Yargısal Akıl Yürütmenin İzinde: Kadın Cinayeti Davalarında Tasarlama ve Haksız Tahrik Ayrımına Dair Bir Yargıtay Analizi

Yıl 2025, Sayı: 31, 1 - 12, 23.10.2025

Nedim Havle

https://doi.org/10.26650/iukad.2025.1725709

Öz

Bu çalışmanın amacı, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun, kadın cinayeti konulu emsal kararlarında, kritik öneme sahip olan ‘kast’, ‘taksir’, ‘tasarlama’ ve ‘haksız tahrik’ gibi kavramları yorumlarken, failin suçun manevi unsuruna ilişkin zihin durumunu tespit etmek için başvurduğu davranışsal göstergeleri, kanıt değerlendirme pratiklerini ve örtük psikolojik varsayımları ortaya koymaktır.

Çalışma, nitel araştırma desenlerinden çoklu vaka analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Veri setini, amaçlı örneklemle seçilen 5 adet emsal niteliğindeki Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararı oluşturmaktadır. Bu kararlar, içerik ve tematik analiz teknikleri kullanılarak incelenmiştir.

Analiz, Yargıtay'ın failin zihin durumunu tespit ederken çok yönlü bir akıl yürütme pratiği sergilediğini göstermiştir: Kurul, bir yandan suç öncesi hazırlık gibi davranışsal göstergelerle ‘tasarlama’ kastını inşa ederken; diğer yandan maddi kanıtlarla çelişen ‘haksız tahrik’ iddialarını elemektedir. En önemlisi, Yüksek Mahkeme'nin, delillerle desteklenmeyen veya spekülatif kurgulara dayanan tasarlama mahkûmiyetlerini ‘şüpheden sanık yararlanır’ ilkesi gereği bozduğu tespit edilmiştir. Kararlarda ayrıca, maddi kanıtların sanık beyanı ve güvenilirliği düşük tanık ifadeleri gibi diğer delillere üstün tutulduğu hiyerarşik bir pratik saptanmıştır.

Yargıtay'ın karar verme pratiği, rasyonel ve kanıta dayalı bir analiz çabası ile toplumsal cinsiyet rolleri ve onur kültürü gibi sosyo-kültürel kodların etkisi arasındaki gerilimi yansıtmaktadır. Bu durum, adli karar verme süreçlerinin arkasındaki karmaşık dinamikleri ve örtük varsayımları aydınlatmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kadın Cinayetleri , Tasarlama , Haksız Tahrik , Kast , Delil Değerlendirmesi , Yargısal Akıl Yürütme

Tracing Judicial Reasoning: An Analysis of How the Court of Cassation Determines Mens Rea in Femicide Cases

Öz

The aim of this study is to reveal the behavioral indicators, evidence evaluation practices, and implicit psychoB logical assumptions that the Court of Cassation's General Assembly for Criminal Matters employs to determine the perpetrator's state of mind regarding the mens rea when interpreting critical concepts such as 'intent' (kast), 'negligence' (taksir), 'premeditation' (tasarlama), and 'unjust provocation' (haksız tahrik) in precedent setting femicide cases. ,

The study was conducted using a qualitative multiple case study design. The data set consists of five precedent setting decisions from the Court of Cassation's General Assembly for Criminal Matters, selected through purposive sampling. These decisions were examined using content and thematic analysis techniques.

The analysis revealed that the Court of Cassation employs a multifaceted reasoning practice to determine the perpetrator's state of mind. On one hand, the Assembly constructs the intent of 'premeditation' through behavioral indicators such as pre-crime preparation; on the other, it refutes claims of 'unjust provocation' that contradict material evidence. Most significantly, it was found that the High Court overturns 'premeditation' convictions that are unsupported by evidence or based on speculative narratives, applying the 'in dubio pro reo' principle. Furthermore, a hierarchical practice was identified that prioritizes material evidence over the defendant's testimony and unreliable witness statements.

The Court of Cassation's decisionBmaking practice reflects a tension between the pursuit of a rational, evidenceB based analysis and the influence of socioBcultural codes, such as gender roles and honor culture. This illuminates the complex dynamics and implicit assumptions behind judicial decision-making processes.

Anahtar Kelimeler

Femicide , Premeditation , Unjust Provocation , Intent , Evidence Evaluation , Judicial Reasoning

Kaynakça

• Bellini-Leite, S. C. (2022). Dual process theory: Embodied and predictive; symbolic and classical. Frontiers in Psychology, 13, 805386. https://doi.org/10.3389/fpsYg.2022.805386 google scholar
• BLandon-Gitlin, I., Fenn, E., Masip, J., & Yoo, A. H. (2014). Cognitive-Load approaches to detect deception: Searching for cognitive mechanisms. Trends İn Cognitive Sciences, 18(9), 441-444. https://doi.Org/10.1016/j.tics.2014.05.004 google scholar
• Evans, J. S., & Stanovich, K. E. (2013). DuaL-process theories of higher cognition: Advancing the debate. Perspectives on Psychological Science, 8(3), 223-241. https://doi.org/10.1177/1745691612460685 google scholar
• Gerçeker, H. (2022). Yorumlu ve uygulamalı Türk ceza kanunu (6. baskı). Seçkin Yayıncılık. google scholar
• Nisbett, R. E., & Cohen, D. (1996). Culture of honor: The psychology of violence in the South. Westview Press. google scholar
• Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3. bs.). Sage PubLications. google scholar
• Peters, U. (2022). What is the function of confirmation bias? Erkenntnis, 87(3), 1375-1394. https://doi.org/10.1007/s10670-020-00252-1 google scholar
• Raine, A., Dodge, K., Loeber, R., Gatzke-Kopp, L., Lynam, D., Reynolds, C., Stouthamer-Loeber, M., & Liu, J. (2006). The Reactive-Proactive Aggression Questionnaire: Differential correLates of reactive and proactive aggression in adolescent boys. Aggressive Behavior, 32(2), 159-171. https://doi.org/l0.1002/ab.20115 google scholar
• Tezcan, D., Erdem, M. R., & Önok, R. M. (2024). Teorik ve pratik ceza özel hukuku (22. baskı). Seçkin Yayıncılık. google scholar
• Turvey, B. E. (2012). Criminal profiling: An introduction to behavioral evidence analysis (4. bs.). Academic Press. https://doi.org/10.1016/C2010-0-66252-3 google scholar
• Vrij, A. (2008). Detecting lies and deceit: Pitfalls and opportunities (2. bs.). John WiLeY & Sons. google scholar
• Witte, L. P., & FLechsenhar, A. (2024). “It’s Your own fault”: Factors influencing victim bLaming. Journal of Interpersonal Violence, 40(9-10), 2356-2380. https://doi.org/10.1177/08862605241270030 google scholar
• Yin, R. K. (2009). Case study research: Design and methods (4. bs.). Sage. google scholar