Türk Dünyasında Parlamentolar Arası İşbirliği ve Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA)’nın Rolü
Öz
Geçen iki yüzyılda büyük değişimlerin yaşandığı Asya kıtası dünya nüfusunun yaklaşık yüzde altmışına ev sahipliği yapmaktadır ve bu nüfusun büyük kısmını Türkler oluşturmaktadır. 20. yüzyılda işgal ve tehdit gibi olumsuz koşullar altında varlığını sürdürmeye çalışan Türk dünyası için Sovyetler Birliği’nin dağılması ile durum değişmiştir. 1992’de bağımsızlığını elde ederek yeni devletlerini kuran Türk dünyası ile Türkiye Devleti’nin ilişkileri her geçen gün daha fazla ilerleme ve gelişme kaydetmektedir. Türk Dünyasının bir halk olarak ortak politikalar yürütmesi, ekonomik, kültürel ve sosyal işbirliği faaliyetleri içinde olması ve dünyanın geri kalanına karşı hep birlikte hareket etmesi ilişkilerin ana temasını oluşturmaktadır. 2000’li yıllardan itibaren daha da güçlenen Türk Dünyası devletleri arasındaki ilişkilerin siyasi, hukuki, ekonomik ve kültürel olarak güçlenmesi için parlamentolar arasındaki işbirliğinin kurumsal bir yapılanma ile somutlaştırılması adına Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) kurulmuştur. 21 Kasım 2008 tarihinde Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’nin Parlamento Başkanlarının imzaladığı bir antlaşma ile İstanbul’da kurulan Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi’nin sekreteryası Bakü’de yer almaktadır. Bu araştırmada Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi’nin kuruluşu, yapısı, amacı ve görevleri hakkında bilgiler verilmekte, Türk Dünyası devletleri arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesindeki etkinliği tartışılmaktadır. Araştırma, nitel bir araştırma yöntemi çerçevesinde literatür taranması ile elde edilen dokümanların analizi ile oluşturulmuştur. Elde edilen bilgiler ışığında Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA)’nin bağımsız Türk Devletlerinin meclislerini bir araya getirdiği bu yönüyle önemli bir siyasi görev üstlendiği ve Türk dünyasının siyasi birliğine katkı sunduğu, ilerleyen süreçte daha da önemli hale geleceği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Asker, A., & Çiçek, A. (2025). Türk Devletleri Teşkilatı için stratejik kamu diplomasisi önerisi. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 12(Türk Devletleri Teşkilatı Özel Sayısı), 65–95. https://doi.org/10.16985/mtad.1611609
- Anadolu Ajansı. (2024). Kırgızistan TÜRKPA 11. Genel Kurul toplantısına ev sahipliği yaptı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kirgizistan-turkpa-11-genel-kurul-toplantisina-ev-sahipligi-yapti/2621803
- Arslan, M. (2021). TÜRKPA ve Türk dünyasına yönelik adımları (2008–2019). İçinde E. Ünlen & A. Tokur (Ed.), 9. Uluslararası Atatürk Kongresi (ss. 1425–1452). Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
- Avrasya İncelemeleri Merkezi. (2024). Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi 11. Genel Kurul toplantısı. https://avim.org.tr/tr/Yorum/TURK-DEVLETLERI-PARLAMENTER-ASAMBLESI-11-GENEL-KURUL-TOPLANTISI
- Berridge, G. R. (2015). Diplomacy: Theory and practice (5th ed.). Palgrave Macmillan.
- Canevi, P. A. (2026). Peran Badan Kerja Sama Parlemen (BKSP) DPD RI dalam Menginisiasi Forum Senat Asia Tenggara (FSAT) sebagai Wadah Diplomasi Parlementer Bikameral di Kawasan [Internship report]. Universitas Pertamina.
- Erdoğan, H. (2014). Türk dili konuşan ülkeler parlamenter asamblesinin (TÜRKPA) uluslararası hukuki kişiliği. Yasama Dergisi, 9(27), 5–30.
- Gök, A. (2022). Türk Devletleri Teşkilatı ve Dağlık Karabağ Zaferinin yarattığı fırsatlar. Güvenlik Stratejileri Dergisi, Türk Dünyası'nda Yeni Dönem: Türk Devletleri Teşkilatı Özel Sayısı, 109–145. https://doi.org/10.17752/guvenlikstrtj.1093710
- Kılınç, S. (2026). Türk dünyası dayanışmasının tarihsel sürekliliği: 1920'lerden Türk Devletleri Teşkilatı'na. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 9(1), 105–124. https://doi.org/10.59182/tudad.1809520
- Majidi, M. R. (2021). Parliamentary diplomacy: Its evolution and role in international relations. Iranian Review of Foreign Affairs, 12(2), 306–329.
