Araştırma Makalesi

Britanya Kıbrısı’nda Mecelle’nin Kolonyal Yeniden Çerçevelenmesi (1878-1914): Çoklu Kaynak Düzeni, Mahkeme Teşkilatı ve Tescil Mekanizması

Sayı: 47 26 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

Britanya Kıbrısı’nda Mecelle’nin Kolonyal Yeniden Çerçevelenmesi (1878-1914): Çoklu Kaynak Düzeni, Mahkeme Teşkilatı ve Tescil Mekanizması

Öz

Bu araştırma, 1878-1914 döneminde Kıbrıs’ta Mecelle’nin konumunu yürürlükte kalma ya da ilga ikiliğine indirgemeden ve salt normatif bir metin analizi çerçevesine sıkıştırmadan kolonyal yeniden çerçeveleme perspektifiyle incelemektedir. Bu perspektif, hukukun salt normatif içeriğinden ziyade onun işlediği kurumsal ve siyasi bağlamı ön plana çıkarmaktadır. Çalışmanın konusu, adanın de facto Britanya idaresi altında bulunmasına karşın de jure Osmanlı egemenliği varsayımının 1914’e kadar sürmesi nedeniyle ortaya çıkan çok katmanlı hukuk sisteminde Mecelle’nin mahkeme pratiğinde nasıl işletildiğidir. Kapsam, (i) uygulanacak hukuku belirleyen çoklu kaynak düzeni ve dava sınıflandırmaları, (ii) mahkeme teşkilatının kademeleri ve kurumsal bürokrasi, (iii) ispat ve kayıt rejiminin delilin ağırlığına etkisi ve (iv) tescil mekanizmasının hakları kurucu biçimde yeniden üretmesi ekseninde yapılandırılmıştır. Araştırmanın önemi Mecelle’nin kâğıt üzerinde yürürlükte kalması ile mahkemede gerçekten nasıl işlediğinin aynı şey olmadığını göstermesidir. Başka bir ifadeyle Mecelle’nin biçimsel varlığı ile onun pratik etkinliği arasındaki mesafe çalışmanın temel sorunsalını oluşturmaktadır. Bulgulara göre Mecelle, Britanya döneminde çoğu zaman devre dışı bırakılmamış; ancak dava türlerine göre belirli ve sınırları çizilmiş uyuşmazlık alanlarına yönlendirilmiştir. Mahkemelerin zamanla daha kurumsal ve profesyonel bir yapıya kavuşmasıyla dosyalama ve kayıt işleri, tercüme süreçleri ve belge düzeni Mecelle’nin uygulanma biçimini doğrudan etkilemiştir. Bu süreçte ispat anlayışı da değişmiş; hakikatin kurulmasında sözlü beyan ve yemin gibi klasik araçlardan ziyade dosyaya giren belgeler, kayıtlar ve tasdikli suretler daha belirleyici hale gelmiştir. Bu dönüşüm, yargılama sürecinde yazılı delil sistematiğinin yemin gibi sözlü delil sistematiği karşısında giderek ağırlık kazandığına işaret etmektedir. Taşınmaz ve teminatlı işlemler alanında ise tescil rejimi, aleniyet, öncelik ve üçüncü kişiye karşı etki mekanizmaları aracılığıyla Mecelle’nin sonuç üretme eşiğini yeniden belirlemiştir. Çalışma, Mecelle’nin metinsel sürekliliğinin ardında onun işletim koşullarını yeniden tanımlayan kurumsal ve usulî dönüşümlerin sessiz ama kurucu etkisini ortaya koymakta ve böylece kolonyal hukuk transferi tartışmalarına yeni bir analitik düzey kazandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İslâm Hukuku, Mecelle, Osmanlı, Britanya, Kıbrıs, Yeniden Çerçeveleme

Kaynakça

  1. Ali Haydar Efendi Hocaeminefendizâde. Dürerü’l-hükkâm Şerhu Mecelleti’l-ahkâm. 4 Cilt. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 1. Basım, 2020.
  2. Atun, Hakkı. Kıbrıs’ta Evkaf İdaresi’nin Kısa Tarihi. Lefkoşa: Okman Printing, 1. Basım, 2021.
  3. Coucounis, Tasos. “Cyprus Title Deeds: An Avenue of Hope?” Cyprus Property News (blog), 2009. https://news.cyprus-property-buyers.com/2009/04/12/cyprus-title-deeds-an-avenue-of-hope/id=001054
  4. Çakmak, Zafer. “Kıbrıs’tan Anadolu’ya Türk Göçü (1878-1938)”. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 36 (2008), 201-223.
  5. Europeana. “The Cyprus Gazette (Extraordinary), 04 Mart 1915”. Erişim 09 Şubat 2026. https://proxy.europeana.eu/media/2021716/items_show_41/1c49be629169cc9e659d1a0f6037adc6
  6. For Regulating the Limits of the Jurisdiction of Mussulman Religious Tribunals. 4 (04 Mayıs 1883). Erişim 08 Mayıs 2026. https://cylaw.org/nomoi/arith/1883_1_004.pdf
  7. For the Establishment of a High Court of Justice. 1 (17 Ocak 1879). Erişim 08 Mayıs 2026. https://cylaw.org/nomoi/arith/1878_1_001.pdf
  8. Hatzimihail, Nikitas E. “Cyprus as a Mixed Legal System”. Journal of Civil Law Studies 6/1 (2013), 37-97.
  9. Hooper, C. A. Ottoman Civil Code (Mejelle): An English Translation of the Complete Turkish Text: “Based on the Work of C. A. Hooper”, ts. https://www.idf.il/media/0jtjlbwt/mejelle.pdf
  10. Howarth, Nigel. “Specific Performance Law”. Cyprus Property News (blog), 27 Kasım 2006. https://news.cyprus-property-buyers.com/2006/11/27/buying-property-in-cyprus-the-specific-performance-law/id=0089

Kaynak Göster

APA
Gönan, Y. (2026). Britanya Kıbrısı’nda Mecelle’nin Kolonyal Yeniden Çerçevelenmesi (1878-1914): Çoklu Kaynak Düzeni, Mahkeme Teşkilatı ve Tescil Mekanizması. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 47, 683-712. https://doi.org/10.59777/ihad.1890703
AMA
1.Gönan Y. Britanya Kıbrısı’nda Mecelle’nin Kolonyal Yeniden Çerçevelenmesi (1878-1914): Çoklu Kaynak Düzeni, Mahkeme Teşkilatı ve Tescil Mekanizması. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026;(47):683-712. doi:10.59777/ihad.1890703
Chicago
Gönan, Yavuz. 2026. “Britanya Kıbrısı’nda Mecelle’nin Kolonyal Yeniden Çerçevelenmesi (1878-1914): Çoklu Kaynak Düzeni, Mahkeme Teşkilatı ve Tescil Mekanizması”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47: 683-712. https://doi.org/10.59777/ihad.1890703.
EndNote
Gönan Y (01 Ağustos 2026) Britanya Kıbrısı’nda Mecelle’nin Kolonyal Yeniden Çerçevelenmesi (1878-1914): Çoklu Kaynak Düzeni, Mahkeme Teşkilatı ve Tescil Mekanizması. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 47 683–712.
IEEE
[1]Y. Gönan, “Britanya Kıbrısı’nda Mecelle’nin Kolonyal Yeniden Çerçevelenmesi (1878-1914): Çoklu Kaynak Düzeni, Mahkeme Teşkilatı ve Tescil Mekanizması”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47, ss. 683–712, Ağu. 2026, doi: 10.59777/ihad.1890703.
ISNAD
Gönan, Yavuz. “Britanya Kıbrısı’nda Mecelle’nin Kolonyal Yeniden Çerçevelenmesi (1878-1914): Çoklu Kaynak Düzeni, Mahkeme Teşkilatı ve Tescil Mekanizması”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 47 (01 Ağustos 2026): 683-712. https://doi.org/10.59777/ihad.1890703.
JAMA
1.Gönan Y. Britanya Kıbrısı’nda Mecelle’nin Kolonyal Yeniden Çerçevelenmesi (1878-1914): Çoklu Kaynak Düzeni, Mahkeme Teşkilatı ve Tescil Mekanizması. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026;:683–712.
MLA
Gönan, Yavuz. “Britanya Kıbrısı’nda Mecelle’nin Kolonyal Yeniden Çerçevelenmesi (1878-1914): Çoklu Kaynak Düzeni, Mahkeme Teşkilatı ve Tescil Mekanizması”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy 47, Ağustos 2026, ss. 683-12, doi:10.59777/ihad.1890703.
Vancouver
1.Yavuz Gönan. Britanya Kıbrısı’nda Mecelle’nin Kolonyal Yeniden Çerçevelenmesi (1878-1914): Çoklu Kaynak Düzeni, Mahkeme Teşkilatı ve Tescil Mekanizması. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 01 Ağustos 2026;(47):683-712. doi:10.59777/ihad.1890703