Türk Derneği’nin Yeni Lisan Hareketine Katkıları İhmal Mi Edildi?

Öz

Nisan 1911’de Genç Kalemler dergisinde yayımlanan “Yeni Lisan” makalesiyle dil ve edebiyatı esas alan ancak sosyo-kültürel ve siyasal tesirleri olan geniş çaplı bir hareket başlamıştır. Türk edebiyatının gelişim sürecini belirgin bir şekilde etkileyen hareketin sadece Genç Kalemler’in yazar kadrosunun başarısı olarak görülmesi, hareketi hazırlayan faaliyetlerin katkılarını ihmal etmek anlamına gelmektedir. Genç Kalemler ve Ömer Seyfettin, Mehmet Necip Bey ve Türk Derneği gibi isim ve teşkilatları başarılarına ortak etmezler. Fakat Yeni Lisan’ın çok kısa bir zaman içerisinde geniş bir karşılık bulması, hareketin olgunlaştırıcı bir geçmişe sahip olduğunu düşündürmektedir. Buradan yola çıkarak başlangıcı Tanzimat yıllarına kadar götürülebilen dilde ve edebiyatta millî kaynaklara dönüş amacı taşıyan anlayışın nihai prensiplerinin, 1911’de Genç Kalemler’le belirlendiği söylenebilir.

1908 yılında kurulan Türk Derneği, ilk Türkçü teşkilattır. Türk Derneği, dil ve edebiyat sahasına katkı sunan neşriyat faaliyetleriyle, aynı konularda yürüttüğü geniş tartışma ortamı ve ileri sürdüğü tekliflerle Türkoloji ve Türkçülük düşüncesinin gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Dernek, 1911’de yayımlamaya başladığı çoğunlukla Türkoloji çalışmalarını barındıran Türk Derneği dergisiyle faaliyet alanını genişletmiştir. Bunun yanında Türk Derneği’nin aynı amacı benimsemiş olan Genç Kalemler’le hemen hemen aynı dönemlerde yayın hayatına başlaması ve bu iki dergiyi destekleyen siyasal yapıların benzerliği dikkat çekicidir.

Bu çalışmada Türk Derneği’nin Yeni Lisan hareketinde görmezden gelindiği düşünülen katkıları üzerinde durulacaktır. Bunun için öncelikle iki oluşum amaçları, prensipleri, çalışmaları açısından karşılaştırılacaktır. Diğer yandan öncü isimlerinin anı ve değerlendirmeleri gözden geçirilecek ve sonraki yıllarda bu konu hakkında düşünen Türkologların ilgili tespitlerine başvurularak Türk Derneği’nin Yeni Lisan hareketine katkıları somutlaştırılmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Derneği,Genç Kalemler,Yeni Lisan

Kaynakça

1. Akçura, Y. (2001). Yeni Türk Devletinin Öncüleri -1928 Yılı Yazıları- (2.Baskı). Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
2. Arai, M. (2011). Jön Türk Dönemi Türk Milliyetçiliği (çev. Tansu Demirel) (5.Baskı).İstanbul: İletişim Yayınları.
3. Argunşah, H. (2007). Milli Edebiyat. Ramazan Korkmaz (Haz.), Yeni Türk Edebiyatı El Kitabı 1839–2000 (ss. 171-222). Ankara: Grafiker Yay.
4. Argunşah, H. (2011). Ömer Seyfettin ve Yakup Kadri’nin Yeni Lisan Tartışmaları. Türk Dili. C. CI. S. 715, 19-27.
5. Argunşah, H. (2014). Çalıştay Açılış Konuşmaları. Hülya Argunşah, Oğuzhan Karaburgu (Haz.), 100. Yılında Yeni Lisan Hareketi ve Millî Edebiyat Çalıştayı Bildirileri (ss.11-13). İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yay.
6. Gazioğlu, D. C. (2017). II. Meşrutiyet Dönemi Düşünce Hareketleri İçerisinde Türk Derneği Dergisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
7. İmzasız, (1908). Türk Derneği Nizamnâmesi. İstanbul: Karabet Matbaası.
8. İmzasız, (1911). Türk Derneği Beyannamesi. Türk Derneği. Y.1. S. 1. 2-6.

9. Levend, A. S. (2010), Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri (4. Baskı). Ankara: Dil Derneği Yayınları.
10. Öksüz, Y. Z. (1995). Türkçenin Sadeleşme Tarihi Genç Kalemler ve Yeni Lisan Hareketi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
11. Ömer Seyfettin, (1999). Yeni Lisan. İsmail Parlatır, Nurullah Çetin (Haz.), Genç Kalemler (ss.1-7), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. Polat, N. H. (2012). Tanzimat Sonrası Türk Kültür Hayatından Yansımalar. Ankara: Kurgan Edebiyat Yayınları.
13. Sarınay, Y. (2005). Türk Milliyetçiliğinin Tarihî Gelişimi ve Türk Ocakları 1912-1931 (3.Baskı). İstanbul: Ötüken Neşriyat
14. Türk Derneği, (1911a). Zat-ı Sami-i Hazret-i Sadaretpenâhi’ye. Türk Derneği. Y. 1. S. 6. 169.
15. . Türk Derneği, (1911b). Harbiye Nezaret-i Celilesine. Türk Derneği. Y. 1. S. 5. 137.