The Effect of Inflation Accounting on Companies: The Example of Borsa Istanbul

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 5, 2793 - 2830, 31.12.2025

Halil Arslan , Temur Kayhan

https://doi.org/10.15869/itobiad.1724806

Öz

The aim of study is to summarize theoretical effects and functioning of inflation accounting and then to determine and analyze effects of inflation accounting on net sales, gross profit, EBITDA, net profit, gross profit margin, EBITDA margin and net profit margin by data of companies traded on Borsa Istanbul and companies that want to go public, excluding TMS 29 and including TMS 29. Being able to measure effects of inflation accounting in practice can mean more accurate financial statement interpretation and future investment budgeting for decision makers. Similarly, for investors and analysts who will evaluate companies, understanding practical effects of inflation accounting can be interpreted as developing future projections by more accurately comprehending financial statements. This study shows how high inflation erodes financial statements and why high inflation creates a harmful investment environment. In the study, data was collected with document review technique and analyzed with content analysis method. The effects of inflation accounting on 57 different financial statement periods of 43 companies from 14 sectors are shown. Since more than one financial statement period was taken into account for each company, 57 different periods were reached. While it is observed that inflation accounting generally increases net sales, gross profit and EBITDA in sectors while net profit data declines. EBITDA declines with inflation accounting in sectors have higher inventories such as retail and food. It is observed that gross profit margin, EBITDA margin and net profit margins decline in significant part of the sample. In some companies, EBITDA, which was positive before inflation accounting, turns negative after TMS 29. It is noteworthy that net monetary position profit is positive after inflation accounting in companies have high inventories and tangible fixed assets and that finance the relevant assets largely with debt. It has been concluded that it is reasonable to increase the debt level of companies in an inflationary environment.

Anahtar Kelimeler

Inflation , Companies , Financial Statements , Inflation Accounting , Financial Analysis

Proje Numarası

3

Enflasyon Muhasebesinin Şirketlere Etkisi: Borsa İstanbul Örneği

Öz

Çalışmanın amacı, enflasyon muhasebesinin teorik etkileri ve işleyişini özetledikten sonra Borsa İstanbul’da işlem gören şirketler ve halka arz olmak isteyen şirketlerin TMS 29 hariç ve TMS 29 dahil muhasebe verilerine ulaşılarak uygulamalı olarak enflasyon muhasebesinin net satış, brüt kar, FAVÖK, net kar, brüt kar marjı, FAVÖK marjı ve net kar marjına etkilerinin tespit edilip analiz edilmesidir. Enflasyon muhasebesinin uygulamadaki etkilerini ölçebilmek şirketlerdeki karar vericiler için daha doğru mali tablo yorumlaması ile gelecekte daha doğru yatırımların bütçelenmesi anlamına gelebilmektedir. Aynı şekilde firmalara yatırım yapacak yatırımcılar ve şirketleri değerleyecek analistler için enflasyon muhasebesinin uygulamalı etkilerini anlayabilmek mali tabloları ve enflasyonu daha doğru kavrayarak gelecek projeksiyonların geliştirilmesi ve enflasyondan ari performansın ölçülmesi olarak yorumlanabilmektedir. Ayrıca bu çalışma ile yüksek enflasyonun mali tabloları ne denli aşındırdığı ve yüksek enflasyonun neden zararlı bir yatırım ortamı oluşturduğu gösterilmektedir. Çalışmada doküman inceleme tekniği ile veriler toplanmış ve içerik analiz yöntemi ile veriler analiz edilmiştir. 14 sektörden 43 şirketin 57 farklı mali tablo döneminde enflasyon muhasebesinin etkileri gösterilmiştir. Her şirket için birden fazla mali tablo dönemi dikkate alındığı için 57 farklı döneme ulaşılmıştır. Enflasyon muhasebesinin sektörlerde genel olarak net satış, brüt kar ve FAVÖK’ü artırdığı gözlemlenirken net kar verisinin gerilediği dikkat çekmektedir. Perakende ve gıda gibi yüksek stoklu çalışan sektörlerde enflasyon muhasebesi ile FAVÖK gerilemektedir. Brüt kar marjı, FAVÖK marjı ve net kar marjlarının örneklemin önemli bir kısmında gerilediği gözlenmektedir. Bazı firmalarda enflasyon muhasebesi öncesi pozitif olan FAVÖK TMS 29 sonrası negatife dönmektedir. Yüksek stok ve maddi duran varlık taşıyan ve ilgili varlıkları büyük oranda borç ile finanse eden şirketlerde enflasyon muhasebesi sonrası net parasal pozisyon karının pozitif olduğu dikkat çekmektedir. Enflasyonist ortamda şirketlerin borçluluk seviyesinin artırılmasının makul olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Enflasyon , Şirketler , Mali Tablolar , Enflasyon Muhasebesi , Finansal Analiz

Proje Numarası

3

Kaynakça

• Arsor, A.P., Gucenme, U. (2009). The development of inflation accounting in Turkey. Critical Perspectives on Accounting Dergisi, 568–590.
• Akçay, S. (2024). Türkiye’de Yeniden Yüksek Enflasyon Nedeniyle Enflasyon Muhasebesi Süreci Ve Bir Uygulama. Malatya Turgut Özal Üniversitesi İşletme Ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(1), 104-123.
• Akpınar, Y., Ciğer, A., Güngör Karyağdı, N. ve Kaya, A. (2024). Enflasyon Muhasebesi Uygulamasının İşletmelerin Finansal Yapıları Üzerine Etkileri: Oran Analizi İle İnceleme. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 16(31), 360–376.
• Arçelik Bağımsız Denetim Raporu (2024). Erişim Adresi: https://www.arcelikglobal.com/tr/sirket/raporlar-ve-sunumlar/finansal-tablolar/ (Erişim tarihi: 07.03.2025)
• Atay, S. ve Tekşen, Ö. (2004). Vergi Hukuku Açısından Enflasyon Muhasebesinin Finansal Tablolara Etkileri. Sayıştay Dergisi, (55), 41-52.
• Bilici, N. (2010). Enflasyonun Mali Tablolar Üzerindeki Etkilerini Azaltmak İçin Türkiye’de Uygulanan Önlemler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1-2), 65-85.
• Çankaya, F. ve Dinç, E. (2004). 5024 Sayılı Kanun’la Getirilen Enflasyon Muhasebesi Uygulaması Ve Doğurduğu Sorunlar. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(3-4), 369-384
• Bozdoğan, T. ve Çetin, Ö. (2023). Enflasyon Muhasebesine Geri Dönüş: Enflasyon Muhasebesi Konulu Makalelerin Bibliyometrik Analizi. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, (12), 78-89
• Doğan, Ö. (2023). Enflasyon Muhasebesi İle İlgili Yasal Düzenlemelerin Finansal Raporlama Çerçeveleri Kapsamında Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi. Malatya Turgut Özal Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 4(2),190-209.
• Geray, H. (2006). İletişim Alanından Örneklerle Toplumsal Araştırmalarda Nicel ve Nitel Yöntemlere Giriş, Ankara, Umuttepe Yayınları.
• Gökten, G., Okan Gökten, P. ve Mollaoğulları, B. F. (2023). Stoklar Ve Enflasyon Muhasebesi Uygulaması: Bist30 İmalat İşletmeleri Üzerine Bir Değerlendirme. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(1),718-731.
• Gökçen, G. ve Öztürk, E. (2023). Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama Kapsamında Özellik Arz Eden Konular. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(2), 504–515.
• Güneş, R., ve Uysal, M. (2024). 555 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ve TMS 29 Standardı kapsamında enflasyon muhasebesi üzerine bir değerlendirme. Uşak Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(2), 1–21.
• Hacırüstemoğlu, R. (1992). Enflasyonun Muhasebeye Etkisi. Marmara İletişim Dergisi, 1(1), 85-88.
• Karasioğlu, F. ve Erdemir, A. (2005). Enflasyon Muhasebesi Uygulamalarında Temel İşlemler Üzerine Bir Çalışma. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2005(2), 145-167.
• Karapınar, A. ve Zaif, F. (2005). Enflasyon Muhasebesinin Finansal Tablolar Analizine Etkisi. Yaklaşım Dergisi, Mayıs 2005, Sayı:149.
• Kantar, M. A., Abar, H. Öndeş, T. (2021). Enflasyonun İşletmelerin Finansal Oranlarına Etkisi: BİST İmalat Sektöründe Bir Uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 90, 1-18.
• Kay, J.A. (1977). Inflation Accounting-A Review Article. The Economic Journal Dergisi (60), 735-753.
• Kaymaz, V. (2021). Covıd-19 Enflasyon Sepeti. Erciyes Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi (60), 735-753.
• Kamu Gözetim Kurumu (KGK), (2024). Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama Hakkında Uygulama Rehberi. https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/TDS/TMS_29_Uygulama_Rehberi.pdf, (Erişim tarihi: 07.03.2025)
• Keskin, A. (2024). Türkiye’de enflasyon muhasebesine yönelik uygulamalar ve tarihsel gelişim: 1980’lerden 2003 yılına. Kamu Yönetimi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(34), 890-910.
• Koçak, H., Kısakürek, M. M. ve Babacan, A. (2023). Enflasyon Düzeltme İşlemlerinin İşletme Performansına Etkisi: BİST'te Bir Uygulama. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, 58(2), 1525–1546.
• Mbambo, M., Ngiba, B. ve Olarewaju, O. M. (2020). Effects of Inflation Accounting on Organizational Decisions and Financial Performance in South African Retail Stores. Problems and Perspectives in Management, 18(4), 85-95.
• Özkan, T. (2005). Enflasyon Muhasebesi Uygulamasının Firmaların Finansal Yapıları Üzerine Etkileri. Muhasebe ve Denetime Bakış, (15), 49-72.
• Özdemir, Ö. (2023). Evaluation of Applications Used in Inflation Accounting Regulations. Journal of Business Administration and Social Studies, 7(1), 56-68.
• Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlamaya İlişkin Türkiye Muhasebe Standardı (TMS 29) Hakkında Tebliğ, Sıra No: 16 https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/12/20051231-55.htm (Erişim tarihi: 05.10.2025)
• Smith, H. (1975). Strategies of Social Redearch, New Jersey, Prentice-Hall.
• Varol, N. (2022). Inflation Accounting in Terms Of Tax Legislation and Accounting Standards In Turkey. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (93), 19-30.
• Yalçın, D. (2006). İktisadi ve Mali Etkileriyle Türkiye’de Enflasyon Muhasebesi. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Maliye Anabilim Dalı Maliye Teorisi Yüksek Lisans Programı Yüksek Lisans Tezi, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=q54hTaqiiyR4Y2r5yu0tfg&no=H8F0uw7c_rpugowpQnt8_A, (Erişim tarihi: 07.03.2025)
• Yaylalı, İ. (2025). Enflasyon Muhasebesinin Stok Ve Sabit Kıymet Kalemleri Üzerinde Vergisel Etkisi. Marmara Üniversitesi Öneri Dergisi, Cilt 20, Sayı 64, Temmuz 2025, ISSN 2147-5377, ss. 411-439.
• Yenisu, E. (2022). Enflasyonun Finansal Tablolara Etkisi Ve Enflasyon Muhasebesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(27), 717-741.
• Yıldırım, A. and Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, On Birinci Baskı, Ankara, Seçkin Yayıncılık.
• Yıldız, A. (2021). Hızla İlgili ÖSS Matematik Testi Soru İfadelerinin Kavram Yanılgıları Açısından İncelenmesi. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(42), 5715-5730.
• Yüce, M. (1998). Enflasyon Muhasebesi. Sayıştay Dergisi, (31), 102-113.
• Yücel, G. (2023). Parasal Kazanç (Monetary Gain) Kavramı Anlaşılmadan Enflasyona Göre Düzeltilmiş Finansal Tablolar Anlaşılamaz. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 3(1), 1-10.