Sosyal Hızlanmanın Akademik Çalışma Yaşamı ve Akademisyenlerin Mesleki Algıları Üzerindeki Etkisi

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 1 , 35 - 57 , 30.04.2026

Ejder Çelik , Emine Babaoğlan , Mümtaz Levent Akkol

https://doi.org/10.37093/ijsi.1638960

https://izlik.org/JA33AK77BM

Öz

Bu çalışma, sosyal hızlanmanın akademik çalışma yaşamı ve akademisyenlerin mesleki algıları üzerindeki etkisini incelemektedir. Araştırmada alanında faaliyet gösteren 20 akademisyen ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşme verileri içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bulgular, bürokratik prosedürler ve kurumsal talepler tarafından yönlendirilen artan akademik çalışma hızının, çalışanlarla kurumsal yapılar arasındaki etkileşimi azalttığını ve bir kopukluk duygusunu beslediğini göstermektedir. Önde gelen sosyologların zaman sosyolojisi yaklaşımlarından yararlanan çalışma, hızlandırılmış zamanın yansıtıcı düşünmeyi azalttığını ve sürdürülebilir bilimsel çalışma ortamını zorlaştırdığını ileri sürmektedir. Manuel Castells’in zayıflamış sosyal bağlar hakkındaki yaklaşımları, akademisyenlerin azalan meslektaşlık ve artan izolasyonu deneyimlediklerine ilişkin bulgularla örtüşmektedir. Richard Sennett’in modern çalışma ortamlarındaki esneklik ve istikrarsızlık konusundaki endişeleri, akademik istihdamın güvensiz doğasını yansıtmakta ve kurumsal güvensizliğe yol açmaktadır. Virgilio ve Bauman’ın akışkan modernite tespitleri, sürekli değişimin uzun vadeli akademik taahhütleri zayıflattığı yönündedir ve çalışmanın sonuçlarını desteklemektedir. Çalışma, hızlı çıktı ve bürokratik uyum için artan baskının kurumsal aidiyet bilincini zedelediğini, içsel motivasyonu zayıflattığını ve akademik kimliği aşındırdığını vurgulamaktadır. Sonuç olarak, yükseköğretim kurumlarının verimlilik odaklı bürokrasilere dönüşmesi akademik çalışmanın entelektüel zaman ritmine uymayan bir işleyişi ortaya koymaktadır. Bu gelişmelerin ele alınması, aşırı üretkenlik talepleri yerine entelektüel katılımı ve sürdürülebilir akademik kariyerleri önceliklendiren düzenlemeler yönünde faydalı olabilecektir.

Anahtar Kelimeler

Zaman sıkışması , zaman baskısı , mesleki yabancılaşma , görev baskısı , entelektüel katılım

Etik Beyan

Yozgat Bozok Üniversitesi Etik Kurulu tarafından verilen Etik Onay Raporu sisteme yüklenmiştir.

Destekleyen Kurum

Yozgat Bozok Üniversitesi, BAP Birimi

Proje Numarası

SGA-2023-1186

Teşekkür

Bu tez çalışması; Yozgat Bozok Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından SGA-2023-1186 numaralı proje ile desteklenmiştir. Birime desteklerinden, Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyonu üyelerine katkılarından dolayı teşekkür ederiz.

The Effect of Social Acceleration on Academic Working Life and Academics’ Professional Perceptions

https://izlik.org/JA33AK77BM

Öz

This study examines the impact of social acceleration on academic work life and professional perceptions of academics. Interviews were conducted with 20 academics working in the field, and the data were analyzed using content analysis. The findings indicate that the accelerated pace of academic work, driven by bureaucratic procedures and institutional demands, reduces interactions between employees and institutional structures, fostering a sense of disconnection. Drawing on the approaches of leading sociologists in the sociology of time, the study suggests that accelerated time reduces reflective thinking and challenges sustainable academic research environments. Manuel Castells’ perspectives on weakened social ties align with the findings that academics experience reduced collegiality and increased isolation. Richard Sennett’s concerns about flexibility and instability in modern work environments reflect the precarious nature of academic employment and contribute to institutional insecurity. Virgilio and Bauman’s fluid modernity insights support the view that constant change undermines long-term academic commitments. The study emphasizes that the increasing pressure for rapid output and bureaucratic alignment undermines institutional belonging, weakens intrinsic motivation, and erodes academic identity. Addressing these challenges requires institutional reforms that prioritize intellectual engagement and sustainable academic careers over excessive productivity demands.

Anahtar Kelimeler

Time crunch , time pressure , professional alienation , task pressure , intellectual engagement

Proje Numarası

SGA-2023-1186

Kaynakça

• Altbach, P. G. & Reisberg, L. (2009). Trends in global higher education: Tracking an academic revolution. UNESCO.
• Bauman, Z. (2000). Liquid modernity. Polity Press.
• Bauman, Z. (2003). Liquid love: On the frailty of human bonds. Polity Press.
• Bauman, Z. (2007). Liquid times: Living in an age of uncertainty. Polity Press.
• Bauman, Z. (2008). The art of life. Polity Press.
• Bauman, Z. ve Lyon, D. (2013). Liquid surveillance: A conversation. Polity Press.
• Beck, U. (2009). World at risk. Polity Press.
• Bilgin, N. (2006). Sosyal bilimlerde içerik analizi: Teknikler ve örnek çalışmalar. Siyasal Kitabevi.
• Castells, M. (1996). The rise of the network society. Blackwell Publishers.
• Castells, M. (2000). The information age: Economy, society, and culture. Blackwell Publishers.
• Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi.
• Çelik, E. (2025a). Niklas Luhmann’ın Zaman Yaklaşımı ve Sosyal Sistemler Teorisinde zaman. DEÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi, 12(1), 290-319. https://doi.org/10.69878/deuefad.1578674
• Çelik, E. (2025b). Zaman Sosyolojisi. Vizetek Yayıncılık.
• Çelik, E. & Akkol, M. L. (2025). Modern toplumda dijitalleşme ve zaman algısı üzerindeki etkileri. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 12(1), 23-43. https://izlik.org/JA48NE35RH
• Çelik, E. ve Babaoğlan, E. (2024). Michel Foucault’da iktidar–disiplin ilişkisi ve zamansallaştırma. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(4), 1793-1814. https://doi.org/10.18037/ausbd.1524419
• Ehrenberg, A. (2010). The weariness of the self: Diagnosing the history of depression in the contemporary age. McGill-Queen’s University Presgs.
• Ekiz, D. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
• Feldman, M.P., Desrochers, P. (2004). Truth for ıts own sake: academic culture and technology transfer at Johns Hopkins University. Minerva, 42, 105–126. https://doi.org/10.1023/B:MINE.0000030019.99709.a0
• Friedman, T. L. (2014). Thank you for being late: An optimist’s guide to thriving in the age of accelerations. Farrar, Straus and Giroux.
• Gill, R. (2014). Academics, cultural workers and critical labour studies. Journal of Cultural Economy, 7(1), 12-30. https://doi.org/10.1080/17530350.2013.861763
• Given, L. M. (2021). 100 soruda nitel araştırma (A. Bakla ve İ. Çakır, Çev.). Anı Yayıncılık.
• Han, B. C. (2015). The burnout society. Stanford University Press.
• Leedy, P. D. & Ormrod, J. E. (2005). Practical research: Planning and design (8th ed.). Prentice Hall.
• Marginson, S., & Considine, M. (2000). The enterprise university: Power, governance and reinvention in Australia. Cambridge University Press.
• Marshall, C. ve Rossman, G. B. (2014). Designing qualitative research. Sage Publications.
• Patton, M. Q. (1987). How to use qualitative methods in evaluation, program evaluation kit. Sage Publications.
• Rosa, H. & Scheuerman, W. E. (2009). High-speed society: Social acceleration, power, and modernity. Pennsylvania State University Press.
• Rosa, H. (2010). Alienation and acceleration: Towards a critical theory of late-modern temporality. NSU Press.
• Rosa, H. (2013). Social acceleration: A new theory of modernity. Columbia University Press.
• Rosa, H. (2019). Resonance: A sociology of our relationship to the world. Polity Press.
• Rubin, H. J. & Rubin, I. S. (2005). Qualitative interviewing: The art of hearing data. Sage Publications.
• Schatzki, T. R. (2019a). Social change in a material world. Routledge.
• Schatzki, T. R. (2019b). Social practices: A wittgensteinian approach to human activity and the social. Routledge.
• Sennett, R. (2008). The craftsman. Yale University Press.
• Sennett, R. (2018). Building and dwelling: Ethics for the city. Penguin Press.
• Sennett, R. (2006). The culture of the new capitalism. Yale University Press.
• Sennett, R. (2012). Together. Yale University Press.
• Shin, J. C. & Kehm, B. M. (Eds.). (2013). Institutionalization of world-class university in global competition. Springer.
• Tavşancıl, E. & Aslan, E. (2001). Sözel, yazılı ve diğer materyaller için içerik analizi ve uygulama örnekleri. Epsilon Yayıncılık.
• Tekeli, İ. (2010). Üniversite ve üniversite yönetimi. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Virilio, P. (1986). The aesthetics of disappearance. Semiotext(e).
• Virilio, P. (1990). Polar inertia. Sage.
• Virilio, P. (1991). The lost dimension. Semiotext(e).
• Virilio, P. (1995). Speed and politics: An essay on dromology. Verso.
• Virilio, P. (1997). Open sky. Verso.
• Virilio, P. (2007). The original accident. Polity Press.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2000). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Ylijoki, O. H. & Mäntylä, H. (2003). Conflicting time perspectives in academic work. Time & Society, 12(1), 55-78. https://doi.org/10.1177/0961463X03012001