MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUKTA LIBEL TOURISM

Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler sonucunda kişiler, coğrafî sınırlardan bağımsız olarak dünyanın öteki ucundaki kişilerle kolayca iletişim kurabilmektedirler. Ancak bu durum, yabancılık unsuru içeren kişilik hakkı, özellikle şeref ve haysiyet ihlâllerinin artmasına sebep olmaktadır. İnternet ortamındaki bir içeriğin dünya üzerinde her yerde erişilebilir olması da ihlâlin sonuçlarını ağırlaştırmaktadır. Kişilik haklarının ihlâl edildiğini iddia eden davacı, çoğu zaman içeriğin her yerde erişilebilir olduğu gerekçesiyle kendi lehine sonuç alabileceği mahkemelerde davasını ikame etmektedir. Nitekim internet ortamında ihlâlin herhangi bir coğrafî bölgeye lokalize edilmesinin zor olması sebebiyle, bazı devletler kendi mahkemelerinin milletlerarası yetkisini kolaylıkla tesis etmektedirler. Davacının kendi lehine sonuç alacağı mahkemeleri tercih etmesi olağan bir durum olsa da, dava ve taraflarla zayıf ve geçici irtibatlara sahip bir mahkemede dava açılması milletlerarası özel hukuk açısından kabul edilebilir bir durum değildir. Forum shoppingin özel bir türü olan libel tourism, davacının, kendi lehine sonuç alacağı mahkemelerde davasını ikame etmesidir. İfade hürriyeti ve kişilik hakları arasındaki çatışma sonucunda hukuk düzenlerinin farklı tercihlere sahip olması, kişilik haklarının ihlâline uygulanacak maddî hukuk kurallarının farklılaşmasına yol açmaktadır. İnternet ortamında kişilik haklarının sözleşme dışı ihlâlinde uygulanacak hukuk konusunda yeknesak bir uygulamanın bulunmaması ve devletlerin kendi millî hukuklarını uygulama eğiliminde olmaları davacının işini kolaylaştırarak en lehe maddî hukuk kurallarına sahip hukuk düzenlerini tercih etmesine yol açmaktadır. Ne var ki, bu hukuk düzenlerinden alınan ilâmların ifade hürriyeti korumasının üstün tutulduğu ülkelerde tenfizi talep edildiğinde çoğu zaman kamu düzenine aykırılık sebebiyle bu talepler reddedilmektedir. Çalışmamızın temel amacı libel tourismin sebep ve sonuçlarını açıklamak ve söz konusu soruna ilişkin yabancı doktrin tarafından öne sürülen çözüm önerilerine yer vermektir.

As a result of developments in information and communication technologies, people can easily communicate with each other on the other side of the world. However, this situation has led to an increase in the violation of personality rights, especially honor and dignity, which includes foreign element. The fact that a content on internet is accessible everywhere in the world aggravates the consequences of the violation. Claiming that her/his personal rights have been violated, the plaintiff often brings her/his action in courts where she/he can get results in her/his favor on the grounds that the content is accessible everywhere. Some states easily establish the international jurisdiction of their courts because it is difficult to localize the violation. Although it is normal for the plaintiff to choose the courts in which she/he will obtain results in her/his favor, filing a lawsuit in a court with weak and temporary contacts with the lawsuit and parties is not an acceptable situation in terms of private international law. Libel tourism, a special type of forum shopping, is the plaintiff's litigation in the courts where she/he will get results in her/his favor. As a result of the conflict between freedom of expression and personality rights, legal orders have different preferences, which leads to differentiation of the substantive law rules applicable to the violation of personality rights. The lack of a uniform practice on the law to be applied in the non-contractual violation of personality rights in the internet environment and the lex forist approaches of the states facilitate the work of the plaintiff and cause the plaintiff to prefer legal systems which have the most favorable substantive law rules. The main purpose of our study is to explain the causes and effects of libel tourism and to include the suggestions put forward by the foreign doctrine.