Comparative Analysis of Social Studies Curricula (2005-2024) in Terms of Social Justice, Citizenship, and Digitalization

Öz

This study comparatively examines the 2005, 2018, and 2024 Social Studies Curricula in terms of social justice, citizenship, and digitalization, aiming to reveal the transformations in educational policies over time. The research was conducted within a qualitative framework using document analysis. Data were obtained from the relevant curricula and analyzed through descriptive analysis techniques. The findings indicate that the theme of social justice has become increasingly visible and comprehensive across curricula, while the understanding of citizenship has evolved from a predominantly national perspective toward a more multilayered, global framework. Regarding digitalization, the 2005 curriculum did not directly address this issue; however, the 2018 curriculum introduced concepts such as digital citizenship, digital ethics, and digital literacy. These competencies were further emphasized and systematically integrated into the 2024 curriculum. The results suggest that Social Studies Curricula have not only adapted to technological developments but have also placed greater emphasis on social cohesion, democratic participation, human rights, active citizenship, and democratic awareness. Based on the findings, several recommendations have been proposed.

Anahtar Kelimeler

• Digitalization
• Social Studies Education
• Social Justice
• Curriculum Analysis
• Citizenship

Destekleyen Kurum

The author declared that this study has no financial support.

Etik Beyan

I declare that this study is original; that I have acted by the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes in the data used, and that I comply with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). I hereby declare that if a situation contrary to my statement regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise. In this research, the GPT-5.5 model and the GEMINI Banana 2 model were used in comparing data analyses and creating various visualizations.

Sosyal Bilgiler Öğretim Programlarının (2005-2024) Sosyal Adalet, Vatandaşlık ve Dijitalleşme Açısından Karşılaştırmalı Analizi

Öz

Bu araştırmada 2005, 2018 ve 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programları; sosyal adalet, vatandaşlık ve dijitalleşme unsurları açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve eğitim politikalarında zaman içerisinde meydana gelen dönüşümlerin ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman analizi yöntemi kullanılarak yürütülmüş; veriler ilgili öğretim programlarından elde edilerek betimsel analiz tekniğiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, sosyal adalet temasının programlarda giderek daha görünür ve kapsamlı bir biçimde ele alındığını, vatandaşlık anlayışının ise ulusal vatandaşlık perspektifinden küresel ve çok boyutlu bir vatandaşlık anlayışına doğru evrildiğini göstermektedir. Dijitalleşme boyutunda ise 2005 programında bu konuya doğrudan yer verilmezken, 2018 programıyla birlikte dijital vatandaşlık, dijital etik, medya okuryazarlığı ve dijital okuryazarlık becerilerinin ön plana çıktığı belirlenmiştir. 2024 programında bu becerilerin daha sistematik bir yapıda ele alındığı görülmektedir. Sonuç olarak, Sosyal Bilgiler Öğretim Programlarının teknolojik gelişmelere uyum sağlamanın yanı sıra toplumsal barış, demokratik katılım, insan hakları ve aktif vatandaşlık gibi değerleri de giderek daha fazla önemsemeye başladığı tespit edilmiştir. Araştırma bulguları doğrultusunda çeşitli öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Dijitalleşme
• Sosyal Bilgiler Eğitimi
• Sosyal Adalet
• Öğretim Programı Analizi
• Vatandaşlık

Destekleyen Kurum

Yazar bu çalışma için finansal destek almadığını beyan etmiştir.

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm. Araştırmada veri analizlerinin karşılaştırılması ve çeşitli görsellerin oluşturulması aşamasında GPT-5.5 modeli ve GEMINI Banana 2 modelinden yararlanılmıştır.

Kaynakça

1. Akhan, N. E., Çiçek, S., & Mert, H. (2019). Cumhuriyetten günümüze Sosyal Bilgiler öğretim programlarında değişen “iyi vatandaşlık” algısı. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 9-19. https://doi.org/10.18506/anemon.428588.
2. Aldemir, C., & Avşar, M. N. (2020). Pandemi Döneminde Dijital Vatandaşlık Uygulamaları. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(5), 148-169. https://izlik.org/JA34BL26HF.
3. Alpaslan, E. (2019). İlkokullarda görev yapan sınıf öğretmenlerinin eğitimde sosyal adalete ilişkin görüşleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.
4. Aydın, A. (2015). Dijital vatandaşlık. Türk Kütüphaneciliği, 29(1), 142-146. https://izlik.org/JA33PW62KZ. Banks, J. A. (2008). An introduction to multicultural education. Pearson.
5. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2022). Bilimsel araştırma basamakları. Ankara: Pegem Akadem.
6. Castells, M. (2010). The rise of the network society. Wiley.
7. Cırık, I. (2015). Psychometric characteristics of the social justice scale’s Turkish form and a structural equation modeling. Eurasian Journal of Educational Research, 61, 23-44. http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2015.61.2.
8. Çarkoğlu, A. & Kalaycıoğlu, E. (2014). Türkiye'de ve Dünya’da vatandaşlık. İstanbul: İstanbul Policy Center. Çatak, M. (2015). Türkiye’de Sosyal Bilgiler eğitim programlarının incelenmesi. EKEV Akademi Dergisi, (62), 69-94. https://izlik.org/JA86PY87HB.

9. Çelik, R. (2017). Adalet, kapsayıcılık ve eğitimde hakkaniyetli fırsat eşitliği. Fe Dergi, 9(2), 16-29. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000185.
10. Çoban, O., & Akşit, İ. (2018). 2005 ve 2017 Sosyal Bilgiler öğretim programlarının öğrenme alanı, kazanım, kavram, değer ve beceri boyutları açısından karşılaştırılması. Journal of History Culture and Art Research, 7(1), 479-505. http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v7i1.1395.
11. Çubukcu, A., & Bayzan, Ş. (2013). Türkiye’de dijital vatandaşlık algısı ve bu algıyı internetin bilinçli, güvenli ve etkin kullanımı ile artırma yöntemleri. Middle Eastern & African Journal of Educational Research, 5(1), 148-174.
12. Demircioğlu, İ. H. (2008). Türkiye’de tarih öğretimi aktif vatandaşlık eğitimini desteklemekte midir? Tarih öğretmenlerinin görüşleri. (Ed. M. Safran ve D. Dilek), 21. Yüzyılda kimlik, vatandaşlık ve tarih eğitimi içinde (54-60), İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
13. Demirkaya, H., Ünal, O. (2018). Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının kamu hizmeti motivasyonu algıları ve sosyal adalet idealleri. Turkish Studies, 13, 455-474. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.13016.
14. Dilek, H., & Gürel, D. (2024). 2024 Taslak Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Dijital Vatandaşlık ve Boyutları Açısından İncelenmesi. Bartın University Journal of Educational Research, 8(2), 163-184. https://izlik.org/JA67JX67YL.
15. Doğanay, A. (2005). Sosyal Bilgiler öğretimi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
16. Doğanay, A. (2008). Çağdaş Sosyal Bilgiler anlayışı ışığında yeni Sosyal Bilgiler programının değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 77-96.
17. Elmalı, R. (2020). Sosyal hizmet uzmanlarının kültürlerarası duyarlılık ile çeşitlilik ve sosyal adalet düzeylerinin incelenmesi: sosyal hizmet uzmanları derneği örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
18. Fraser, N. (2009). Scales of justice: Reimagining political space in a globalizing world (Vol. 31). Columbia university press.
19. Gürgen, B. (2017). Okullarda sosyal adalet algısının incelenmesi.(Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Osmangazi Üniversitesi.
20. Kalaycı, N., & Baysal, S. B. (2020). Sosyal Bilgiler öğretim programlarının karşılaştırmalı analizi (2005-2017-2018). Afyon Kocatepe Üniversitesi sosyal bilimler dergisi, 22(1), 106-129. https://doi.org/10.32709/akusosbil.544022.
21. Kara, T., & Atasoy, E. (2019). Sosyal Bilgiler öğretim programı ve ders kitaplarının (2018) dijital vatandaşlık kavramı ve alt boyutları bağlamında incelenmesi. Balikesir University Journal of Social Sciences Institute, 22(41), 133-154. https://doi.org/10.31795/baunsobed.581917.
22. Karaduman, H., & Öztürk, C. (2014). Sosyal Bilgiler dersinde dijital vatandaşlığa dayalı etkinliklerin öğrencilerin dijital vatandaşlık tutumlarına etkisi ve dijital vatandaşlık anlayışlarına yansımaları-the effects of activities for digital citizenship on students' attitudes toward digital. Journal of Social Studies Education Research, 5(1), 38-78. https://doi.org/10.17499/jsser.20331
23. Karasu Avcı, E. ve Faiz, M. (2018). 4. ve 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitapları “etkin vatandaşlık” öğrenme alanında yer alan becerilerin ve değerlerin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 2(1), 1-21. https://izlik.org/JA66AC32NB.
24. Karasu Avcı, E., Faiz, M., & Turan, S. (2020). Etkili Vatandaşlık Eğitiminde Değerler Eğitimi: Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Düşünceleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 18(39), 263-296. https://doi.org/10.34234/ded.655916.
25. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189. https://izlik.org/JA54BW95FL.
26. Koçak, S., Bostancı, A.B. (2019). Sınıf yönetiminde sosyal adalet. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 52, 915-942 https://doi.org/10.30964/auebfd.597200.
27. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. sage.
28. Millî Eğitim Bakanlığı (2005a). İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu: 4- 5. Sınıflar. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. Devlet Kitapları Müdürlüğü.
29. Millî Eğitim Bakanlığı (2005b). İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu: 6- 7. Sınıflar. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. Devlet Kitapları Müdürlüğü.
30. Milli Eğitim Bakanlığı (2018). 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı. https://mufredat.meb.gov.tr.
31. Milli Eğitim Bakanlığı (2024). 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı. https://mufredat.meb.gov.tr/programlar.aspx.
32. Milli Eğitim Bakanlığı (2025). Müfredatlar. https://mufredat.meb.gov.tr/programlar.aspx. OECD. (2019). Future of education and skills 2030. OECD Publishing.
33. Önger, S., & Duman, S. N. (2024). 2018, 2023 ve 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programlarının Karşılaştırılması. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 1308-1339. https://doi.org/10.51460/baebd.1450941.
34. Öngören, H. (2022). Türkiye'de internet kullanım eğilimi ve dijital vatandaşlık algısının insan hakları bağlamında incelenmesi. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi, 5(9), 47-82. https://izlik.org/JA72DG22YP.
35. Öngören, H. (2024a). On Digital Citizenship Research in Journals in the TR Index Database: A Systematic Compilation Study. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 66, 243-259. https://doi.org/10.47998/ikad.1357444.
36. Öngören, H. (2024b). Sosyal Bilgiler öğretim programlarının değerler açısından karşılaştırılması. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 172-190. https://doi.org/10.55605/ejedus.1562084.
37. Öngören, H., & Yılmaz, A. (2023). Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Hak ve Sorumluluk Bilinci ile Sosyal ve Duygusal Öğrenme Becerileri Arasındaki İlişki. Değerler Eğitimi Dergisi, 21(46), 399-423. https://doi.org/10.34234/ded.1331264.
38. Öztürk, C., & Kafadar, T. (2020). 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programının Değerlendirilmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 10(1), 112-126. https://doi.org/10.24315/tred.550508.
39. Öztürk, M. (2021). Dijital vatandaşlık araştırmalarının incelenmesi: Kavramsal ve yöntemsel eğilimler. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 11(2), 385-393. https://izlik.org/JA77DW59CT.
40. Parlar, H. (2012). Bilgi toplumu, değişim ve yeni eğitim paradigması. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 2(4). https://izlik.org/JA82CP32SH.
41. Ribble, M. (2015). Digital citizenship in schools. ISTE.
42. Ross, E. W., Mathison, S., & Vinson, K. D. (2014). Social studies curriculum and teaching in the era of standardization. The social studies curriculum: Purposes, problems, and possibilities, 25-49.
43. Semenderoğlu, A., & Gülersoy, A. E. (2005). Eski ve yeni 4-5. sınıf Sosyal Bilgiler öğretim programlarının değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (18), 141-152. https://izlik.org/JA72NG88DE.
44. Tarhan, Ö. (2022). Ortaokul Öğrencilerinin Sosyal Adalet Bilinci. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 11(2), 374-391. https://doi.org/10.30703/cije.1021865
45. Uğurlu, C. T. (2011). Avrupa Birliği ülkelerinde ve Türkiye’de vatandaşlık eğitimi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(37), 153-169. https://izlik.org/JA23UR39YD.
46. Ünal, D. P. (2017). Bir öğretim programındaki dijital vatandaşlık öğeleri ve ortaöğretim öğrencilerinin dijital vatandaşlık ögelerine sahip olma durumları. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(2), 180-195. https://izlik.org/JA86EF66RX.
47. Westheimer, J., & Kahne, J. (2004). What kind of citizen? American Educational Research Journal, 41(2), 237–269. https://doi.org/10.3102/00028312041002237.
48. Yalçın, A., & Akhan, N. E. (2019). Cumhuriyetten günümüze Sosyal Bilgiler programlarının Sosyal Bilgiler öğretim yaklaşımlarına göre incelenmesi. Journal of Theoretical Educational Science, 12(3), 842-873. https://doi.org/10.30831/akukeg.414578.
49. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021), Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
50. Yıldırım, O. (2014). Internet ve Sosyal Ağlar Dolayımlı Gündelik Yaşam Pratikleri: Üniversite Gençliği Üzerine Bir Alan Araştırması:(Anadolu Üniversitesi Özelinde Fen Fakültesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İletişim Bilimleri Fakültesi ve Porsuk Meslek Yüksekokulu Örnekleri) (Yüksek Lisan Tezi), Anadolu Üniversitesi.
51. Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). 2024 Sosyal Bilgiler dersi öğretim programının 2005, 2015 ve 2018 programlarıyla karşılaştırılmalı analizi. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 8(1), 108-142. https://doi.org/10.46452/baksoder.1485390.
52. Yılmaz, M., & Dogusoy, B. (2020). Öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık düzeylerinin belirlenmesi. Kastamonu Education Journal, 28(6), 2362-2375. https://doi.org/10.24106/kefdergi.692492.