BİLSEM’LERDE SOSYAL BECERİ EĞİTİMİNE İLİŞKİN YAPILAN ÇALIŞMALARIN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 151 - 165, 01.01.2026

Şahin Oruç , Tuğçe Cömert

https://izlik.org/JA87JD73EB

Öz

Bu çalışmanın amacı, Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM) öğrenim gören üstün yetenekli öğrencilerin sosyal beceri ve sosyal-duygusal gelişimlerine ilişkin yürütülen çalışmaları doküman analizi yoluyla incelemek ve bu çalışmaların BİLSEM’lerde sosyal beceri eğitimine dair ortaya koyduğu eğilimleri, güçlü yönleri ve sınırlılıkları bütüncül biçimde ortaya koymaktır. Bu amaçla, BİLSEM bağlamında özel yetenekli öğrencilerin sosyal becerileri, sosyal-duygusal sorunları, psikolojik sağlamlıkları, akran ilişkileri, dijital bağımlılık düzeyleri, akran zorbalığı yaşantıları, sosyal sermaye düzeyleri, aile ve öğretmen görüşleri ile BİLSEM rehberlik ve psiko-eğitim programlarını konu alan çalışmalar incelenmiştir.

İncelenen çalışmalarda, doğrudan BİLSEM öğrencilerine yönelik sosyal beceri ölçekleri geliştirildiği ortaya konmuştur. Öte yandan çalışmalarda BİLSEM öğrencilerinin sosyal beceri düzeyleri ile dijital bağımlılık, yalnızlık, arkadaşlık niteliği, psikolojik sağlamlık, öz-yeterlik ve algılanan sosyal destek gibi değişkenler arasındaki ilişkiler incelenmiş; genel olarak öğrencilerin sosyal beceri düzeylerinin yükse, bazı risk alanlarının ise (özellikle dijital bağımlılık, akran zorbalığı ve psikolojik kırılganlık) belirgin olduğu gösterilmiştir Bununla beraber deneysel ve uygulamalı çalışmalar, sosyal beceri eğitimlerinin çoğunlukla dil etkinlikleri, drama temelli psiko-eğitim oturumları ve sosyal-duygusal gelişimi destekleme amaçlı aile eğitim programları çerçevesinde yürütüldüğü belirlenmiştir. Türkçe dersi temelli dil etkinlikleriyle tasarlanan programlarda BİLSEM öğrencilerinin sosyal becerilerinde anlamlı artışlar elde edildiği; ebeveynlerin bilgi ve farkındalığını artırarak öğrencilerin sosyal-duygusal
gelişimine dolaylı katkı sunduğu raporlanmıştır. Elde edilen bulgular, BİLSEM ortamlarının özel yetenekli öğrenciler için önemli sosyal öğrenme fırsatları sunduğunu; ancak sosyal beceri eğitiminin çoğunlukla rehberlik çalışmaları, kısa süreli psiko-eğitim programları ve sınırlı sayıdaki deneysel uygulamalar ile yürütüldüğünü göstermektedir. Çalışmanın sonucunda BİLSEM’lerde sosyal beceri eğitimine yönelik programların sistematikleştirilmesi, okul–BİLSEM–aile iş birliğinin güçlendirilmesi ve sosyal beceri eğitimini merkeze alan uzun süreli, çok boyutlu müdahale çalışmalarının artırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

BİLSEM , ÖZEL YETENEKLİ ÖĞRENCİLER , SOSYAL BECERİ , DOKÜMAN ANALİZİ

BİLSEM, gifted students, social skills, social-emotional development, document analysis

https://izlik.org/JA87JD73EB

Öz

The studies examined revealed that social skills scales were developed specifically for BİLSEM students. Furthermore, the studies examined the relationships between BİLSEM students' social skills levels and variables such as digital addiction, loneliness, friendship quality, psychological resilience, self-efficacy, and perceived social support. While students' social skill levels are generally high, some risk areas (especially digital addiction, peer bullying, and psychological vulnerability) are evident. However, experimental and applied studies have determined that social skills training is mostly conducted within the framework of language activities, drama-based psycho-educational sessions, and family education programs aimed at supporting social-emotional development. It has been reported that programs designed with Turkish language course-based language activities have resulted in significant increases in the social skills of BİLSEM students and that they indirectly contribute to the students' social-emotional development by increasing parents' knowledge and awareness. The findings indicate that BİLSEM environments provide important social learning opportunities for gifted students; however, social skills training is mostly conducted through guidance studies, short-term psycho-educational programs, and a limited number of experimental practices. As a result of the study, it is recommended that social skills training programs in BİLSEMs be systematized, school-BİLSEM-family collaboration be strengthened, and long-term, multi-dimensional intervention studies centered on social skills training be increased.

Anahtar Kelimeler

BİLSEM , GİFTED STUDENT , DOCUMENT ANALYSİS , SOCİAL SKİLSS

Kaynakça

• Cesim, D. (2014). Sınıf tekrarı yapan ortaöğretim öğrencilerinde görülen başarısızlık nedenlerinin sınav kaygısı ve çalışma davranışı değişkenleri açısından incelenmesi (Master's thesis, Eğitim Bilimleri Enstitüsü). Crisp, G., Taggart, A., & Nora, A. (2015). Undergraduate Latina/o students: A systematic review of research identifying factors contributing to academic success outcomes. Review of Educational Research, 85(2), 249-274. Crouch, E., Radcliff, E., Hung, P., & Bennett, K. (2019). Challenges to school success and the role of adverse childhood experiences. Academic pediatrics, 19(8), 899-907.