Huzursuzlukla Yuvaya Dönüş: Fatih-Harbiye ve Bir Tereddüdün Romanı’nda Aşılamayan Kriz

Döneminin en önemli romancı ve düşünce adamlarından biri olan Peyami Safa (1899-1961), hemen her devride romanları üzerine düşünülen ve söz söylenen bir yazar olmuştur. Özellikle ilk dönem romanlarının şematik yapısından sıkça söz edilmiş ve bu romanlar çoğunlukla “ulusal alegori” düşüncesi etrafında değerlendirilmişlerdir. Fatih Harbiye ve Bir Tereddüdün Romanı kitaplarındaki kadın-erkek ilişkileri çoğunlukla bir medeniyet krizinin görünümleri olarak ele alınmış, romanlardaki bazı önemli detaylar görmezden gelinebilmiştir. Her iki romanın sonunda da Batıyı temsil eden değerler savuşturulmuş gibi görünse de, aslında romanlar bir tür bezginlik, boşvermişlik ve huzursuzlukla son bulur. Peyami Safa genelde söylendiği gibi dişil, irrasyonel, kozmopolit unsurları bünyesinden kovmayı arzular görünse de, tam da dişil, irrasyonel veya “vahşi ölçüde samimi” olanın alanındayken kısmen daha özgür bir bilinçle nitelikli edebiyat yapıyordur. Birbirine sıkı sıkıya bağlı olan bu unsurlar, yazarın “milli ideal” etrafında ördüğü kürsü konuşmaları tarafından gizlenmeye, baskılanmaya çalışılsa da, bunları ele alışı sayesinde Peyami Safa’daki “büyük romancı” kendini gösterebilmiştir.

Peyami Safa (1899-1961) who was one of the most prominent novelist and thinker of his era is a writer whose novels are thought over in nearly every period. Specially the schematic structure of his first novels is always discussed and these novels are usually analyzed through “national allegory”. Relationships between men and women in these novels have been treated as aspects of civilisation crisis and some important details could be ignored. Although the values which represent the West are seemed to be escaped, in fact the novels end up with weariness, indifference and disquiet. Peyami Safa, as usually said, seems like triyng to kick the irrational, cosmopolit, feminine and “brutal sincerity” out of his contexture, he builds his qualified literature with free mind just in the field of feminine, irrational and “brutal sincerity”. Although these components which are interconnected firmly to each other are being hidden or suppressed by “chair talks” that Safa build around the “national ideal”, by virtue of his dealing with them the “great novelist” in Peyami Safa could show itself.