TR
EN
Üstün Yetenekli Öğrencilerin Psikolojik İyi Oluşlarını Etkileyen Faktörler
Öz
Akranlarına kıyasla sosyal ve duygusal açıdan farklı bir gelişim süreci yaşayan üstün yetenekli öğrencilerin akademik gelişimleri kadar psikolojik iyi oluşlarına da ehemmiyet gösterilmesi, onların bütüncül gelişimlerinin sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu araştırma, bir Bilim ve Sanat Merkezi’nde öğrenim gören üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik iyi oluşlarını etkileyen faktörleri derinlemesine incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, gönüllü katılım esasına dayanarak 7 öğrenci, 8 veli, 7 öğretmen ve 3 yöneticiden oluşan toplam 25 kişilik bir çalışma grubu ile yürütülmüştür. Veriler yarı yapılandırılmış mülakatlar aracılığıyla toplanmış; araştırma yöntemi olarak nitel araştırma yaklaşımı kapsamında açıklayıcı durum çalışması benimsenmiştir. Bulgular doğrultusunda üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik iyi oluşlarını etkileyen çeşitli faktörler belirlenmiştir. Üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik iyi oluşları; kişilik özellikleri, sosyal-duygusal etkenler, akran ilişkileri, aile yapısı, eğitim ortamı ve toplumsal beklentiler gibi çeşitli faktörlerden etkilendiğine ulaşılmıştır. Katılımcılar görüşmeler sırasında bu faktörlere vurgu yaparak üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik iyi oluş süreçlerinde belirleyici olduklarını ifade etmişlerdir. Psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetleri, sosyal destek, aile ve öğretmen iş birliği, bireysel ve grup rehberliği, sosyal-duygusal beceri eğitimi ve ebeveyn farkındalık çalışmaları süreci iyileştirebilecek çözüm önerileri olarak sunulabilir. Gelecekteki araştırmaların farklı bölgelerden ve daha geniş çalışma gruplarıyla yapılması ve farklı veri kaynaklarının kullanılması, elde edilen sonuçların geçerliğini ve güvenirliğini artırabilir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
TÜBİTAK
Proje Numarası
1919B012305315
Etik Beyan
“Üstün Yetenekli Öğrencilerin Psikolojik İyi Oluşlarını Etkileyen Faktörler” başlıklı makale, 12-17 Kasım 2024 tarihli II. Uluslararası ESEP Eğitim Bilimleri ve Etkili Uygulamalar Kongresi’nde sözlü olarak sunulan ancak tam metni yayımlanmayan “Üstün Yetenekli Öğrencilerin Psikolojik İyi Oluşlarını Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi” başlıklı bildirinin içeriği geliştirilerek üretilmiş hâlidir. Bu araştırmanın bütün aşamalarında (hazırlık, literatür taraması, veri toplama, veri analizi, sunum) bilimsel etik, ilke ve kurallara uygun davrandığımızı; bu çalışma kapsamında yararlanılan eserlerin tamamına kaynakçada yer verdiğimizi; verileri kullanırken veriler üzerinde bir değişiklik yapmadığımızı; araştırmanın intihal içermediğini; Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ile Yayın Etiği Komitesi (COPE) İlkelerinin tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimizi; araştırmamızla ilgili burada yazılı olan ifadelerimize aykırı herhangi bir durumun saptanması durumunda ortaya çıkabilecek ahlaki ve hukuki bütün sonuçları kabul edeceğimizi beyan ederiz.
Teşekkür
Bu çalışma, “1919B012305315” ve sonuç tarihi 11.10.2024 olan "Üstün Yetenekli Öğrencilerin Psikolojik İyi Oluşlarındaki Etkenlerin İncelenmesi" başlıklı "TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı" kapsamında desteklenmeye değer bulunduğu için çalışmanın yazarları TÜBİTAK’a teşekkürlerini sunmuştur.
Kaynakça
- Alabbasi, A. M., A. Ayoub, A. E., & Ziegler, A. (2021). Are gifted students more emotionallyintelligent than their non-gifted peers? A meta-analysis. High Ability Studies, 32(2), 189-217. https://doi.org/10.1080/13598139.2020.1770704
- Afat, N. (2013). Çocuklarda üstün zekânın yordayıcı olarak ebeveyn tutumları. Hayef Journal Of Education, 10(1), 155-168.
- Akarsu, Ö. ve Mutlu, B. (2017). Üstün yetenekli çocukları anlamak: Çocukların sosyal ve duygusal sorunları. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(2), 112-116.
- Akbüber, B. A., Erdik, E., Güney, H., Çimşitoğlu, G. ve Akbüber, C. (2019). Bilim ve sanat merkezlerinde özel yetenekli öğrencilerin sorunlarının değerlendirilmesinde bir yöntem önerisi: “Özel yetenekli çocuk çalıştayı”. Journal of Gifted Education and Creativity, 6(1), 22-39.
- Altun, F. ve Yazıcı, H. (2018a). Üstün yetenekli̇ öğrencilerin psikolojik danışma yaşantıları: Ölçek uyarlama ve kesitsel tarama çalışması. Milli Eğitim Dergisi, 47(1), 173-200.
- Altun, F. ve Yazıcı, H. (2018b). Türkiye’deki üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik danışma ve rehberlik ihtiyaçları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19(2), 355-378.
- Altun, F. ve Yazıcı, H. (2020). Rehber öğretmenlerin üstün yetenekli öğrencilere sunulan psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri ile ilgili görüşleri. Mavi Atlas, 8(1), 81-106. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.685650
- Aykutlu, H. C., Dereli, F., Turan, B., Türk Kurtça, T. ve Dursun, O. B. (2024). Gifted children and psychiatric disorders: Is the risk increased compared with their peers? Gifted Child Quarterly, 68(3), 226-237. https://doi.org/10.1177/00169862241239649
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2025
Gönderilme Tarihi
28 Kasım 2024
Kabul Tarihi
11 Mayıs 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Sayı: 2