Kâf Sûresi’nin Belagât Yönünden Tahlili (İnşâ ve İhbâr Örnekleri)
Öz
Yerinde ve kararında, muktezay-ı hale göre söz serdetme sanatı olan belâgat, bu sanatta mahir olan Araplarda doruk noktaya ulaşmıştır. Vahyin nüzulüyle birlikte edebi üsluba sahip muhataplarına benzerini getirme hususunda meydan okuyan bir metnin elbette ki her yönüyle edebi olması beklenir. Bu durum da inceleme konusu yapılan metinde bu edebi yönlerin ortaya konulmasının zorluğunu ister istemez beraberinde getirmektedir.
Çalışma, Arap dilinde çok önemli bir yer tutan belâgat sanatının farklılıklarını barındıran âyetleri irdelemeyi ve makalenin temel noktasını oluşturan ihbâr ve inşâ cümlelerini bunların da ötesinde bu cümlelerin kullanılış amaçlarını incelemeyi hedeflemektedir. Makalenin çerçevesini Kâf sûresinde mevcut olan ihbâr ve inşâ örnekleri alt başlıkları ile birlikte oluşturmaktadır.
Araştırmaya konu Kâf sûresinde icâz’ın ve belâgatın farklı yönlerinin yoğun bir şekilde var olduğuna rastlanıldığı gibi araştırmamızın dayanak noktasını oluşturan ihbâr ve inşâ örneklerinin yoğun bir şekilde işlendiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte belagî kurgunun çokça sunulduğu sûrede, lafzî inceliklerin birçok yönünün vurgulandığı ayrıca ihbâr örneklerine inşâ örneklerinden daha fazla yer verildiği görülmüştür. Buradaki temel gayenin ise Mekkî sûrelerde genel olarak işlenen Allah’ın eşi benzeri olmadığını ortaya koyma, inanç ve ahlaki değerlere vurgu, ahirette hesap verme, mizan, sırat, cennet ve cehennem gibi metafizik olguları izah etme, önceki kavimlerin durumları vb. hususlarda görülen eksiklikleri gidermeye yönelik muhatap kesimde ikna edici bir zihin dünyası oluşturma gibi noktalardan hareket edildiği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kur’an, Belâgat, İhbâr, İnşâ, Kâf Sûresi
Kaynakça
- Ahmed Şevkī Abdüsselâm Dayf, Târîḫu’l-edebi’l-ʿArabî, (b.y.y. Dârü’l-maârif, t.y.).
- Âlûsî, Ebü’s-Senâ Şihâbüddîn Mahmûd b. Abdillâh b. Mahmûd el-Hüseynî el-Âlûsî, Rûḥu’l-meʿânî fî tefsîri’l-Ḳurʾâni’l-ʿaẓîm ve’s-sebʿi’l-mes̱ânî, Thk. Ali Abdülbârî Âtiyye, 16 Cilt. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 1996.
- Baytar, Yaşar Seracettin, “Arap Edebiyatında Mana ile İlgili Güzel Söz Sanatları”, Diyanet İlmi Dergi, 51/1 (Ocak 2015): 102.
- Begavî, Ebu Muhammed Muhyissünne el-Hüseyn b. Mes‘ûd b. Muhammed el-Ferrâ’ el-Begavî, Meʿâlimü’t-tenzîl, Thk. Abdurrezzak el-Mehdî. 5 Cilt. Riyâd: Dârü ihyâi türâsi’l-Ârabî, 2000.
- Beyzavî, Nâsırüddîn Ebû Saîd (Ebû Muhammed) Abdullāh b. Ömer b. Muhammed el-Beyzâvî, Envârü’t-Tenzîl ve Esrârü’t-Te’vîl, Thk. Muhammed Abdurrahman el-Marâşlî, Beyrut: Dârü İhyâi türâs’l-Ârabî, h. 1418.
- Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî, es-Sünen, Thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid. 4. Baskı. 4 Cilt. Beyrut: Mektebetu’l-asriyye, 2005.
- Ebû Hayyân Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân el-Endelüsî, el-Baḥrü’l-muḥîṭ. Thk. Sıdkî Muhammed Cemil. 2. Baskı. 10 Cilt. Beyrut: Dârü’l-fikr, 1998.
- Ebüssuûd Efendi, İrşâdü’l-ʿaḳli’s-selîm ilâ mezâya’l-Kitâbi’l-Kerîm, Thk. 2. Baskı. 9 Cilt. Beyrut: Dârü ihyâi turasi’l-Ârabî, t.y..
- Hâkim en-Nîsâbûrî. Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed el-Hâkim en-Nîsâbûrî, el-Müstedrek* ʿale’ṣ-Ṣaḥîḥayn (el-Müstedrek ʿale’ş-Şeyḫayn), Thk. Mustafa Abdülkadir Âtâ. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 1990.
- el-Halebî Semîn. Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Yûsuf b. İbrâhîm (Abdiddâim) el-Halebî, ed-Dürrü’l-maṣûn fî ʿulûmi’l-kitâbi’l-meknûn. Thk. Ahmed Muhammed el-Ḥarrât. 11 Cilt. Dımeşk: Dârü’l-ḳālem, t.y.