The Role and Strategic Function of Political Leadership in Disaster Communication

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 5, 2334 - 2355, 31.12.2025

Metin Erol

https://doi.org/10.15869/itobiad.1697407

Öz

In the contemporary era marked by a growing frequency of both natural and human-induced disasters, the role of political leadership in disaster communication has become increasingly vital. The discourses of political leaders during disaster situations directly influence the functioning of disaster management, contributing either positively or negatively to the communication process. In countries such as Turkey, where political leaders occupy a central position in political life, this influence becomes multidimensional, shaping both individual and collective societal responses. Accordingly, this study investigates the role of political leaders in shaping public perception through strategic communication practices, their function in managing societal anxiety, and their impact on disaster response processes. Focusing on the discourse of political leaders during the disaster management process, the research emphasizes the significance of elements such as credibility, emotional appeal, and consistency. Drawing on the case study of the February 6 Kahramanmaraş earthquakes—referred to as the “Disaster of the Century”—the findings highlight the role, function, and strategic importance of political leadership in disaster communication. This study aims to contribute to the literatures on political communication and disaster management by providing a multidimensional assessment of political leaders’ communicative functions, and by exploring how they seek to shape the public sphere and manage legitimacy through discourse, rather than through objective measures of disaster response success. Using purposive sampling, the study is limited to the period between February 6–28, 2023, and analyzes public statements made by the President of the Justice and Development Party (AKP), Recep Tayyip Erdoğan, and the President of the Republican People’s Party (CHP), Kemal Kılıçdaroğlu, regarding the earthquakes. As part of a textual discourse analysis, rhetorical analysis was applied to examine how these political leaders constructed their statements. The selected texts were interpreted within the frameworks of Framing Theory and Symbolic Leadership Theory. This study aims to offer an original contribution to the literature from a multidisciplinary perspective, situated at the crossroads of political science, communication, and disaster management.

Anahtar Kelimeler

Disaster Management , Disaster Communication , Political Leadership , Strategic Communication , Crisis Management

Afet İletişiminde Siyasi Liderliğin Rolü, İşlevi ve Stratejik Önemi

Öz

Doğal ve insan kaynaklı afetlerin artığı günümüzde, afet iletişiminde siyasal liderliğin rolü giderek hayati bir önem kazanmıştır. Siyasal liderlerin afet durumundaki söylemleri, afet yönetiminin işleyişine olumlu/olumsuz katkı sunmakta ve afet iletişimini doğrudan etkilemektedir. Özellikle siyasal liderlerin, siyasal yaşamın ana aktörleri olarak konumlandığı Türkiye gibi ülkelerde bu etki, çok boyutlu olarak genişleyebilmekte, ferdî ve içtimâî refleksleri yönlendirebilmektedir. Bu sebeple bu çalışma, siyasal liderlerin stratejik iletişim pratikleri aracılığıyla kamu algısını şekillendirmedeki rolünü, toplumsal kaygıyı yönetmekteki işlevini ve afet müdahale süreçlerini nasıl etkilediğini incelemektedir. Araştırmada, afet yönetimi sürecinde siyasal liderlerin afet iletişimindeki söylemlerine odaklanılarak; güvenilirlik, duygusal etki ve tutarlılık gibi unsurların önemi vurgulanmaktadır. “Asrın Felaketi” olarak isimlendirilen 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri örnekleminden hareketle elde edilen bulgular, afet iletişiminde siyasal liderliğin rolü, işlevi ve stratejik önemini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, siyasal iletişim ve afet yönetimi literatürlerine katkı sunarak, siyasal liderlerin iletişimsel işlevlerini çok boyutlu bir çerçevede değerlendirmeyi ve afet müdahale süreçlerindeki nesnel başarıdan ziyade kamusal alanı söylemleri ile nasıl şekillendirmeye çalıştıklarını ve meşruiyeti nasıl yönettiklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Amaçsal Örneklem seçimine başvurularak çalışmanın örneklemi 6-28 Şubat 2023 tarihleri arasıyla sınırlandırılmış ve bu süre zarfında Adalet ve Kalkınma Partisi Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun depreme ilişkin yapmış oldukları açıklamalar analiz edilmiştir. Metinsel Söylem incelemesi kapsamında retorik analize başvurulmuş ve siyasal liderlerin depreme yönelik açıklamalarını nasıl şekillendirdikleri seçilen metinler üzerinden derinlemesine analiz edilerek, Çerçeveleme ve Sembolik Liderlik kuramları ekseninde yorumlanmıştır. Bu çalışma ile siyaset bilimi, iletişim ve afet yönetimi alanlarının kesişiminde, literatüre multi-disipliner düzeyde özgün bir katkı sunulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Afet Yönetimi , Afet İletişimi , Siyasal Liderlik , Stratejik İletişim , Kriz Yönetimi

Kaynakça

• AFAD. (2022a). Afet İletişimi Rehberi. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara: AFAD Yayınları.
• AFAD. (2022b). AFAD Sözlüğü Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara: AFAD Yayınları
• Altun, F. (2024). “Asrın Felaketinin 1. Yılında Afet İletişimi”, Ayın Tarihi, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları, Şubat 2024, Sayı: 4, 4-5.
• Blondel, J. (1987). Political Leadership: Towards A General Analysis. London: Sage.
• Boin, A., McConnell, ve A. Hart, P. (2009). “Crisis Exploitation: Political and Policy Impacts Of Framing Contests”. Journal of European Public Policy, 16(1), 81–106.
• Botsford, J. (1997). “We Must Empower Our Leaders to Make a Difference”, AORN Journal, 66 (2), 213-214.
• Burns, J. M. (1979). Leadership. New York: Harper & Row.
• Cambridge Dictionary. (2025). Disaster. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/disaster
• Carter, W. N. (2008). Disaster Management: A Disaster Manager’s Handbook. Asian Development Bank
• CHP (Cumhuriyet Halk Partisi). (2025). Gündem-Basın Açıklamaları. https://chp.org.tr/gundem/basin-aciklamalari?page=27
• CHP. (2023a, 6 Şubat). CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu: Gün Hepimizin Ortak Çalışma ve Ortak Mücadele Etme Günüdür. https://chp.org.tr/haberler/chp-genel-baskani-kemal-kilicdaroglu-gun-hepimizin-ortak-calisma-ve-ortak-mucadele-etme-gunudur
• CHP. (2023b, 7 Şubat). CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu Hatay'da: Bürokratlar Çalışmak İstiyorlar Ama Önlerine Engeller Konuyor. https://chp.org.tr/haberler/chp-genel-baskani-kemal-kilicdaroglu-hatayda-burokratlar-calismak-stiyorlar-ama-onlerine-engeller-konuyor
• CHP. (2023c, 8 Şubat). CHP Lideri Kılıçdaroğlu Afet Bölgesi Pazarcık'ta: "Halk Koordinasyon Merkezleri Kuracağız". https://chp.org.tr/haberler/chp-lideri-kilicdaroglu-afet-bolgesi-pazarcikta-halk-koordinasyon-merkezleri-kuracagiz
• CHP. (2023d, 11 Şubat). CHP Lideri Kılıçdaroğlu, Malatya'dan Çadır Üreticilerine Seslendi: Elinizde Ne Kadar Çadır Varsa Bize Bildirin. https://chp.org.tr/haberler/chp-lideri-kilicdaroglu-malatyadan-cadir-ureticilerine-seslendi-elinizde-ne-kadar-cadir-varsa-bize-bildirin
• CHP. (2023e, 11 Şubat). CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu: Çekil Sarayına Otur, Bu Millet Kucaklaşarak Bütün Sorunlarını Çözer. https://chp.org.tr/haberler/chp-genel-baskani-kemal-kilicdaroglu-cekil-sarayina-otur-bu-millet-kucaklasarak-butun-sorunlarini-cozer
• CHP. (2023f, 11 Şubat). CHP Lideri Kılıçdaroğlu: "Her Elini Kolunu Sallayanın Müteahhit Olmadığı, İnşaat Yapmadığı Bir Türkiye İstiyoruz". https://chp.org.tr/haberler/chp-lideri-kilicdaroglu-her-elini-kolunu-sallayanin-muteahhit-olmadigi-nsaat-yapmadigi-bir-turkiye-stiyoruz
• CHP. (2023g, 15 Şubat). CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu: “Vatandaşlarımızın Kanı Bu İktidarın Elindedir”. https://chp.org.tr/haberler/chp-genel-baskani-kemal-kilicdaroglu-vatandaslarimizin-kani-bu-ktidarin-elindedir
• CHP. (2023h. 22 Şubat). CHP Lideri Kılıçdaroğlu Hatay Defne'de: Yerel Yönetimler Olmasaydı Tablo Çok Daha Vahim Bir Süreci Bize Yaşatabilirdi. https://chp.org.tr/haberler/chp-lideri-kilicdaroglu-hatay-defnede-yerel-yonetimler-olmasaydi-tablo-cok-daha-vahim-bir-sureci-bize-yasatabilirdi
• CHP. (2023i, 22 Şubat). CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu Hatay Defne'de: 17 Gün Geçmesine Karşın Bazı İhtiyaçlar Henüz Giderilememiş. https://chp.org.tr/haberler/chp-genel-baskani-kemal-kilicdaroglu-hatay-defnede-17-gun-gecmesine-karsin-bazi-htiyaclar-henuz-giderilememis
• CHP. (2023j, 22 Şubat). CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu Hatay Defne'de: Zaman Karşı Yarışmamız Lazım. https://chp.org.tr/haberler/chp-genel-baskani-kemal-kilicdaroglu-hatay-defnede-zaman-karsi-yarismamiz-lazim
• CHP. (2023k, 22 Şubat). CHP Lideri Kılıçdaroğlu: “Yahu Nasıl Olur Da Bir Çadır Sorununu Çözemezsiniz! Çözemiyorlarsa Bıraksınlar Biz Çözelim”. https://chp.org.tr/haberler/chp-lideri-kilicdaroglu-yahu-nasil-olur-da-bir-cadir-sorununu-cozemezsiniz-cozemiyorlarsa-biraksinlar-biz-cozelim
• Coombs, W. T. (2014). Ongoing Crisis Communication: Planning, Managing, and Responding (4th ed.). Sage Publications.
• Cömert Baechler, N. (2018). “Afet Risk ve Zarar Azaltmada İletişim Stratejisinin Rolü”. 2nd International Symposium on Natural Hazards and Disaster Management. (pp. 809-817). Sakarya: Turkiye
• Diyanet İşleri Başkanlığı. (2025). A’raf Suresi – 179. Ayet Tefsiri. https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/A'r%C3%A2f-suresi/1133/179-ayet-tefsiri
• EASERR (East Asia Summit Earthquake Risk Reduction Center). (2025). Disaster Communicaiton, https://nidm.gov.in/easindia2014/err/pdf/themes_issue/technology/disaster_comm.pdf
• Elgie, R. (2015). Political Leadership: A Realist Perspective. Palgrave Macmillan.
• Entman, R. M. (1993). “Framing: Toward clarification of a fractured paradigm”. Journal of Communication, 43(4), 51–58.
• Erol, M. (2024). Siyasal Lider Olarak Recep Tayyip Erdoğan ve Kemal Kılıçdaroğlu’nun Miting Konuşmalarının İçerik ve Çerçeveleme Analizi. (Doktora Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü.
• Erol, M. (2025). “Afet Yönetiminde Afet İletişiminin Stratejik Önemi”, 14. International Marmara Social Sciences Congress, May 16-17, 2025 Kocaeli/Türkiye.
• Gill, A., ve Whedbee, K. (1997). “Rhetoric”. In T. van Dijk (Ed.), Discourse as Structure and Process: Discourse Studies: A Multidisciplinary Introduction. SAGE Publications Ltd., 157–184.
• Haddow, G. D. & Haddow, K. S. (2014). Disaster Communications in a Changing Media World. Elsevier.
• Helms, L., (2014) “Global Political Leadership in The Twentyfirst Century: Problems and Prospects”, Contemporary Politics, 20(3), 261-277,
• Houston, J. B., Spialek, M. L., Cox, J., Greenwood, M., ve First, J. (2015). “The Centrality of Communication and Media in Fostering Community Resilience.” American Behavioral Scientist, 59(2), 270–283.
• Johansson, B., (2024). Crisis Communication ant Trust in the Multi-Public Society, Swedish Civil Contingencies Agency.
• Kaleli, S. (2015). Siyasal Pazarlama Sürecinde Liderlik. Bursa: Ekin Yayınları.
• Koç Akgül, S. (2017). “Olağanüstü Durumlar, İletişim ve Habercilik Yaklaşımları”. TRT Akademi, 2 (3), 6-47.
• Mahhews, S. (2023). Bolman Deal Four Frames Model of Leadership, Leading Sapiens. https://www.leadingsapiens.com/bolman-deal-four-frames/
• Mathews, S. (2024). The Symbolic Frame of Leadership. Leading Sapiens. https://www.leadingsapiens.com/symbolic-frame-of-leadership/?utm_source=chatgpt.com
• Mırık, B. (2020). Siyasal Liderlik ve Alpaslan Türkeş (1965-1980). İstanbul: Berikan Yayınları.
• Nazlı, A. K. (2024). “A Theoretical Framework On Disaster Communication”. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1)-Deprem Özel Sayısı-, 384-410.
• Reynolds, B., ve Seeger, M. W. (2005). “Crisis And Emergency Risk Communication As An Integrative Model.” Journal of Health Communication, 10(1), 43–55.
• Sellnow, T. L., ve Seeger, M. W. (2013). Theorizing Crisis Communication. John Wiley & Sons.
• TCCB. (2023a, 7 Şubat). Devlet Bilgi Koordinasyon Merkezi’nden Depreme İlişkin Olarak Yaptıkları Konuşma. https://tccb.gov.tr/konusmalar/353/142807/devlet-bilgi-koordinasyon-merkezi-nden-depreme-iliskin-olarak-yaptiklari-konusma
• TCCB. (2023b, 8 Şubat). Hatay Deprem Bölgesinde Yaptıkları Konuşma. https://tccb.gov.tr/konusmalar/353/142865/hatay-deprem-bolgesi-nde-yaptiklari-konusma
• TCCB. (2023c, 14 Şubat). KABİNE Toplantısı Sonrası Halka Sesleniş, https://tccb.gov.tr/konusmalar/353/142979/kabine-toplantisi-nin-ardindan-yaptiklari-konusma
• TCCB. (2023d, 21 Şubat). Osmaniye Afet Koordinasyon Merkezi Basın Açıklaması, https://tccb.gov.tr/konusmalar/353/143027/osmaniye-afet-koordinasyon-merkezi-nde-yaptiklari-konusma
• TCCB. (2023e, 27 Şubat). Adıyaman Gölbaşı Halka Hitap. https://tccb.gov.tr/konusmalar/353/144062/adiyaman-golbasi-nda-halka-hitaplari
• TCCB (Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı). (2025). Konuşmalar. https://tccb.gov.tr/receptayyiperdogan/konusmalar/?&page=11
• UNDRR (United Nations Office for Disaster Risk Reduction). (2022). Global Assessment Report on Disaster Risk Reduction. https://www.undrr.org/gar/gar2022-our-world-risk-gar
• Yalın Eroğlu, B. (2012). “Siyasal Liderliği Duygusal Düşünmek; Siyasal Parti Liderlerinin Üniversite Gençliği Üzerindeki Duygusal Zekâ Algısı”, Karadeniz Araştırmaları Dergisi, Sayı: 35, 81-99.