Çeviride Ekoloji Bağlamında Bruno Latour’un Où Atterrir ? Adlı Eseri Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Çevirinin bir bilim olarak kabul edildiği ve çeviri çalışmalarının resmiyet kazanmaya başladığı 1970’li yıllardan bu yana çeviriye ve çeviri sürecine yönelik pek çok kuram ve yol haritası belirlenmiştir. Bu kuramlar ışığında çevirinin amaçları, çevirmenin özellikleri ve çevirinin kalitesi gibi özelliklere yönelik görüşler ortaya atılmış ve bu kuramlar geliştirilerek çeviribilimin kapsamı genişletilmiştir. Çeviride “ekoloji” kavramının varlığı da bu gelişmelerden biridir. Bu kapsamda “Eko-çeviribilim” ve “Eko-çeviri” kuramları dikkat çekmektedir. Eko-çeviribilim kuramında çeviri bir ekosistem olarak görülür ve bu ekosistemde çevirmenin yeri, ekosisteme uyum süreci, çeviri sırasında yaptığı seçimler incelenerek çevirinin bir tür adaptasyon süreci olduğu savunulur. Eko-çeviri kuramında ise çeviri ve sürdürülebilirlik kavramlarının ilişkisi vurgulanır, çevirmenin ekolojik sorumlulukları olduğu savunulur ve dilsel ve kültürel çeşitliliğin korunması gerektiği savunulur. Bu çalışmada çevre, sosyoloji, felsefe konularında önemli eserler kaleme alan felsefeci, sosyolog ve antropolog Bruno Latour’un 2017 yılında yayımladığı Où Atterrir ? adlı eserinin İngilizce ve Türkçe çevirileri çevre temelli örneklemler çerçevesinde ve eko-çeviri/çeviribilim bağlamında incelenmesi amaçlanmaktadır. Latour’un giderek artan çeşitli ekolojik krizlerin sonuçlarını ve bu krizlere yönelik önerilerini sunduğu deneme türündeki eserinde özellikle çevresel bağlamda dikkat çeken söylemler, belirlenen kuramlar ışığında incelenmiştir. Böylece Fransızca kaleme alınan çevre temalı bir eserin, çevre merkezli çeviri kuramlarıyla İngilizcedeki ve Türkçedeki dolaşımına bir bakış açısı getirilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Bruno Latour
• Eko-çeviri
• Eko-çeviribilim
• Ekoloji
• Où Atterrir ?

An Evaluation On Bruno Latour’s Où Atterrir ? In The Context Of Ecology In Translation

Öz

Since the 1970’s, many theories and guidelines have been developed about translation and its process. These theories introduced various views on the purpose of translation, the characteristics of the translator and the translation quality and expanded the scope of translation studies. In the area where translation and ecology meet, the theories of eco-translation and eco-translatology stand out. Eco-translatology theory considers translation both as an ecosystem and as an adaptation process, examines the translator’s role, the adaptation process, and the choices made during translation. Eco-translation theory emphasizes the relationship between translation and sustainability, defends that translators have ecological responsibilities and that linguistic/cultural diversity must be protected. This study aims to analyze the English and Turkish translations of Où Atterrir ?, published in 2017 by Bruno Latour. Known for his significant work on environment, sociology, and philosophy, Latour’s book will be examined through environment-based examples and within the framework of eco-translatology and eco-translation theories. In Latour’s essay, which discusses the consequences of increasingly diverse ecological crises and offers proposals for addressing them, discourses of particular significance in the environmental context are examined through relevant theories. Thus, this study can bring a perspective on the circulation of a French environmental themed work in English and Turkish through environment-centered translation theories.

Anahtar Kelimeler

• Bruno Latour
• Ecology
• Eco-translation
• Eco-translatology
• Où Atterrir ?

Kaynakça

1. Alexander, R., & Stibbe, A. (2014). From the analysis of ecological discourse to the ecological analysis of discourse. Language Sciences, 41, 1-7. google scholar
2. Bogenç Demirel, E., & Marmara, F. (2020). Müdahil bir çeviri örneği olarak eko-çeviri. Frankofoni, (37), 53-63. google scholar
3. Chen, F. (2024). Preserving ecological balance in the English translation of classical Chinese poetry: an eco-translatology approach. google scholar
4. Amazonia Investiga, 13(79), 21–29. https://doi.org/10.34069/AI/2024.79.07.2 google scholar
5. Cronin, M. (2015). The moveable feast: translation, ecology and food. The Translator, 21(3), 244-256. google scholar
6. Cronin, M. (2017). Eco-Translation: Translation and Ecology in the Age of the Anthropocene. London: Routledge google scholar
7. Di Giminiani, P., & Haines, S. (2020). Introduction: Translating Environments. Ethnos, 85(1), 1-16. https://doi.org/10.1080/00141844.2018.1542409 google scholar
8. Dong, T., & Qiu, L. (2018). Eco-Translatology: A study of the English translation of Chinese elements in American films. Bulletin of Advanced English Studies, 1(2), 172-177. https://doi.org/10.31559/baes2018.1.2.5 google scholar

9. Durmuş, S. (2024, Haziran). (Serbest) Çevirmenin Yaşam Savaşı [Öz]. I. Ulusal Çeviribilim Kurultayında sunulan bildiri, İzmir Ekonomi Üniversitesi, İzmir. Erişim adresi: https://phoenix.ieu.edu.tr/betanix/uploads/cms/yayin.ieu.edu.tr/10182_1722842440.pdf google scholar
10. Drugan, J., & Tipton, R. (2017). Translation, ethics and social responsibility. The Translator, 23(2), 119–125. https://doi.org/10.1080/13556509.2017.1327008 google scholar
11. Ergin Zengin, S., & Sancaktaroğlu Bozkurt, S. (2025). Çeviribilim alanında yeni açılımlar: Ekoçeviri alanında bir model önerisi ve örnek bir çalışma. Çeviribilim ve Uygulamaları, Tüçevas Özel Sayısı, 19-44. https://doi.org/10.37599/ceviri.1636442 google scholar
12. Erkalan Çakır, N. (2024). Eko-çeviribilim bağlamında edebî eser çevirisi üzerine betimleyici bir çalışma. Litera: Journal of Language, Literature and Culture Studies, 34(1), 249-266. google scholar
13. Fomenko, E. A. (2023). Ecolinguistics, Ecotranslatology, Ecology of translation: Correlation of concepts in the light of modern discourse practice. Nizhnevartovsk Philological Bulletin, 8(2), 141–148. https://doi.org/10.36906/2500-1795/23-2/12 google scholar
14. Hastürkoğlu, G. (2020). A study on the relationship between translation ecology and food translation. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 20, 855-863. https://doi.org/10.29000/rumelide.792544 google scholar
15. Hastürkoğlu, G. (2024, Haziran). Çevre için çeviri: Yaklaşımlar, uygulamalar ve öneriler [Öz]. I. Ulusal Çeviribilim Kurultayında sunulan bildiri, İzmir Ekonomi Üniversitesi, İzmir. Erişim adresi: https://phoenix.ieu.edu.tr/betanix/uploads/cms/yayin.ieu.edu.tr/10182_ 1722842440.pdf google scholar
16. He, H., & Zhang, W. (2024). Ecological Discourse Analysis of the English Translations of Song of Peach Blossom Land from the Perspective of Transitivity. International Journal of English Linguistics, 14(3), 76. https://doi.org/10.5539/ijel.v14n3p76 google scholar
17. Hostova, I. (2016). Of ecosystems and translations: some ways of translating non-traditional texts. World Literature Studies, 8(1), 74-85. google scholar
18. Hu, G. S. (2020). Eco-Translatology: Towards an Eco-Paradigm of Translation Studies. Singapore: Springer. google scholar
19. Hu, G. S. (2003). Translation as adaptation and selection. Perspectives: Studies in Translatology, 11(4). 283-291, https://doi.org/10.1080/0907676X.2003.9961481 google scholar
20. Hu, G. S., & Tao, Y. L. (2016). Eco-translatology: A new paradigm of eco-translation—A comparative study on approaches to translation studies. Sociology, 115-132. google scholar
21. Kansu Yetkiner, N., Duman, D., Yavuz, Y., & Avşaroğlu, M. (2018). Erken Cumhuriyet Döneminden Günümüze Çocuk Edebiyatındaki Çevre Odaklı Kültürel Sözcüklerin Çevirisine Niceliksel Bir Yaklaşım. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 29(2), 57-82. https://doi.org/10.18492/dad.405249 google scholar
22. Korkmaz Paşa, Z. (2024). Eco-translation in science fiction literature: Dune by Frank Herbert. Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara. google scholar
23. Laberge, Y. (2020). Kitap İncelemesi: [B. Latour tarafından yazılan Où atterrir ? başlıklı kitabın incelenmesi]. Canadian Journal of Political Science, 53(1), 1-2. https://doi.org/10.1017/S0008423920000773 google scholar
24. Latour, B. (2017). Où atterrir ? Comment s’orienter en politique. Paris: La Découverte. google scholar
25. Latour, B. (2018). Down to Earth: Politics in the New Climatic Regime (C. Porter, Çev.). UK/USA: Polity Press. google scholar
26. Latour, B. (2019). Rota: Politikada Yönümüzü Nasıl Bulacağız? (O. Türkay, Çev.). İstanbul: Kolektif Kitap. google scholar
27. Luo, D. J. (2019). On the Objective Purpose of “Translator Centeredness” from the Perspective of Eco-translatology: Rethinking the Criticism Against “Translator Centeredness”. Foreign Language Research, 1, 92–96. google scholar
28. Magagnin, P. (2020). L’éco-Traductologie Chinoise : Un Engagement Problématique. Atelier de Traduction, 33, 111-123. google scholar
29. Martínez, A. & Mai, H. J. (2024, 15 Kasım). Trump promises more drilling in the U.S. to boost fossil fuel production. NPR. Erişim adresi: https://www.npr.org/2024/11/13/nx-s1-5181963/trump-promises-more-drilling-in-the-u-s-to-boost-fossil-fuel-production google scholar
30. Ning, G. (2021). A Review of Translation Teaching Researches from the perspective of Eco-Translatology. Journal of Humanities and Education Development. 3(3). 111-116. https://doi.org/10.22161/jhed.3.3.12 google scholar
31. Scott, C. (2015). Translating the nineteenth century: A poetics of eco-translation. Translation Studies, 8(3), 261–275. https://doi.org/10.1179/1478731815Z.00000000083 google scholar
32. Sönmez Dinçkan, Y. (2025). Eko-çeviri Bağlamında İngilizceden Türkçeye Bir Çocuk Yazını Yapıtı ve Çevirisinin İncelenmesi. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, (38), 42-60. https://doi.org/10.37599/ceviri.1662979 google scholar
33. Sriyono, S., & Halili, M. (2020). An eco-translatological study on students’ perception of the translation competence. Lingua: Jurnal Ilmu Bahasa dan Sastra, 15, 177–188. https://doi.org/10.18860/ling.v15i2.8241 google scholar
34. Süter Görgüler, Z., & Marmara, F. (2024, Haziran). Ekoçeviri odağında kolektif anlatıları yeniden yazmak: Yaratıcı kültür ve çeviri endüstrilerinden örnekler [Öz]. I. Ulusal Çeviribilim Kurultayında sunulan bildiri, İzmir Ekonomi Üniversitesi, İzmir. Erişim adresi: https:// phoenix.ieu.edu.tr/betanix/uploads/cms/yayin.ieu.edu.tr/10182_1722842440.pdf google scholar
35. Tao, S., & Chen, X. (2020). An Eco-Translatological Perspective on the Construction of China’s Image: A Case Study. International Journal on Studies in English Language and Literature, 8(1), 1-10. https://doi.org/10.20431/2347-3134.0801001 google scholar
36. Tekalp, S. (2021). Ecocriticism and translation: A descriptive study on Elif Shafak’s Bit Palas. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, 2021(30), 151–164. https://doi.org/10.37599/ceviri.903813 google scholar
37. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/ google scholar
38. Valero Garcés, C. (2011). Ecocriticism and translation. Odisea, 12, 257–272. google scholar
39. Wang, R., & Li, W. (2024). Comparative Analysis of Ecological Discourse From the Perspective of Appraisal Theory: The Ponds and The Pond in Winter in Walden. Theory and Practice in Language Studies, 14(8), 2426–2437. https://doi.org/10.17507/tpls.1408.15 google scholar
40. Wei, H. (2013). Reinvestigation of “Translational Eco-environment” and “Survival of the Fittest”. Foreign Language Research, 1, 122–126. google scholar
41. Wei, D. (2023). An analysis of eco-translation from the perspective of culturally-loaded words. Region - Educational Research and Reviews, 5(5), 1-3. https://doi.org/10.32629/rerr.v5i5.1514 google scholar
42. Xiaowei. G. (2014). Eco-Translatology and Translation Teaching. Higher Education of Social Science, 6(3), 61–64. https://doi.org/10.3968/4579 google scholar
43. Xiong, X., Qin, H., & Liu, X. (2023). The evolution and development of ecotranslatology studies based on the analysis of CiteSpace mapping knowledge domains. Humanities and Social Sciences Communications, 10, 712. https://doi.org/10.1057/s41599-023-02104-z google scholar
44. Xueheng, Z., & Longyu, C. (2020). A Case Study of Translator’s Ethics in Website Translation from the Perspective of Eco-Translatology. The Frontiers of Society, Science and Technology, 2(18), 82-98. google scholar
45. Yazgünoğlu, K. C. (2024). Ekoeleştiri nedir?: Ekolojinin aynasından edebiyat eleştirisine bakmak. Söylem Filoloji Dergisi (Edebiyat Kuramları ve Eleştiri Özel Sayısı), 334–355. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1558360 google scholar"