Belediye Şirketlerinde Vergisel Sorunlar: Türk Sayıştayı’nın 2014-2023 Denetim Raporları Perspektifinden Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de belediye şirketlerinde vergi uyumuna ilişkin risk alanlarını Sayıştay denetim raporları üzerinden bütüncül biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada 2014–2023 döneminde yayımlanan belediye şirketi denetim raporları nitel içerik analizi ile taranmış; vergiye ilişkin bulgular önceden tanımlanan bir kodlama şemasıyla sınıflandırılmış ve frekans dağılımlarıyla öne çıkan temalar belirlenmiştir. Bulgular, vergi kaynaklı tespitlerin ağırlıklı olarak vergi ve benzeri cezalar ile Katma Değer Vergisi uygulamalarında yoğunlaştığını; Kurumlar Vergisi ve Gelir Vergisi yönünden de kamu zararına yol açabilecek eksikliklerin bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca, tespitlerin önemli bir bölümünün beyan–ödeme süreçlerindeki gecikmeler, muhasebe kayıtları ile vergi hesapları arasındaki uyumsuzluklar, istisna/indirimlerin hatalı uygulanması ve belge/tevkifat süreçlerindeki yanlışlıklarla ilişkili olduğu anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, belediye şirketlerinde vergi süreçlerinin yalnızca mali birimlerle sınırlı olmayan; ihale–sözleşme yönetimi, satış/faturalama ve insan kaynakları iş akışlarına gömülü kurumsal bir uyum alanı olduğu değerlendirilmektedir. Çalışma, iç kontrol listeleri, görev matrisi ve düzenli mutabakat mekanizmalarını içeren uygulamaya dönük öneriler sunmaktadır. Bu çerçevede, yönetsel sahiplenme ve periyodik izleme raporlarıyla risklerin azaltılması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Belediye Şirketleri
• Vergi Yükümlülükleri
• Sayıştay Denetimi

Tax Issues in Municipal Companies: An Assessment from the Perspective of the Turkish Court of Accounts' 2014-2023 Audit Reports

Abstract

This study aims to holistically examine the risk areas related to tax compliance in municipal companies in Türkiye through the lens of the Turkish Court of Accounts’ (Sayıştay) audit reports. Audit reports on municipal companies published for the 2014–2023 period were reviewed using qualitative content analysis; tax-related findings were classified according to a predefined coding scheme, and salient themes were identified based on frequency distributions. The results indicate that tax-related findings concentrate primarily on tax and similar penalties and on value-added tax (VAT) practices, while deficiencies that may lead to public loss are also observed with respect to corporate income tax and personal income tax. In addition, a significant portion of the findings appears to be associated with delays in declaration and payment processes, inconsistencies between accounting records and tax accounts, incorrect application of exemptions/deductions, and errors in documentation and withholding practices. Overall, tax processes in municipal companies should be considered an organization-wide compliance domain, not confined to finance units alone, but embedded in procurement–contract management, sales/invoicing, and human resources workflows. The study offers practice-oriented recommendations, including internal control checklists, a responsibility matrix, and regular reconciliation mechanisms, and it seeks to mitigate risks through managerial ownership and periodic monitoring reports.

Keywords

• Municipal Companies
• Tax Obligations
• Court of Accounts Audit

Kaynakça

1. Akyılmaz, B. (2011). Kamu zararı ve kamu zararında rücu. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 69(1–2), 61–78. https://izlik.org/JA77DM86HK
2. Arslan, M. (2025). Büyükşehir belediyelerinin mali sorunlarının Sayıştay denetim raporları perspektifinden değerlendirilmesi. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 34(4), 117-162. https://izlik.org/JA66TT88DK
3. Bektaş, N. B. (2016). Belediye hizmetlerinin sunumunda belediye şirketlerinin yeri ve değerlendirilmesi (İstanbul Büyükşehir Belediye şirketlerinin incelenmesi) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Bursa.
4. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2019). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Yayıncılık.
5. Duran, L. (1982). İdare hukuku ders notları. Fakülteler Matbaası.
6. Erkul, H., Seçtim, H. ve Altay, A. M. (2023). Büyükşehir belediye şirketlerinin denetimi üzerine nitel bir araştırma. Management and Political Sciences Review, 5(2), 140-159. https://doi.org/10.57082/mpsr.1225854
7. Furtun, İ. H. (2022). Belediye iktisadi teşebbüslerinin damga vergisi karşısındaki onumu. Ankara Barosu Dergisi, 80(3), 423-436. https://doi.org/10.30915/abd.1161104
8. Güler, A., Halıcıoğlu, M. B. ve Taşğın, S. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırmalar. Ankara. Seçkin Yayınevi.

9. Güler, B. A. (2016). Yerel yönetimler. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
10. Işık, S. ve Engin, R. (2022). Sayıştay’ın belediyeler üzerindeki denetimlerinde ulaştığı kamu alımlarına ilişkin bulguların değerlendirilmesi. Denetişim, (25), 160-178. https://izlik.org/JA82SK53SS
11. İlhan, İ. (2013). Türkiye’de belediyeler ve şirketleri arasındaki ihale ilişkileri üzerine bir araştırma. Sayıştay Dergisi, (88), 5–20. https://www.sayistay.gov.tr/files/5266_der88m1.pdf
12. Karabeyli, L. ve Ekşi Çaylak, Ş. (2024). Sayıştay yargısında kamu zararı ve sorumluluk. Amme İdaresi Dergisi, 57(3), 149–172. https://tinyurl.com/44mkyj8s
13. Karadeniz, Y. (2017). Belediye iktisadi teşebbüslerine eleştirel bir bakış. Mahalli İdareler Dergisi, 5(57), 3-11. https://tinyurl.com/yxernsup
14. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi (31. Baskı). Nobel Yayıncılık.
15. Keleş, R. (2016). Yerinden yönetim ve siyaset (13. Baskı). Cem Yayınevi.
16. Kendirli, S., Başaran, M. Ş. ve Turan, H. (2014). Belediye işletme ve şirketlerinin dış denetimi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(1), 27-37. https://izlik.org/JA38SR67ZL
17. Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). Sage Publications.
18. Kuluçlu, E. (2011). Sayıştayın denetim, yargılama ve raporlama görevleri açısından kamu zararı kavramı. Sayıştay Dergisi, (82), 53–80. https://izlik.org/JA65BF28NR
19. Küçük, H. (2015). An evaluation on inspection of municipal companies in Turkey. Journal of International Management Educational and Economics Perspectives, 3(1), 39-52. https://izlik.org/JA98XR47LW
20. Malbeleği, N. (2018). Belediye iktisadi teşebbüsleri üzerine bir inceleme. İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi, 18(1), 31-60. https://doi.org/10.26650/ihid.644396
21. Mayring, P. (2014). Qualitative content analysis: Theoretical foundation, basic procedures and software solution. Klagenfurt.
22. Neuendorf, K. A. (2017). The content analysis guidebook (2nd ed.). Sage Publications.
23. Özçelik, H. (2022). Belediye şirketlerinin denetimi hakkında bir değerlendirme. Tarsus Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2), 201-214. https://doi.org/10.56400/tarsusiibfdergisi.1203368
24. Öztürk, A. İ. (2013). Belediye şirketlerinin özelleştirme sürecinde bazı hukuki sorunlar. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimleri Dergisi, 12(23), 91-114. https://ticaret.edu.tr/uploads/yayin/sosyal23/6_91_114_Sosyal_23.pdf
25. Parlak, N. (2018). Sayıştay yargısında kamu zararı kavramı: Sorunlar ve öneriler. Sayıştay Dergisi, (108), 7–38. https://izlik.org/JA59NY78AS
26. Pehlivan, O. (2015). Vergi hukuku. Seçkin Yayıncılık.
27. Sevgili Gençay, F. D. (2018). Belediye şirketlerinin hukuki statüsü. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 30(134), 153-176. https://tinyurl.com/yuuf65pv
28. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2024). 2023 Yılı mahalli idareler genel faaliyet raporu. https://tinyurl.com/3fu7dtb8
29. Resmî Gazete (2010). Sayıştay Kanunu (Kanun No:6085). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/12/20101219-1.htm
30. T.C. Sayıştay Başkanlığı (2016). Sayıştay Denetim Rehberi. Ankara: T.C. Sayıştay Başkanlığı Yayınları.
31. T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2021). İzmir Büyükşehir Belediyesi 2020 yılı denetim raporu. https://www.sayistay.gov.tr/reports/6do38e8gXx-izmir-buyuksehir-belediyesi
32. T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2022). Ankara Büyükşehir Belediyesi 2021 yılı raporu. https://www.sayistay.gov.tr/reports/bmg0qwBQ0O-ankara-buyuksehir-belediyesi
33. T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2023a). Belediyeler 2022 yılı dış denetim genel değerlendirme raporu. https://tinyurl.com/2dbezrdw
34. T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2023b). Denetim rehberleri. https://tinyurl.com/5ee5czz7
35. T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2025). Belediyeler - bağlı idareler. https://tinyurl.com/yfyyj5m6
36. T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2025, 24 Aralıkt.y.). Kamu idareleri faaliyet raporları: Belediyeler ve bağlı idareler. https://www.sayistay.gov.tr/reports/category/31-belediyeler---bagli-idareler
37. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (1982). Resmî Gazete, 17863 (mükerrer), 9 Kasım 1982.
38. Yılmaz, B. (2023). Mahalli idare şirketlerinin mahalli kamu kurumları içerisindeki yeri: Anayasa’nın 123/3. maddesi kapsamında bir inceleme. Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(2), 627-645. https://izlik.org/JA75AZ77XA
39. Yılmaz, S. ve Güner, A. (2017). Impact of recent changes on local government discretion and accountability in Turkey. Marmara Journal of Economics, 1(2), 229–250. https://izlik.org/JA75SH24ZN