Termination Cases of the Residence Permit: Withdrawal, Annulment, Cancellation, and Others

Öz

The cases for the termination of the residence permit that foreigners must hold for regular stay in Türkiye beyond the visa period are regulated as “cancellation, refusal, and non-extension” in the Law on Foreigners and International Protection (LFIP). Various legal and administrative consequences may arise from the termination of the residence permit, such as “deportation, imposition of an entry ban, collection of increased fees, and interruption of residence periods.” The legal procedures, consequences, and effects of these outcomes may vary depending on the reason and case of termination. This article demonstrates that the termination cases of the residence permit, constituting a sui generis administrative act, are not limited to those listed in the LFIP, and that they fall into different categories within the framework of the theory of termination of administrative acts. In this regard, the termination cases under the LFIP and those under the general theory of termination of administrative acts are examined comparatively within the scope of legislation and literature; and the issues that require clarification in the current regulations are identified in order to enhance legal certainty in Turkish migration law and to strengthen the legal security of foreigners. Consequently, a comparative table demonstrating the termination cases of the residence permit has been presented as a contribution to the literature, and the need for all termination cases of the residence permit to be regulated in a clear and foreseeable manner, in terms of the powers of the administration, the rights of foreigners, and the legal and financial effects of the procedures, has been emphasized for both practitioners and foreigners.

Anahtar Kelimeler

• Residence Permit
• Cancellation
• Termination
• Withdrawal
• Annulment

İkamet İzninin Sona Erme Halleri: Geri Alma, Kaldırma, İptal ve Diğerleri

Öz

Yabancıların Türkiye’de vize süresini aşan düzenli kalışları için sahip olmaları gereken ikamet izninin sona erme halleri, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununda (YUKK) “iptal, ret ve uzatılmama” şeklinde düzenlenmiştir. İkamet izninin sona ermesine bağlı olarak “sınır dışı etme, giriş yasağı uygulanması, artırımlı harç tahsili ve ikamet süresinde kesinti” gibi çeşitli hukuki ve idari sonuçlar doğabilmektedir. Bu sonuçların hukuki süreç, sonuç ve etkileri ise sona erme sebebine ve haline bağlı olarak farklılaşabilmektedir. Bu makalede, sui generis bir idari işlem olan ikamet izninin sona erme hallerinin, YUKK’ta sayılanlarla sınırlı olmadığı ve idari işlemlerin sona erme yaklaşımları çerçevesinde farklı kategorilere ayrıldığı ortaya konulmuştur. Bu kapsamda YUKK’taki sona erme halleri ile idari işlemlerin sona erme halleri mevzuat ve literatür çerçevesinde karşılaştırmalı olarak incelenmiş; Türk göç hukukunda hukuki belirliliğin ve yabancıların hukuki güvenliğinin artırılması için mevcut düzenlemelerde açıklığa kavuşturulması gereken hususlar belirtilmiştir. Sonuç olarak, ikamet izninin sona erme hallerini gösteren karşılaştırmalı bir tablo literatüre katkı olarak sunulmuş ve ikamet izninin tüm sona erme hallerinin, hem uygulayıcılar hem de yabancılar açısından “idarenin yetkileri, yabancıların hakları, işlemlerin hukuki ve mali etkileri” bakımından açık ve öngörülebilir bir şekilde düzenlenmesi ihtiyacı vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İkamet İzni
• İptal
• Sona Erme
• Geri Alma
• Kaldırma

Kaynakça

1. Asar, A. (2015). Göç yönetimi: Yabancılar ve uluslararası koruma kanunu sonrası Türkiye’de yeni dönem. Ankara: Pelin Ofset.
2. Asar, A. (2025). Yabancılar hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
3. Avrupa İkamet Sözleşmesi (1955). RG: 17.09.1989-20285.
4. Avrupa Konseyi Aile Birleşimi Direktifi, 2003/86/EC (2003). RG: 03.10.2003-L251.
5. Avrupa Konseyi Serbest Dolaşım ve İkamet Etme Hakkı Direktifi, 2004/38/EC (2004). RG: 30.04.2004-L158/77.
6. Avrupa Konseyi Uzun Dönem Direktifi, 2003/109/EC (2003). RG: L016, 23.01.2004, S. 44-53.
7. Aygül, M., ve Camız, R. (2021). Türk vatandaşı çocukların yabancı ebeveynleri̇ni̇n ai̇le hayatına saygı hakkı kapsamında Türki̇ye’de ikameti̇. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 2 (2), 373-426.
8. Çağlayan, R. (2000). İdari̇ işlemi̇n geri̇ alınması üzeri̇ne. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4 (1-2), 43-58.

9. Değerli Kağıtlar Kanunu 210 (1963). RG: 28.02.1963-11343.
10. Dutertre, G. (2007). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarından örnekler. Avrupa Konseyi Yayınları.
11. Ekşi, N. (2014). Yabancılar ve uluslararası koruma hukuku. İstanbul: Beta Basım Yayım.
12. Ekşi, N. (2018). Mahkeme kararları ışığında insani ikamet izni. Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, 38 (2), 243-283.
13. Elçin, D. (2017). Yabancılar ve uluslararası koruma kanunu’nda ai̇le ikamet izni̇: Ai̇le hayatı hakkı mı? Ai̇le bi̇rleşi̇mi̇ hakkı mı? Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 7 (30), 117-198.
14. Erten, R. (2015). Yabancılar ve uluslararası koruma kanunu hakkında genel bir değerlendirme. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 19 (1), 3-52.
15. Esen, E. (2019). Türk hukukunda yabancıların ikamet izinleri. İstanbul: Beta Basım Yayım.
16. Göç İdaresi Başkanlığı. (2023). Göç İdaresi Başkanlığı 2022 yılı faaliyet raporu. Erişim tarihi: 28 Şubat 2025 https://www.goc.gov.tr/kurumlar/goc.gov.tr/Kurumsal/Strateji/2023-Mayis-/2022-Yili-Faaliyet-Raporu.pdf
17. Göç İdaresi Başkanlığı. (2024a). Göç İdaresi Başkanlığı 2023 yılı faaliyet raporu. Erişim tarihi: 17 Mart 2025 https://www.goc.gov.tr/kurumlar/goc.gov.tr/Mali-Tablolar/FAALIYET-RAPORU/2023/2023-Yili-I%CC%87dare-Faaliyet-Raporu.pdf
18. Göç İdaresi Başkanlığı. (2024b). İkamet izni başvuruları noterlikler üzerinden de yapılmaya başlandı. Erişim tarihi: 05 Nisan 2025 https://www.goc.gov.tr/ikamet-izni-basvurulari-noterlikler-uzerinden-de-yapilmaya-baslandi
19. Göç İdaresi Genel Müdürlüğü. (2017). Göç İdaresi Genel Müdürlüğü 2016 yılı idare faaliyet raporu. Erişim tarihi: 26 Şubat 2025 https://www.goc.gov.tr/kurumlar/goc.gov.tr/evraklar/Stratejik-Yonetim/Faaliyet-Raporlari/2016-Yili-Faaliyet-Raporu.pdf
20. Gözler, K. (2009). İdare hukuku. Bursa: Ekin Kitabevi Yayınları.
21. Günday, M. (2015). İdare hukuku. Ankara: İmaj Yayıncılık.
22. Halıcı, S. (2017). Yabancılar ve uluslararası koruma kanunu uyarınca öğrenci ikamet izni. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (2), 433-479.
23. İdari Yargılama Usulü Kanunu, 2577 (1982). İYUK. RG: 20.01.1982-17580.
24. Kale Yazılım. (2019). GöçNet projesi. Projeleri. Erişim tarihi: 19 Şubat 2025 https://kaleyazilim.com.tr/projelerimiz
25. Koca, S. Ç. (2016). Yabancılar ve uluslararası koruma kanunu uyarınca yabancıların Türkiye’de ikameti ve uzun dönem ikamet iznine ilişkin değerlendirmeler. Ankara Barosu Dergisi, 2, 43-88.
26. Mercan, O. (2020). İdari işlemin sona ermesi [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
27. Mülga Yabancıların Türkiye’de İkamet ve Seyahatleri Hakkında Kanun, 5683 (1950). RG: 24.07.1950-7564. Nüfus Hizmetleri Kanunu, 5490 (2006). RG: 29.04.2006-26153.
28. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü. (2019, Nisan 30). Yabancı kişilerin doğum, evlenme ve ölüm olaylarının bildirimi talimatı. Erişim tarihi: 14 Mart 2025 https://www.nvi.gov.tr/kurumlar/nvi.gov.tr/mevzuat/nufusmevzuat/talimat/nufusislemleri/30042019-YabanciKisilerinDogumEvlenmeolumBildirimi.pdf
29. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü. Ölüm olayları talimatı (2020, Mart 18). Erişim tarihi: 14 Mart 2025 https://www.nvi.gov.tr/kurumlar/nvi.gov.tr/mevzuat/nufusmevzuat/talimat/nufusislemleri/18032020_OlumOlaylari_202003.pdf
30. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü. (2022, Ağustos 23). Mahkeme kararı olmaksızın ad ve soyadı değişikliği uygulamasına ilişkin kamuoyu duyurusu. Erişim tarihi: 19 Mart 2025 https://www.nvi.gov.tr/mahkeme-karari-olmaksizin-ad-ve-soyadi-degisikligi-uygulamasina-iliskin-kamuoyu-duyurusu
31. Odyakmaz, Z., Kaymak, Ü., ve Ercan, İ. (2011). Anayasa hukuku-idare hukuku. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık. Özgür, Ç. (2021). Muvazaalı evlenmeleri̇n Türk vatandaşlık ve yabancılar hukuku açısından değerlendi̇ri̇lmesi̇. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 1 (42), 307-340.
32. Özkan, I. (2013). Göç, iltica ve sığınma hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
33. Öztürk, N. (2021). Mavi kart hamillerinin Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanacağına ilişkin düzenlemeye eleştirel bir bakış. Public and Private International Law Bulletin, 41 (2), 955-978.
34. Öztürk, N., Kuşçu, D., ve Tufan, U. (2021). Yabancıların Türki̇ye’de ikamet ve seyahati̇ne ili̇şki̇n uygulamada karşılaşılan bazı sorunlar. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12 (2), 703-719.
35. Soylu, A. (2017a). e-İkamet ile yapılan ikamet izni başvurusunun kullanıcı gözüyle incelenmesi [Dönem projesi]. Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü.
36. Soylu, A. (2017b). Yabancılar ve uluslararası koruma kanunu kapsamında ikamet izinleri [Yayımlanmamış uzmanlık tezi]. Göç İdaresi Genel Müdürlüğü.
37. Soylu, A. (2025a). Türkiye’de ikamet izni harçları: Hukuki çerçeve, uygulama esasları ve sona erme hallerinde iade. Journal of Migration and Political Studies, 3 (2), 145-169.
38. Soylu, A. (2025b). Uzun dönem ikamet izni sahibinin çalışma hakkı: Süresiz çalışma izni şartının hukuken gerekliliği üzerine bir değerlendirme. İnsan Hareketliliği Uluslararası Dergisi, 5 (2), 243-273.
39. Soylu, T. (2017). Kamu yönetiminde çağrı merkezlerinin rolü: Göç yönetiminde Yabancılar İletişim Merkezi (YİMER 157) örneği [Yayımlanmamış uzmanlık tezi]. Göç İdaresi Genel Müdürlüğü.
40. Türk Medeni Kanunu, 4721 (2001). TMK. RG: 08.12.2001-24607.
41. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 2709 (1982). Anayasa. RG: 09.11.1982-17863 (Mükerrer).
42. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). 1.1.4. Göç kayıt sistemi (GöçNet). Resmi İstatistik Portalı. Erişim tarihi: 03 Mart 2025 https://www.resmiistatistik.gov.tr/subject
43. Türkiye’de Oturan Yabancıların Nüfus Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik (2006). RG: 20.10.2006-26325.
44. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, 6458 (2013). YUKK. RG: 11.04.2013-28615.
45. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İli̇şki̇n Yönetmeli̇k (2016). YUKKUY. RG: 17.03.2016-29656.
46. Yılmaz, E. (1996). Hukuk sözlüğü. Ankara: Yetkin Yayınları.
47. Zabunoğlu, Y. K. (2012). İdare hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları.