Kariyer Uyum Yeteneği ve Bireysel Girişimcilik Yönelimi: Algılanan Gelecekteki İstihdam Edilebilirliğin Aracı Etkisi

Öz

Bu araştırmanın amacı kariyer uyum yeteneği ile bireysel girişimcilik yönelimi arasındaki ilişkide, algılanan gelecekteki istihdam edilebilirliğin aracı rol oynayıp oynamadığını test etmektir. Araştırma evreni, Bitlis Eren Üniversitesi’nde öğrenim gören İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi öğrencileridir. Araştırma örneklemi ise 307 öğrenciden oluşmaktadır. Bu araştırma için tercih edilen veri toplama yöntemi çevrimiçi anketlerin kullanılmasıdır. Tüm evrene ulaşmanın maliyet ve zaman açısından sınırlamaları nedeniyle, gönüllü katılımcıları hedefleyen kolayda ve kartopu örnekleme yöntemiyle katılımcılara ulaşılmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analizi için nicel analiz yöntemi kullanılmış olup, frekans analizi, tanımlayıcı istatistikler, değişkenler arasındaki ilişkiyi ölçmek için korelasyon analizi, güvenilirlik analizi ve aracı ilişkinin olup olmadığını test etmek için SPSS PROCESS Makro 3.4 kullanılarak analizleri yapılmıştır. Bulgular, kariyer uyum yeteneğinin bireysel girişimcilik yönelimi üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, algılanan gelecekteki istihdam edilebilirliğin bu ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiği tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, üniversite öğrencilerinin girişimcilik yönelimlerinin artırılmasında kariyer uyum yeteneği ve istihdam edilebilirlik algısının önemli değişkenler olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kariyer uyum yeteneği
• bireysel girişimcilik yönelimi
• algılanan gelecekteki istihdam edilebilirlik.

Career Adaptability and Individual Entrepreneurial Orientation: The Mediating Effect of Perceived Future Employability

Öz

The aim of this study is to examine whether perceived future employability plays a mediating role in the relationship between career adaptability and individual entrepreneurial orientation. The study population consists of students enrolled in the Faculty of Economics and Administrative Sciences at Bitlis Eren University, and the sample includes 307 students. Data were collected through an online survey. Due to the cost and time constraints of reaching the entire population, participants were recruited through convenience and snowball sampling on a voluntary basis. Quantitative methods were employed for statistical evaluation, including frequency analysis, descriptive statistics, reliability analysis, correlation analysis, and mediation analysis conducted via SPSS PROCESS Macro 3.4. The findings indicate that career adaptability has a positive and significant effect on individual entrepreneurial orientation. Furthermore, perceived future employability was found to play a partial mediating role in this relationship. These results highlight the importance of career adaptability and employability perception in enhancing entrepreneurial orientation among university students.

Anahtar Kelimeler

• Career Adaptability
• Individual Entrepreneurial Orientation
• Perceived Future Employability

Kaynakça

1. Akçakanat, T., Erhan, T., & Uzunbacak, H. H. (2019). Meslek aşkının iş tatmini üzerine etkisi: Akış deneyiminin aracı rolü. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 80-95. https://izlik.org/JA88LB59BA
2. Akkuş, Y., Akdoğan, Ç., & Akyol, A. (2019). Girişimcilik niyetini etkileyen temel kişilik özellikleri ve girişimci kişilik boyutları: Trakya örneği. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 1-13. https://izlik.org/JA86WD63CR
3. Alkın, S., Korkmaz, O., & Balcı Çelik, S. (2020). Algılanan gelecekteki istihdam edilebilirlik ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. İş ve İnsan Dergisi, 7(1), 33-47. https://doi.org/10.18394/iid.593944
4. Atitsogbe, K. A., Mama, N. P., Sovet, L., Pari, P., & Rossier, J. (2019). Perceived employability and entrepreneurial ıntentions across university students and job seekers in Togo: The effect of career adaptability and self-efficacy. Frontiers in Psychology, 10(180), 1-14. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00180
5. Bell, R. (2016). Unpacking the link between entrepreneurialism and employability. Education + Training, 58(1), 2 – 17. https://doi.org/10.1108/ET-09-2014-0115
6. Bolton, D. L., & Lane, M. D. (2012). Individual entrepreneurial orientation: Development of a measurement instrument. Education+Training, 54(2/3), 219-233. http://dx.doi.org/10.1108/00400911211210314
7. Bridgstock, R. (2009). The graduate attributes we’ve overlooked: Enhancing graduate employability through career management skills. Higher Education Research & Development, 28(1), 31–44. https://doi.org/10.1080/07294360802444347
8. Büyükgöze Kavas, A. (2014). Validation of the career adapt-abilities scale-Turkish form and its relation to hope and optimism. Australian Journal of Career Development, 23, 125–132. https://doi.org/10.1177/1038416214531931

9. Büyükgöze-Kavas, A., Duffy, R. D., & Douglass, R. P. (2015). Exploring links between career adaptability, work volition, and well-being among Turkish students. Journal of Vocational Behavior, 90, 122–131. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2015.08.006
10. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
11. Coetzee, M., Ferreira, N., & Potgieter, I.L. (2015). Assessing employability capacities and career adaptability in a sample of human resource professionals. SA Journal of Human Resource Management, 13(1), a682. https://doi.org/10.4102/sajhrm.v13i1.682
12. Çelebi, M. A. (2024). Kariyer uyum yetenekleri ve girişimcilik niyeti arasındaki ilişkiler: dışsal güdülenmenin aracılık rolü. Alanya Akademik Bakış Dergisi, 8(1), 328-342. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.1340483
13. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LISREL uygulamaları, Ankara: Pegem A Yayıncılık.
14. De Guzman, A. B., & Choi, O. K. (2013). The relations of employability skills to career adaptability among technical school students. Journal of Vocational Behavior, 82(3), 199–207. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2013.01.009
15. Doğrul, B. Ş., Evcimen, C., & Çakıcı, A. (2023). Öz yeterlik, istihdam edilebilirlik algısı ve girişimcilik yönelimi ilişkisi: Üniversite öğrencileri üzerinde bir araştırma. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 60-77. https://izlik.org/JA58CJ24AP
16. Ercan, S., & Yıldıran, C. (2021). Bireysel girişimcilik yönelimi ölçeği'nin Türkçe'ye uyarlanması. Journal of Entrepreneurship & Development/Girisimcilik ve Kalkinma Dergisi, 16(1), 91-105. https://izlik.org/JA56KB74AK
17. Erdem, H., Kılınç, E., & Demirci, D. (2016). Çalışanlarda iş yükü fazlalığının algılanan istihdam edilebilirlik üzerindeki etkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(58), 772-784. https://doi.org/10.17755/esosder.258817
18. Figner, B., & Weber, E. U. (2015). Personality and risk taking. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 17, 809-813. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.26047-9
19. Gunawan, W., Creed, P. A., & Glendon, A. I. (2019). Development and initial validation of a perceived future employability scale for young adults. Journal of Career Assessment, 27(4), 1035-1050. https://doi.org/10.1177/1069072718788645
20. Hair, J.F., Black, W.C., Babin, B. J., & Anderson, R.E. (2014). Multivariate data analysis (7. Edition), Pearson Education, Upper Saddle River.
21. Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (2nd ed.). New York: The Guilford Press.
22. Işık, E., Yeğin, F., Koyuncu, S., Eser, A., Çömlekçiler, F., & Yıldırım, K. (2018). Validation of the career adapt-abilities scale–short form across different age groups in the Turkish context. International Journal for Educational and Vocational Guidance, 18(3), 297–314. https://doi.org/10.1007/s10775-018-9362-9
23. İşcan, Ö. F., & Kaygın, E. (2011). Üniversite öğrencilerinin girişimcilik eğilimlerini belirlemeye yönelik bir araştırma. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(2), 443-462. https://izlik.org/JA62AB83AF
24. Kayış, A. (2018). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. (Ed.:,Ş. Kalaycı). 9. Baskı. Ankara: Dinamik Akademi.
25. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (Fourth Edition). NewYork: Guilford publications.
26. Knezović, E. (2023). Self‐perceived employability and entrepreneurial and intrapreneurial intentions: Evidence from six countries. Global Business and Organizational Excellence, 44(2), 5-15. https://doi.org/10.1002/joe.22205
27. Lumpkin, G. T., & Dess, G. G. (2001). Linking two dimensions of entrepreneurial orientation to firm performance: The moderating role of the environment and ındustry life cycle. Journal of Business Venturing, 16(5), 429-451. https://doi.org/10.1016/S0883-9026(00)00048-3
28. Maggiori, C., Johnston, C. S., Krings, F., Massoudi, K., & Rossier, J. (2013). The role of career adaptability and work conditions on general and professional well-being. Journal of Vocational Behavior, 83(3), 437–449. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2013.07.001
29. Maggiori, C., Rossier, J., & Savickas, M. L. (2017). Career adapt-abilities scale-short form (CAASSF): Construction and validation. Journal of Career Assessment, 25(2), 312–325. https://doi.org/10.1177/1069072719850575
30. Molinillo, S., Rejon-Guardia, F., Anaya-Sanchez, R., & LiebanaCabanillas, F. (2023). Impact of perceived value on intention to use voice assistants: The moderating effects of personal innovativeness and experience. Psychology & Marketing, 40(11), 2272–2290. https://doi.org/10.1002/mar.21887
31. Monteiro, S., Vasconcelos, R. M., & Almeida, L. (2021). Perceived Employability and Career Adaptability of Engineering Graduates.1-4. https://hdl.handle.net/1822/73536
32. Öktem Özgür, A. (2015). Kariyer değerleri ve algılanan istihdam edilebilirlik. Kitapana Yayınevi.
33. Pardo-Garcia, C., & Barac, M. (2020). Promoting employability in higher education: A case study on boosting entrepreneurship skills. Sustainability, 12(10), Makale 4004. https://doi.org/10.3390/su12104004
34. Parker, S. K., Williams, E. S., & N. Turner. (2006). Modeling the antecedents of proactive behavior at work. Journal of Applied Psychology, 91(3), 636–652. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0021-9010.91.3.636
35. Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2004). SPSS and SAS procedures for estimating indirect effect in simple mediation models. Behavior Research Methods, Instruments, & Computers, 36(4), 717-731. https://doi.org/10.3758/BF03206553
36. Qiao, X. P., & Huang, J.-H (2019). Effect of college students’ entrepreneurial self-efficacy on entrepreneurial intention: Career adaptability as a mediating variable. International Journal of Educational Methodology, 5(3), 305-313. https://doi.org/10.12973/ijem.5.3.305
37. Rothwell, A., Herbert, I., & Rothwell, F. (2008). Self-perceived employability: construction and initial validation of a scale for university students. J. Vocat. Behaviour, 73, 1–12. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2007.12.001
38. Rudolph, C.W., Lavigne, K.N., & Zacher, H. (2017). Career adaptability: A meta-analysis of relationships with measures of adaptivity, adapting responses, and adaptation results. Journal of Vocational Behavior, 98, 17-34. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2016.09.002
39. Santos-Jaen, J. M., Iglesias-S´anchez, P. P., & Jambrino-Maldonado, C. (2022). The role of gender and connections between entrepreneurship and employability in higher education. The International Journal of Management Education, 20(3), Makale 100708. https://doi.org/10.1016/j.ijme.2022.100708
40. Savickas, M. L. (1997). Career adaptability: An integrative construct for life-span, life-space theory. The Career Development Quarterly, 45(3), 247-259. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.1997.tb00469.x
41. Savickas, M. L. (2005). The theory and practice of career construction. S. D. Brown & R. W. Lent (Ed.), Career development and counselling: Putting theory and research to work içinde (s. 42-70). John Wiley & Sons. https://tinyurl.com/jprc4tfp
42. Savickas, M. L. (2013). Career Construction Theory and Practice. In S. D. Brown, & R. W. Lent, Career Development and Counseling: Putting Theory and Research to Work (2nd ed.). John Wiley & Sons.
43. Savickas, M. L., & Porfeli, E. J. (2012). Career adapt-abilities scale: Construction, reliability, and measurement equivalence across 13 countries. Journal of Vocational Behavior, 80(3), 661-673. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2012.01.011
44. Searle, B. J., & Rooney, J. (2013). Proactivity at work: A path to organisational sustainability. G. C. Avery & B. Hughes (Ed.), Fresh thoughts in sustainable leadership içinde (s. 84-96). Tilde University Press.
45. Sözcan, Z., & Yılmaz, T. (2019). Kişilik özelliklerinin girişimcilik eğilimi üzerine etkisi: Sakarya üniversitesi örneği. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 78-107. https://izlik.org/JA43UW96MB
46. Şencan, H. (2005). Sosyal ve davranışsal ölçümlerde güvenilirlik ve geçerlilik (1. Baskı). Seçkin Yayınevi.
47. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. (Sixth ed.) Boston: Pearson.
48. Tien, H. L. S., & Wang, Y. C. (2017). Career adaptability, employability, and career resilience of Asian people. K. Maree (Ed.), Psychology of career adaptability, employability and resilience, içinde (s. 299-314). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-66954-0_18
49. Tolentino, L. R., Sedoglavich, V., Lu, V. N., Garcia, P. R. J. M., & Restubog, S. L. D. (2014). The role of career adaptability in predicting entrepreneurial intentions: A moderated mediation model. Journal of Vocational Behavior, 85(3), 403-412. https://doi.org/10.1016/J.JVB.2014.09.002
50. Udayar, S., Fiorib, M., Thalmayerc, A. G., & Rossier, J. (2018). Investigating the link between trait emotional intelligence, career indecision, and self-perceived employability: The role of career adaptability. Personality and Individual Differences, 135, 7-12. https://doi.org/10.1016/j.paid.2018.06.046
51. Ural, A., & Kılıç, İ. (2013). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi. Ankara: Detay Yayıncılık.
52. Wang, Y., Parker, S. K., Wu, C., Zhou, M., & Liao, J. (2025). Wise proactivity: Antecedents, outcomes, and a mechanism. Journal of Organizational Behavior, 46, 923-938. https://doi.org/10.1002/job.2887
53. Yıldırım, N., Çakır, Ö., & Aşkun, O. B. (2016). Ready to dare? A case study on the entrepreneurial intentions of business and engineering students in Turkey. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 229, 277-288. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.07.138
54. Zhang, H., Li, B., Hu, B., & Ai, P. (2026). Exploring the role of personal ınnovativeness on purchase ıntention of artificial ıntelligence products: An investigation using social influence theory and value-based adoption model. International Journal of Human–Computer Interaction, 42(2), 752-766. https://doi.org/10.1080/10447318.2025.2513037