Sekizinci Sınıf Matematik Ders Kitabındaki Matematiksel Akıl Yürütme ve İspatı Öğrenme Olanakları

In this study, reasoning and proof activities in the eighth-grade mathematics textbook were investigated. The reasoning and proof activities of the entire textbook were evaluated separately based on the different learning areas, sections of the book, and purpose of the activities. According to the results, these activities constituted 7.7% of all activities in the book. The proportion of the reasoning and proof activities differed by learning area, with 11.8% of the total activities in Numbers and Operations, 7.8% in Probability, 7.4% in Geometry and Measurement, and 5.3% in Algebra. In the learning area of Statistics, no such content was found. When the sections of the book were evaluated, most of the proof-related activities were observed in the Warning section (55%); followed by 38% in the Information and Activity sections and 29% in the Warming-up section. This ratio was only 2.9% in the Examples section, and there was no proof related content found in the Exercises section. In examining the purpose of proof activities, it was mostly used for investigating claims/conjectures (49 tasks), and making claims/conjectures (20 tasks). There were only 8 activities for evaluating an argument, but none for producing arguments. The results conclude that reasoning and proof were not sufficiently evident in the textbook; therefore, the engagement of students with such activities may be limited.

Bu çalışmada 8. Sınıf matematik ders kitabında matematiksel akıl yürütme ve ispat etkinliklerinin ne oranda ve nasıl yer aldığı araştırılmıştır. Bunun için okullarda yaygın olarak okutulan bir ders kitabının tüm içeriği incelenmiştir. Bu incelemede akıl yürütme ve ispat etkinlikleri öğrenme alanlarına, kitabın bölümlerine ve etkinliklerin amacına göre ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre bu etkinlikler kitapta yer alan tüm etkinliklerin % 7,7’sini oluşturmaktadır. İspat ile ilgili etkinliklerin öğrenme alanlarına göre oranlarının Sayılar ve İşlemlerde % 11,8; Olasılıkta %7,8; Geometri ve Ölçmede % 7,4 ve Cebirde % 5,3 olduğu tespit edilmiştir. Veri İşleme öğrenme alanında ise ispat ile ilgili bir içerik bulunamamıştır. Kitabın bölümlerine göre değerlendirildiğinde ispat etkinliklerinin en çok Uyarı kısmında (% 55) yer aldığı; Bilgi ve Etkinlik kısımlarında % 38, Hazırlık Çalışması kısmında ise % 29 oranında ispata değinildiği görülmüştür. Kitabın Örnekler kısmında ispat etkinliklerine % 2,9 oranında yer verilirken Alıştırmalar kısmında ispatla ilgili herhangi bir kavrama ulaşılamamıştır. İspat etkinlikleri amacına göre incelendiğinde ise çoğunlukla varsayımları araştırma amacıyla (49 etkinlik) sunulabileceği görülmüş; kitapta varsayımda bulunma amacıyla sunulabilecek 20 etkinlik; bir argümanı değerlendirmeye yönelik de 8 etkinlik mevcut olduğu belirlenmiştir. Öte yandan, kitapta argüman oluşturma amacına uygun herhangi bir etkinliğe rastlanmamıştır. Bu araştırma ders kitabında akıl yürütme ve ispata yeterli düzeyde yer verilmediğini; dolayısıyla öğrencilerin bu tür etkinliklerle etkileşimlerinin sınırlı kalabileceğini göstermektedir.