Orhan Kemal’in “El Kızı” Adlı Romanında Jokasta Kompleksi

Öz

Jokasta kompleksi, annelerin erkek çocuklarına karşı aşırı koruyucu, kontrolcü ve duygusal olarak bağımlı bir tutum sergilediği psikolojik bir tutumdur. Bu komplekste anne, oğlunun hayatına müdahale etmek, bağımsız kararlar almasını engellemek ve onunla simbiyotik ilişki kurmak arzusundadır. Anne için bu müdahaleler, çocukluktan yetişkinliğe geçiş sürecinde de devam eder. Bu durumun çocuğun kendi kararlarını alma ve bağımsız bir kimlik geliştirme sürecini sürekli olarak sınırlamakta olduğu görülür. Orhan Kemal’in El Kızı adlı romanı bağlamında yapılan bu çalışma, Jokasta kompleksinin edebî yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Romanın başkarakterleri arasındaki ilişkiler detaylı olarak analiz edilmiş ve özellikle ebeveyn-çocuk dinamikleri çerçevesinde Hacer’in oğlu Mazhar’a karşı aşırı koruma, bağımlılık ve duygusal saplantı gibi davranışları açık biçimde tespit edilmiştir. Romanda Hacer’in Mazhar’a karşı derin ve sarsılmaz bir bağlılık geliştirdiği ve bu durumun Jokasta kompleksine özgü psikolojik bir eğilim olduğu ifade edilmiştir. Ebeveyn-çocuk rollerindeki dengenin sarsıldığı bu romanda Hacer’in Mazhar ile kurmak istediği simbiyotik ilişkininin, oğlunun bireyselleşme ve özgürleşme çabaları üzerinde sürekli ve belirgin bir baskı oluşturduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Jokasta kompleksi
• duygusal ensest
• anne-oğul ilişkisi
• simbiyotik bağlanma
• Orhan Kemal

Jocasta Complex In Orhan Kemal’s Novel “El Kızı”

Öz

Jocasta complex is a psychological attitude in which mothers display an overly protective, controlling, and emotionally dependent approach towards their sons. In this complex, the mother desires to interfere in her son’s life, prevent him from making independent decisions, and establish a symbiotic relationship. For the mother, such interventions continue throughout the transition from childhood to adulthood. This situation continuously restricts the child’s process of making his own decisions and developing an independent identity. This study, conducted in the context of Orhan Kemal’s novel El Kızı, aims to examine the literary reflections of the Jocasta complex. The relationships among the main characters of the novel have been analysed in detail. Particularly. within the framework of parent–child dynamics, Hacer’s behaviours towards her son Mazhar—such as excessive protection, dependency, and emotional obsession—have been clearly identified. In the novel, Hacer develops a profound and unwavering attachment to Mazhar, and this tendency represents a psychological inclination characteristic of the Jocasta complex. In this novel, where the balance of parental and child roles is disrupted, Hacer’s attempt to establish a symbiotic relationship with Mazhar imposes a constant and significant pressure on her son’s efforts towards individuation and liberation.

Anahtar Kelimeler

• Jocasta complex
• emotional incest
• mother-son relationship
• symbiotic attachment
• Orhan Kemal

Kaynakça

1. Abrams Samuel. Exploring the Dialectical Space: A Brief History of The Psychoanalytic Study of the Child. The Psychoanalytic study of the child, no. 68, 2014: 3–9. google scholar
2. Besdine, Matthew. The Jocasta Complex, Mothering and Genius Part I,Psychoanal. Rev., (55)(2), 1968a: 259-277. google scholar
3. Besdine, Matthew. The Jocasta Complex, Mothering and Genius Part II, Psychoanal. Rev., (55)(4): 1968b: 574-600. google scholar
4. Campbell, Robert J. Campbell's Psychiatric Dictionary, Oxford University Press, 2009. google scholar
5. Çimşir, Elif ve Akdoğan, Ramazan. Childhood Emotional Incest Scale (CEIS): Development, validation, cross-validation, and reliability. Journal of counseling psychology, 68(1), 2021: 98-111. google scholar
6. Daniels, Matthew. The Jocasta Complex, Mothering and Genius. American Journal of Psychotherapy, 23(2), 1969: 336–337. google scholar
7. Devereux, George. Dreams in Greek Tragedy, University of California Press, 1976. google scholar
8. Erhat, Azra. Mitoloji Sözlüğü, Remzi Kitabevi, 2021. google scholar

9. Fromm, Erich. Freud Düşüncesinin Büyüklüğü ve Sınırları, (çev. Aydın Arıtan), Say Yayınları, 1991. google scholar
10. Goodwach, Raie. Jocasta and the Oedipus myth: The adoption-reunion context for feelings of sexual attraction. Australasian Journal of Psychotherapy, 23(2), 2004: 1-14. google scholar
11. Kemal, Orhan. El Kızı, Everest Yayınları, 2025. google scholar
12. Kıral, Bilgen. (2020). Nitel Bir Veri Analiz Yöntemi Olarak Doküman Analizi, Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189. google scholar
13. Newton, Rick M. Oedipus’ Wife and Mother. The Classical Journal, 87(1), 1991: 35–45. google scholar
14. Pérez, J. Carola ve Huerta, Paula ve Rubio, Bernardita ve Fernández, Olga. Parental psychological control: Maternal, adolescent, and contextual predictors. Frontiers in Psychology, 12, 2021: 712087. google scholar
15. Sophokles. Kral Oidipus. çev. Bedrettin Tuncel, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2021. google scholar
16. Wardetzki, Barbel. Dişi Narsizm: Uçlarda Yaşayanlar Kabul Görmeye Olan Açlık. çev. Feyza Sarper Öztürk & Mukaddes Öğünmez, Sistem Yayıncılık, 2010. google scholar
17. Welldon, Estela V. Anne: Melek mi Yosma mı?. çev. Can Kurultay, Ayrıntı Yayınları, 2019. google scholar
18. Wellisch, E. Jocasta Complex In Adoptive Mothers. The British Medical Journal, 1(4762), 1952: 817–818. google scholar