Tax Nature of Payments Made to Conciliators in Criminal Procedure and Their Evaluation in Terms of Tax Justice

Abstract

The purpose of this study is to determine the taxable nature of payments made to conciliators within the scope of Criminal Procedure Law and to evaluate the taxation of these payments from the perspective of tax justice. Document analysis, a qualitative research method, was used as the research method in the study. The study is based on criminal and tax legislation. In this context, a detailed legislative review was conducted, and a systematic analysis was conducted between criminal and tax legislation. The main analysis documents were Income Tax Law No. 193, Criminal Procedure Law No. 5271, and the Regulation on Conciliation in Criminal Procedure. As a result of the research conducted within the scope of the study, it was demonstrated that payments made to conciliators should be considered "fee" income within the seven elements of income and revenue within the scope of the Income Tax Law. The taxation of fee payments made to conciliators does not comply with the principle of justice, a constitutional principle of taxation, and that legal regulations are necessary to this end. It would be appropriate to accept the fee payments made to conciliators as an exemption from the income tax law, taking into account the principle of separation in taxation, in order to establish justice in taxation and income distribution.

Keywords

• Criminal procedure
• conciliation
• taxation of wage income
• tax justice

Ceza Muhakemesi Kapsamında Uzlaştırmacılara Yapılan Ödemelerin Vergisel Niteliği ve Vergi Adaleti Açısından Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, Ceza Muhakemesi kapsamında uzlaştırmacılara yapılan ödemelerin vergisel niteliğini tespit etmek ve bu ödemelerin vergilendirilmesini vergi adaleti açısından değerlendirmektir. Çalışmada araştırma yöntemi olarak; nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Zira çalışma ceza ve vergi mevzuatına dayandırılmıştır. Bu kapsamda, çalışmada detaylı bir mevzuat taraması yapılarak, ceza muhakemesi mevzuatı ile vergi mevzuatı arasında sistematik bir analiz gerçekleştirilmiştir. 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu, 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği temel analiz dokümanlarını oluşturmuştur. Çalışma kapsamında yapılan araştırmalar sonucunda, uzlaştırmacılara yapılan ödemelerin, Gelir Vergisi Kanunu kapsamında geliri oluşturan yedi kazanç ve irat unsuru içinde “ücret” geliri olarak kabul edilmesi gerektiği, uzlaştırmacılara yapılan ücret ödemelerinin vergilendirilmesinin, anayasal vergilendirme ilkelerinden olan adalet ilkesine uygun olmadığı ve bu anlamda kanuni düzenlemeler yapılması gerektiği ortaya konulmuştur. Uzlaştırmacılara yapılan ücret ödemelerinin, vergilendirmede ayırma ilkesi de nazara alınarak, gelir vergisi kanunu açısından istisna olarak kabul edilmesi, vergilendirmede ve gelir dağılımında adaletin tesisi açısından yerinde olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Ceza muhakemesi
• uzlaştırmacılık
• ücret gelirinin vergilendirilmesi
• vergi adaleti

Kaynakça

1. Adalet Bakanlığı. (2024). Adalet istatistikleri 2023. Yayın No: 18. https://tinyurl.com/5am3a54k
2. Adalet Bakanlığı. (2025a). Uzlaştırmacı listesi. https://alternatifcozumler.adalet.gov.tr/Home/UzlastirmaciListele
3. Adalet Bakanlığı. (2025b). Ulusal yargı ağı projesi uzlaştırmacı portal. https://uzlastirmaci.uyap.gov.tr/giris
4. Akçay, P. (2011). Onarıcı adalet modeli çerçevesinde uzlaştırma ve çocuk mahkemelerinde uygulanması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (9), 129-144. https://dergipark.org.tr/tr/pub/pausbed/issue/34721/383889
5. Bay, H. ve İnneci, A. (2017). Vergi adaleti açısından Türkiye’de ücret gelirlerinin vergilendirilmesi. International Journal of Public Finance, 2(2), 196-219. https://doi.org/10.30927/ijpf.327776
6. Demirkan, B. (2015). Ücret gelirlerinin vergilendirilmesi. Vergi Raporu (Gelir Vergisi Özel Sayısı/186), 112-131. https://tinyurl.com/2x89fv3c
7. Ekici Şahin, M. ve Yemenici, K. (2018). 6763 sayılı kanunla yapılan değişiklikler ışığında ceza muhakemesi hukukunda uzlaştırma. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13(1), 445-507. https://dergipark.org.tr/tr/pub/eruhfd/issue/37046/425593
8. Ertekin, Ş. (2021). Türkiye’de ücretler üzerindeki mali yükün adalet ilkesi açısından değerlendirilmesi. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(1), 281-308. https://doi.org/10.37880/cumuiibf.909506

9. Gelir İdaresi Başkanlığı. (2023). Ücret geliri elde edenler için vergi rehberi. https://www.gib.gov.tr/vergi-konulari/1_bireysel/11_ucret_geliri/11
10. Gökçay, Ş. E. (2017). Türk vergi sisteminde vergi ödeme gücüne ulaşma teknikleri. Journal of Life Economics, 4(3), 113-133. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jlecon/issue/37047/425897
11. Günay, F. (2019). Türk ceza hukukunda uzlaştırma ve uzlaştırmacının önemi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yalova.
12. Kaplan, R. (2012). En az geçim indirimine ilişkin bazı yabancı ülke uygulamaları ve Türkiye açısından değerlendirmeler. Maliye Dergisi, (163), 367-388. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2019/09/163-20.pdf
13. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi (15. baskı). Nobel Yayın Dağıtım. Resmî Gazete. (1932, 9 Haziran). 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.2004.pdf
14. Resmî Gazete. (1961, 6 Ocak). 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=193&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=4
15. Resmî Gazete. (1982, 20 Ekim). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17844.pdf
16. Resmî Gazete. (2004, 17 Aralık). Ceza Muhakemesi Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5271-20110808.pdf
17. Resmî Gazete. (2017, 5 Ağustos). Ceza Muhakemesi Uzlaştırma Yönetmeliği, 4 Numaralı Maddesi, 1 Numaralı Fıkrası, K Bendi. (2017). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/08/20170805-4.htm
18. Resmî Gazete. (2018a, 5 Ocak). 2018 Yılı Uzlaştırmacı Asgari Ücret Tarifesi. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/08/20170805-4.html
19. Resmî Gazete. (2018b, 31 Aralık). 2019 Yılı Uzlaştırmacı Asgari Ücret Tarifesi. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/12/20181231M4-14.htm
20. Resmî Gazete. (2020a, 9 Şubat). 2020 Yılı Uzlaştırmacı Asgari Ücret Tarifesi. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/02/20200209-10.htm
21. Resmî Gazete. (2020b, 31 Aralık). 2021 Yılı Uzlaştırmacı Asgari Ücret Tarifesi. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/12/20201231M5-5.htm
22. Resmî Gazete. (2021, 31 Aralık). 2022 Yılı Uzlaştırmacı Asgari Ücret Tarifesi. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/12/20211231M7-3.htm
23. Resmî Gazete. (2022a, 27 Ocak). 319 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği. https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/01/20220127-5.pdf
24. Resmî Gazete. (2022b, 17 Aralık). 2023 Yılı Uzlaştırmacı Asgari Ücret Tarifesi. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/12/20221217-13.htm
25. Resmî Gazete. (2023, 31 Aralık). 2024 Yılı Uzlaştırmacı Asgari Ücret Tarifesi. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/12/20231231-3.htm
26. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025, 12 Şubat). Enflasyon ve fiyat istatistikleri, 2018-2024, https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=enflasyon-ve-fiyat-106
27. Yeniçeri, H. (2014). Ücret gelirlerinin vergilendirme usulleri ve vergi adaleti. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 77-85. http://aksarayiibd.aksaray.edu.tr/tr/pub/issue/22547/240969
28. Yoruldu, M. (2021). Gelir vergisinde teşvik uygulamaları (muafiyetler, istisnalar ve indirimler). Gazi Kitabevi.