KLASİK DÖNEM OSMANLI HUKUKUNDA HAYVAN SAHİBİNİN SORUMLULUĞU

The liability of the animal owner is one of the liabilities regulated in Islamic law. Therefore, in the classical period of the Ottoman state, where Islamic law was applied, regulations regarding the liability of the animal owner can be found in the codes set by the sultans, the fatwa books of the sheikh al-Islams, or, as an example, in the qadi registers themselves. Islamic law states that the owner of an animal is liable for certain damages caused by his animal and irresponsible for certain damages. The liability of the animal owner is regulated as financial responsibility in Islamic law, and it is deemed sufficient to pay compensation to the injured person. In the Ottoman law, on the other hand, in the codes, it was foreseen that the animal owner should be punished with beating and fines as part of the tazir penalty, as well as the compensation responsibility. In this article it will be examined that whether the owner of the animal is responsible for the damage caused by his animals in Islamic law. The practices in the classical period of Ottoman law, which do not conflict with the provisions of Islamic law, will be examined on the basis of fatwas, kadi registers and legal codes. Only the basic points will be emphasized in the rules where the Islamic doctrines differ. Since the Hanafi doctrine was essential in the Ottoman Empire, the Hanafi notion was explained where the notions of other schools were not specified. One of the aims of the article is to show the reflection of fiqh rules in the Ottoman classical period practice in specific to the responsibility of the animal owner.

Hayvan sahibinin sorumluluğu İslam hukukunda düzenlenmiş olan sorumluluk türlerinden biridir. Dolayısıyla İslam hukukunun uygulandığı, Osmanlı devletinin klasik devrinde de; padişahların koyduğu kanunnamelerde, şeyhülislamların fetva kitaplarında veya uygulamadan bizzat örnek olarak kadı sicillerinde hayvan sahibinin sorumluluğu ile ilgili hükümlere rastlanmaktadır. İslam hukuku, hayvan sahibinin hayvanının verdiği belirli zararlardan sorumlu, belirli zararlardan ise sorumsuz olduğunu belirtmektedir. Hayvan sahibinin sorumluluğu, İslam hukukunda mali bir sorumluluk olarak düzenlenmiş, zarar görene tazminat ödenmesi yeterli görülmüştür. Osmanlı hukukunda ise kanunnamelerde, hayvan sahibinin tazmin sorumluluğunun yanı sıra tazir cezası kapsamında olarak dayak ve para cezası ile cezalandırılması da öngörülmüştür. Bu çalışmada İslam hukukunda hayvanların verdikleri zarardan, sahibinin sorumlu olup olmadıkları haller incelenecektir. İslam hukuku hükümleri ile çatışmayan, Osmanlı hukukunun klasik devrindeki uygulamalar; fetvalar, kadı sicilleri ve kanunnameler temelinde incelenecektir. Mezhep görüşlerinin farklılaştığı durumlarda, sadece temel noktalar üzerinde durulacaktır. Osmanlı’da Hanefi mezhebi uygulaması esas olduğu için, diğer mezheplerin görüşlerinin belirtilmediği yerlerde Hanefi görüşü açıklanmıştır. Makalenin amaçlarından biri, fıkıh kurallarının Osmanlı klasik devri uygulamasındaki yansımasını hayvan sahibinin sorumluluğu konusu özelinde göstermektir.