Sosyal Sistemler Teorisi: Niklas Luhmann

Yıl 2026, Sayı: 18, 399 - 424, 31.01.2026

Savaş Taş

https://doi.org/10.53791/imgelem.1813706

Öz

Bu çalışma Niklas Luhmann’ın sistem kuramına dayanan toplum anlayışına giriş niteliğinde bir değerlendirme sunmaktadır. Luhmann, toplumu bireylerin toplamı olarak değil, iletişim yoluyla kendini yeniden üreten bir sistem olarak kavramsallaştırır. Bu bakış açısı, birey ile toplum arasındaki ilişkileri yeniden düşünmeyi gerektirir: birey, sistemin bir öğesi değil; toplumsal iletişimin çevresel koşulu olarak konumlandırılır. Çalışma, bu temel çerçevede toplumun sınırlarının nasıl oluştuğunu, işleyişinin hangi dinamiklere dayandığını ve bireylere sistemsel bağlamda nasıl bir yer tanındığını Luhman’ın analizleri bağlamında açık bir dille ortaya koymaktadır. Metin, Luhmann’ın yaklaşımını, kuramsal arka planı ve düşünsel yönelimleriyle birlikte anlaşılır ve bütünlüklü biçimde sunmayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle çalışma, sistem teorisinin temel varsayımlarını kavramsal netlik içinde tanıtmak ve Luhmann’ın modern toplum kuramına sunduğu özgün katkıyı görünür kılmak istemektedir.

Anahtar Kelimeler

Niklas Luhmann , Sistem Kuramı , İletişim , Otopoiesis , Toplum Kuramı.

The Theory of Social Systems: Niklas Luhmann

Öz

This study presents an introductory evaluation of Niklas Luhmann’s conception of society based on systems theory. Luhmann does not conceptualize society as the sum of individuals, but rather as a system that reproduces itself through communication. This perspective requires a rethinking of the relationship between the individual and society: the individual is not an element of the system, but is positioned as an environmental condition for social communication. Within this framework, the study examines how society establishes its boundaries, the dynamics that underlie its operation, and how individuals are positioned within the systemic context. The text aims to present Luhmann’s approach in a coherent and comprehensible manner, along with its theoretical background and intellectual orientation. In this respect, the study seeks to introduce the basic assumptions of systems theory with conceptual clarity and to make Luhmann’s original contribution to modern social theory visible.

Anahtar Kelimeler

Niklas Luhmann , Systems Theory , Communication , Autopoiesis , Social Theory.

Kaynakça

• Baraldi, C., Corsi, G., ve Esposito, E. (2019). GLU. Glossar zu Niklas Luhmanns Theorie sozialer Systeme. Berlin: Suhrkamp.
• Can, B. (2022). Epistemolojik ve Metodolojik Bağlamda Niklas Luhmann’ın Sistem Teorisi ve Argümanları. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 10(32), 387-413. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1176871
• Ertong Attar, G. (2011). Niklas Luhmann’ın Sosyal Sistemler Kuramı Bağlamında Sağlık Sistemi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(2), 3-26. https://doi.org/10.1501/sbeder_0000000032
• Gehlen, A. (2016). Der Mensch. Seine Natur und Seine Stellung in der Welt. Klostermann.
• Habermas, J. (2022). Der philosophische Diskurs der Moderne. Suhrkamp.
• Habermas, J., ve Luhmann, N. (1997). Theorie der Gesellschaft oder Sozialtechnologie: Was leistet die Systemforschung? Suhrkamp.
• Kneer, G., ve Nassehi, A. (1993). Niklas Luhmanns Theorie sozialer Systeme. Eine Einführung. Wilhelm Fink Verlag.
• Luhmann, N. (1992). Universität als Milieu. Haux.
• Luhmann, N. (1993). Gesellschaftsstruktur und Semantik. Studien zur Wissenssoziologie der modernen Gesellschaft (Cilt 1). Suhrkamp.
• Luhmann, N. (1999). Gesellschaftsstruktur und Semantik. Studien zur Wissenssoziologie der modernen Gesellschaft (Cilt 4). Suhrkamp.
• Luhmann, N. (2000). Organisation und Entscheidung. Westdeutscher Verlag.
• Luhmann, N. (2004). Okologische Kommunikation. Kann die moderne Gesellschaft sich auf okologische Gefahrdungen einstellen?. Pringer VS.
• Luhmann, N. (2013). Macht im System. Suhrkamp.
• Luhmann, N. (2017). Soziologische Aufklärung. Aufsätze zur Theorie sozialer Systeme. Springer VS.
• Luhmann, N. (2018). Die Gesellschaft der Gesellschaft. Suhrkamp.
• Luhmann, N. (2020). Einführung in die Systemyheorie. Carl-Auer-Systeme Verlag.
• Luhmann, N. (2021). Soziale Systeme: Grundriß einer allgemeinen Theorie. Suhrkamp.
• Özkurt, C. (2025). Çağdaş Toplumlarda Eşitsizlikler ve Kapitalizmin Yeni Tahakküm Formları. İmgelem, 16, 153-176. Doi: 10.53791/imgelem.1633812
• Reese-Schäfer, W. (2001a). Jürgen Habermas zur Einführung. Junius Verlag.
• Reese-Schäfer, W. (2001b). Niklas Luhmann zur Einführung. Junius Verlag.
• Ritzer, G. (2018). Modern Sosyoloji Kuramları. De Ki Yayıncılık.
• Schmidt, J. F. K., ve De Berg, H. (Ed.). (2000). Rezeption und Reflexion. Zur Resonanz der Systemtheorie Niklas Luhmanns außerhalb der Soziologie. Suhrkamp.
• Schoerer, M. (2022). Soziologische Theorien. Von den Klassikern bis zur Gegenwart. Brill Fink Verlag.
• Wagner, P. (1994). A Sociology of Modernity: Liberty and Discipline. Routledge.