevzuat hükümlerini esas alarak konuyu bağımsız olarak inceler. Yazar(lar)la iletişime geçerek 2 (iki) hafta içinde resmî bir açıklama talep eder. Hazırlanan inceleme raporu, nihai karar verilmek üzere Yayın Kurulu’na sunulur.

b. Değerlendirme: Yazar(lar)dan gelen dönütlerin yetersiz görülmesi veya etik ihlalin kesinleşmesi durumunda makale reddedilir; çalışma yayımlanmışsa geri çekilir.

c. Kurumsal Bildirim: Dergi, ihlalin mahiyetine göre yazar(lar)ın bağlı olduğu üniversite veya kurumla iletişime geçerek durumu resmî yollarla bildirme hakkını saklı tutar.

d. Dijital İşaretleme: İntihal veya sahtecilik içerdiği tespit edilen yayımlanmış çalışmalar için kayıtlı bilimsel literatürün şeffaflığı gereği ilgili PDF dosyası tamamen silinmez. Ancak üzerine silinemez bir "GERİ ÇEKİLMİŞ" filigranı eklenerek erişime açık tutulur. Başlığına "Geri Çekilmiş: [İhlal Türü]" ibaresi eklenir ve yayının en başında geri çekme gerekçesini açıklayan resmî bir "Geri Çekme Bildirimi" yayımlanır.

e. Kısıtlama: Etik ihlali kesinleşen yazar(lar)ın, dergimize yapacağı tüm yeni makale başvuruları 3 yıl süreyle reddedilir ve değerlendirme sürecine alınmaz.

VI. Yayın Sonrası Kayıt Güncelleme

Dergi, kayıtlı bilimsel literatürün doğruluğunu korumak adına şu mekanizmaları işletir:

a. Düzeltme: Makalenin nihai olarak yayımlanmasından sonra fark edilen, bilimsel sonucu etkilemeyen, ancak kaydın doğruluğu için gereken ve yazar ya da dergi kaynaklı küçük hataların giderilmesi amacıyla yayımlanır.

b. Geri Çekme: Bulguların güvenilirliğini ortadan kaldıran ağır ihlallerde veya bilimsel hatalarda makalenin arşive şeffaf bir geri çekme notuyla işaretlenmesidir.

c. Endişe İfadesi: Devam eden ciddi inceleme süreçlerinde okurları bilgilendirmek amacıyla editör kararıyla yayınlanır.

VII. Paydaşların Sorumlulukları

İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, yayın sürecinin tüm bileşenlerinden COPE standartları ile YÖK ve üniversite etik ilkelerine tam uyum bekler. Etik ihlal şüphelerini paydaşlarımız ve okurlarımız publisher@mehir.org e-posta adresine bildirebilirler.

1. Editörlerin Sorumlulukları

a. Tarafsızlık ve Yayın Kararı: Editörler; gönderilen çalışmaları orijinallik, metodolojik geçerlilik ve dergi kapsamına uygunluk açısından değerlendirir. Karar sürecinde yazarların liyakat dışı demografik özellikleri veya siyasi görüşleri dikkate alınmaz.

b. Bağımsızlık: Editörlerin yayın kararları yayıncıdan ve tüm dış kurumlardan tam bağımsızdır.

c. Gizlilik: Değerlendirme sürecindeki çalışmaların içeriği ve hakem kimlikleri kesinlikle gizli tutulur.

d. Çıkar Çatışması: Editörler, değerlendirdikleri çalışmalarla ilgili herhangi bir çıkar çatışması içinde bulunamazlar. Eğer böyle bir durum tespit edilirse süreçten çekilirler.

2. Yazarların Sorumlulukları

a. Özgünlük ve Raporlama: Yazarlar, tamamen orijinal çalışmalar sunmak ve başkalarına ait eserleri usulüne uygun atıflarla belirtmekle yükümlüdür. Ayrıca yazarlar, çalışmanın bulgularına esas teşkil eden verilere/kaynaklara erişimle ilgili bir "Veri Erişilebilirlik Beyanı"nı makale metni içerisinde sunmakla ve gizlilik, etik ve yasal sınırlar dâhilinde (gerektiği hallerde anonimleştirerek) bu verileri makul talep hâlinde paylaşmakla yükümlüdür.

b. Yazarlık Kriterleri: Çalışmaya sadece önemli fikri katkı sağlayanlar yazar olarak listelenmelidir. Yazarların katkı türleri formda belirtilen CRediT standartlarına uygun olarak beyan edilmelidir. Tüm yazarlar çalışmanın son halini onaylamış olmalıdır.

c. Beyan ve Çıkar Çatışması: Çalışmanın tarafsızlığını etkileyebilecek tüm mali destekler, hibe numaraları ve kişisel/kurumsal çıkar çatışmaları en erken aşamada beyan edilmelidir.

d. Hata Bildirimi: Yayımlanan çalışmasında önemli bir hata tespit eden yazar, düzeltme veya geri çekme süreci için derhal editörü bilgilendirmekle yükümlüdür.

e. Etik Beyan Zorunluluğu: Yazarlar; sundukları çalışmanın tüm etik sorumluluğunu üstlendiklerini, çalışmada kullanılan üçüncü şahıslara ait içerikler için gerekli tüm izinleri aldıklarını "Telif Hakkı ve Yazar Beyan Formu"nu imzalayarak beyan ve taahhüt ederler. Bu formun sunulmaması, çalışmanın ön değerlendirme sürecine alınmasına engel teşkil eder.

3. Hakemlerin Sorumlulukları

a. Objektiflik ve Üslup: Değerlendirmeler tarafsız ve yapıcı bir dille yapılmalıdır. Yazarlara yönelik kişisel eleştiriler etik dışı kabul edilir.

b. Gizlilik: Hakemlere gönderilen metinler gizli belge niteliğindedir; başkalarıyla paylaşılamaz veya hakemin kendi çıkarları için kullanılamaz.

c. Hız ve Yetkinlik: Uzmanlık alanı uyuşmazlığı veya zaman kısıtı nedeniyle inceleme yapamayacağını öngören hakem, durumu vakit kaybetmeden editörlüğe bildirmelidir.

d. Etik Uyarı: Hakemler, inceledikleri metin ile başka bir yayın arasındaki önemli benzerlikleri (intihal şüphesi) veya etik dışı durumları editöre bildirmelidir.

Ücret Politikası

Dizinler

Dergi Kurulları

Başeditör

Saffet KÖSE

İslam Hukuku, İslam Araştırmaları (Diğer)

Editör

Faruk Emrah ORUÇ

İslam Hukuku

Editör Yardımcıları

Hüseyin OKUR

İslam Hukuku

Münir Yaşar KAYA

Hukuk ve İktisat, İslam Finansı, İslam Araştırmaları, İslam Hukuku

Mustafa ATEŞ

Hukuk ve İktisat, Aile Hukuku, Osmanlı İktisat Tarihi, Hukuk Tarihi, İslam Finansı, İslam Hukuku

Yavuz GÖNAN

Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları , İslam Hukuku

Mehmet Ali AYTEKIN

İslam Hukuku

Etik Editörü

Fatih ÇAKMAK

Din Eğitimi, Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları

Yayın Kurulu

Saffet KÖSE

İslam Hukuku, İslam Araştırmaları (Diğer)

Saim KAYADIBI

İslam Ekonomisi, Finans ve Yatırım, İslam Finansı, İslam Hukuku

Khairunnisa MUSARI

İslam Ekonomisi, Bankacılık, Finans ve Menkul Kıymetler Hukuku, Finans Tarihi, Çevre ve İklim Finansmanı, İslam Finansı, İslami Mikrofinans, Kamu Maliyesi