A Philosophical Approach to Reşat Nuri Güntekin's Damga: İffet against Kant's Moral Law

Öz

Good and bad are basic concepts that determine universal moral criteria. However, although it may be easy to learn the boundaries of good and bad for oneself, the perception of good and bad may still vary from person to person. According to Kant, good is based on good intentions in human actions, and a good intention requires choosing only what is known to be good. The condition of good faith is that the intention and the action are done because it is a duty. Duty is obedience to a law that is universally binding for all people. The law that Kant speaks of is the moral law. Such a moral code does not imply anything specific for how a person should behave. However, it should contain maxims (life principles) for all people. If the maxim of a person is of universal value and is an end in itself, it is moral, and it conforms to the moral law. The good and bad actions that occur in communication of intention and will are also subject of literature. In this study, the intentions and actions of İffet, the hero of Reşat Nuri Güntekin's Damga are investigated in relation to Kant's moral law, using concepts, such as goodwill, conscientious morality, and maxims, which are the basic elements of Kant's understanding of morality. Kant’s ethical laws, describing a universal duty for duty, and his approach to understand and to comprehend the events that occur to the character of İffet are important in the context of the commonality of the disciplines of literature and philosophy.

Anahtar Kelimeler

• Kant
• moral law
• Reşat Nuri Güntekin
• Damga

Reşat Nuri Güntekin’in Damga Romanına Felsefî Bir Yaklaşım:“Kant’ın Ahlâk Yasası Önünde İffet”

Öz

İyi ve kötü, evrensel ahlâk ölçütlerini belirleyen temel kavramlardandır. Ancak iyi ve kötünün sınırlarını belirlemek kolay olmadığı gibi kişiden kişiye, toplumdan topluma değişen bir iyi ve kötü algısından söz edilebilir. Kant’a göre iyi, insanın eylemlerinin arkasındaki iyi niyete dayanır ve iyi niyet, yalnızca aklın iyi olduğunu bildiği şeyi seçme yetisidir. İyi niyetin koşulu, niyetin ve eylemin ödev olduğu için yapılmasıdır. Ödev de tüm kişiler için evrensel olarak bağlayıcı olan bir yasaya itaat şeklinde kabul edilir. Kant’ın sözünü ettiği bu yasa, ahlâk yasasıdır. Ahlâk yasası, insanın nasıl davranması gerektiğini bildirmez. Bu nedenle yasa, tüm insanlar için geçerli olabilecek maksimler (ilke) içermelidir. Kişinin maksimi, evrensel değerde ve kendi başına bir amaç niteliğindeyse ahlâkîdir ve ahlâk yasasına uygundur. Niyet ve irade etkileşimi sonucunda ortaya çıkan iyi ve kötü eylemler, edebiyatın da konusudur. Çalışmada, Reşat Nuri Güntekin’in Damga romanı kahramanı İffet’in niyet ve eylemleri; Kant’ın ahlâk anlayışının temel unsurlarından olan iyi niyet, iyi irade, vicdanî ahlâk, maksim gibi kavramlar üzerinden Kant’ın ahlâk yasasına göre sorgulanır. Evrensel bir ödev ahlâkını savunan Kant’ın ahlâk yasasını, İffet karakteriyle somutlaştırılan olaylar üzerinden okuma ve anlama yaklaşımları edebiyat ve felsefe disiplinlerinin müşterekliği bağlamında önemlidir.

Anahtar Kelimeler

• Kant
• Ahlâk Yasası
• Reşat Nuri Güntekin
• Damga

Kaynakça

1. Akyüz, K. (1995). Modern Türk edebiyatının ana çizgileri 1860-1923. İstanbul: İnkılâp Kitabevi. google scholar
2. Altuğ, T. (1989). Reşat Nuri’nin üç romanında öldüren aşk teması. Argos, 16, 146-150. google scholar
3. Cevizci, A. (2017). Felsefeye giriş. İstanbul: Say Yay. google scholar
4. Çetin, N. (2004). Roman çözümleme yöntemi. Ankara: Öncü Basımevi. google scholar
5. Enginün, İ. (2013). Yeni Türk edebiyatı Tanzimat’tan Cumhuriyet’e. İstanbul: Dergâh Yay. google scholar
6. Feldman, F. (2013). Etik nedir? (F. B. Aydar, Çev.). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yay. google scholar
7. Frankena, W. (2007). Etik (A. Aydın, Çev.). İstanbul: İmge Kitabevi Yay. google scholar
8. Fromm, E. (1994). Erdem ve mutluluk (A. Yörükân, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yay. google scholar

9. Fromm, E. (2000). Kendini savunan insan (N. Arat, Çev.). İstanbul: Say Yay. google scholar
10. Guyer, P. (2005). Kant’ın ödevler sistemi (A. Kaftan, Çev.). Cogito, 41-42, 277-338. google scholar
11. Güney, E. (1966). Folklor ve eğitim. Ankara: MEB Yay. google scholar
12. Güngör, E. (1998). Ahlâk psikolojisi ve sosyal ahlâk. İstanbul: Ötüken Neşriyat. google scholar
13. Güntekin, R. N. (ty). Son sığınak (11. bs). İstanbul: İnkılâp Kitabevi. google scholar
14. Güntekin, R. N. (ty). Gizli el (13. bs). İstanbul: İnkılâp Kitabevi. google scholar
15. Güntekin, R. N. (ty). Damga (25. bs). İstanbul: İnkılâp Kitabevi. google scholar
16. Güntekin, R. N. (2015). Miskinler tekkesi. İstanbul: İnkılâp Kitabevi. google scholar
17. Heimsoeth, H. (2007). Kant’ın felsefesi (T. Mengüşüoğlu, Çev.). Ankara: DoğuBatı Yay. google scholar
18. Jung, C. G. (2015). Kırmızı Kitap (O. Gündüz, Çev.). İstanbul: Kaknüs Yay. google scholar
19. Kant, I. (1999). Pratik aklın eleştirisi (İ. Kuçuradi, Ü. Gökberk, F. Akatlı, Çev.). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yay. google scholar
20. Kant, I. (2002). Ahlâk metafiziğinin temellendirilmesi (İ. Kuçuradi, Çev.). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yay. google scholar
21. Kant, I. (2011). Yargı yetisinin eleştirisi. (A. Yardımlı, Çev.). İstanbul: İdea Yay. google scholar
22. Kant, I. (2020). Eğitim üzerine (A. Aydoğan, Çev.). İstanbul: Say Yay. google scholar
23. Kanter, M. F. (2008). Reşat Nuri Güntekin’in romanlarında yapı ve izlek. (Doktora Tezi). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ. google scholar
24. Kuçuradi, İ. (2013). İnsan ve değerleri. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yay. google scholar
25. Maclntyre, A. (2001). Ethik’in kısa tarihi (H. Hünler, S. Z. Hünler, Çev.). İstanbul: Paradigma Yay. google scholar
26. Özaydın, Ö. (2011). İçimdeki ahlâk yasası: Kant’ın ahlâk kuramı üzerine eleştirel bir inceleme. Felsefe Arkivi, 34, 97-117. google scholar
27. Parlatır, İ. (2011). Osmanlı Türkçesi sözlüğü. Ankara: Yargı Yay. google scholar
28. Pieper, A. (1999). Etiğe giriş. Ankara: Ayrıntı Yay. google scholar
29. Svendsen, L. Fr. H. (2018). Kötülüğün felsefesi (M. Hocaoğlu, Çev.). İstanbul: Redingot Kitap. google scholar
30. Ülken, H. Z. (2001). Ahlâk. İstanbul: Ülken Yay. google scholar
31. Ülken, H. Z. (2010). Aşk ahlâkı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yay. google scholar
32. Yalçın, A. (2002). Siyasal ve sosyal değişmeler açısından Cumhuriyet Dönemi Türk romanı 1920-1946. Ankara: Akçağ Yay. google scholar
33. Yalçın, A. & Aytaş G. (2008). Çocuk edebiyatı. Ankara: Akçağ Yay. google scholar