Ortaokul Öğrencilerinin Sismoloji Kavramlarını Algılayışları: Metaforik Bir İnceleme

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 145 - 168, 31.12.2025

Kevser Arslan , Asli Görgülü Arı , Meryem Hayır Kanat

https://doi.org/10.46423/izujed.1666306

Öz

Çalışmada, ortaokul öğrencilerinin sismoloji, sismolog ve sismograf kavramlarına yönelik oluşan algılarının, metaforlar aracılığıyla ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerine dayalı metafor analizi çalışması olarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örneklemesine başvurularak belirlenen ve altıncı sınıf düzeyinde öğrenim gören toplam 30 öğrenci oluşmaktadır. Çalışma verileri, sismoloji, sismolog ve sismograf kavramlarının benzetileceği metaforun ve benzetme gerekçesinin yazılacağı cümlelerin, yer aldığı metafor formu aracılığıyla elde edilmiştir. Metafor formundan elde edilen veriler içerik analizine başvurularak çözümlenmiştir. Araştırma bulguları doğrultusunda, öğrencilerin sismoloji ve sismograf kavramlarına yönelik 30 farklı metafor oluşturduğu tespit edilmiştir. Öğrenciler sismoloji kavramına ait 11 metafor üretmiş ve sismoloji kavramını deprem bilimi, araştırma, beyin, kılavuz, bilgi ağı metaforlarıyla ilişkilendirmiştir. Sismograf kavramı ise öğrenciler tarafından 10 metafor yardımıyla açıklanmış ve deprem ölçer, termometre, tartı, hesap makinesi, radar metaforları kullanılmıştır. Sismolog kavramına ait 9 metaforun öne çıktığı ve öğretmen, doktor, bilim insanı, bilgin metaforlarının üretildiği belirlenmiştir. Araştırma sonuçları doğrultusunda, öğretim programlarında sismoloji ve sismoloji ile ilgili kazanımların daha ayrıntılı ve bütüncül ele alınması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sismoloji , Sismolog , Sismograf , Algı , Metafor , Ortaokul.

Proje Numarası

TÜBİTAK 4004- 123B479

Middle School Students' Perceptions of Seismological Concepts: A Metaphorical Examination

Öz

The study aimed to reveal middle school students' perceptions of the concepts of seismology, seismologist, and seismograph through metaphors. The study was conducted as a metaphor analysis study based on qualitative research methods. The study group consisted of a total of 30 students in the seventh grade, selected using criterion sampling from among the purposeful sampling methods. The study data were obtained through a metaphor form, which included sentences describing the metaphor used to liken the concepts of seismology, seismologist, and seismograph and the reason for the likeness. The data obtained from the metaphor form were analyzed using content analysis. In line with the research findings, it was determined that the students created 30 different metaphors for the concepts of seismology and seismograph. Students produced 11 metaphors related to the concept of seismology and associated the concept of seismology with metaphors such as earthquake science, research, brain, guide, and information network. The concept of seismograph was explained by students using 10 metaphors, including earthquake meter, thermometer, scale, calculator, and radar. It was determined that 9 metaphors related to the concept of seismologist stood out, and metaphors such as teacher, doctor, scientist, and scholar were produced. Based on the research results, it is recommended that seismology and seismology-related achievements be addressed in more detail and holistically in teaching programs.

Anahtar Kelimeler

Seismology , Seismologist , Seismograph , Perception , Metaphor , Middle School.

Proje Numarası

TÜBİTAK 4004- 123B479

Kaynakça

• Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı(AFAD). (2019). Deprem nedir? https://www.afad.gov.tr/deprem-nedir
• Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı (AFAD). (2023). 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan Kahramanmaraş (mw: 7.7–mw: 7.6) depremleri raporu. https://deprem.afad.gov.tr/earthquake-reports
• Akgül, G. (2021). Teachers’ metaphors and views about gifted students and their education. Gifted Education International, 37(3), 273-289. https://doi.org/10.1177/0261429421988927
• Akkoyunlu, M. F. (2021). Tarihsel depremler ve kullanılan yöntemler. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi(21), 587-590. https://doi.org/10.31590/ejosat.785452
• Aktamış, H., ve Dönmez, G. (2016). Ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersine, bilime, fen bilimleri öğretmenine ve bilim insanına yönelik metaforik algıları. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 35(1), 7-30.
• Aküzüm, C., Aküzüm, L., ve Dervişoğlu, N. (2024). Dikkat! Depremde çocuklar var: deprem kavramına yönelik bilsem öğrencilerinin metaforik algıları. Turkish Journal of Educational Studies, 11(3), 255-273.
• Armstrong, S. L.,Davis, H. S., ve Paulson, E. J. (2011). The subjectivity problem: Improving triangulation approaches in metaphor analys is studies. International Journal of Qualitative Methods, 10(2), 151-163.
• Arslan, M., ve Bayrakçı, M. (2006). Metaforik düşünme ve öğrenme yaklaşımının eğitim-öğretim açısından incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 171, 100-108.
• Arslan, P. (2020). Okul kavramına ilişkin metaforlar. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 3(1), 1-14.
• Aslandereen, M., ve Berkant, H. G. (2023). Okul öncesi eğitimde depremin öğretimine ilişkin öğretmen görüşleri. Journal of Educational Reflections, 7(2), 22-34.
• Aşcı, M., Oymak, R., ve Çabaş, Z. (2017). Yer sarsıntısının (deprem) türkçesi yanılgılar, yanlışlar, gerçekler. Electronic Turkish Studies, 12(21). http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.
• Aydın, F. (2010). Ortaöğretim öğrencilerinin coğrafya kavramına ilişkin sahip oldukları metaforlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 10(3), 1293-1322.
• Aydın, F., Akça, M., ve Akça, M. (2024). Öğretmenlerin deprem kavramına ilişkin metaforları. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 1-10.
• Bager-Elsborg, A., ve Greve, L. (2019). Establishing a method for analysing metaphors in higher education teaching: a case from business management teaching. Higher Education Research ve Development, 38(7), 1329-1342.https://doi.org/10.1080/07294360.2017.1327945
• Bayram, H. (2024). Investigation of the Earthquake Content in Social Studies Coursebooks within the Scope of Middle School Students' Views. Participatory Educational Research, 11(2), 57-75. https://doi.org/10.17275/per.24.19.11.2
• Bikar, S. S., Rathakrishnan, B., Kamaluddin, M. R., Che Mohd Nasir, N., ve Mohd Nasir, M. A. (2021). Social sustainability of post-disaster: how teachers enable primary school students to be resilient in times of Ranau earthquake. Sustainability, 13(13), 7308. https://doi.org/10.3390/su13137308
• Bilen, E., ve Polat, M. (2022). Öğretmen Adaylarının Deprem Farkındalığına İlişkin Görüşleri. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 4(1), 155-173. https://doi.org/10.46464/tdad.1098199
• Botha, E. (2009). Why metaphor matters in education. South African Journal of Education, 29(4), 431-444.
• Bozkurt, A. (2020). Koronavirüs (Covid-19) Pandemisi Sırasında İlköğretim Öğrencilerinin Uzaktan Eğitime Yönelik İmge ve Algıları: Bir Metafor Analizi. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6 (2) , 1-23.
• Cerit, Y. (2008). Öğretmen kavrami ile ilgili metaforlara ilişkin öğrenci, öğretmen ve yöneticilerin Görüşleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(4), 693-712.
• Creswell, J. W.,vePoth, C. N. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches.Sage Publications.
• Davis, B. (2018). On the many metaphors of learning and their associated educational frames. Journal of Curriculum Studies, 50(2), 182-203. https://doi.org/10.1080/00220272.2017.13304234
• De Santis, A., Marchetti, D., Pavón-Carrasco, F. J., Cianchini, G., Perrone, L., ve Abbattista, C., ... ve Haagmans, R. (2019). Precursory worldwide signatures of earthquake occurrences on Swarm satellite data. Scientific Reports, 9(1), 20287.
• Demir Yıldız, C., veDemir Öztürk, E. (2023). Üniversitedeki depreme ilişkin metaforik algıları. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 6(3), 308-316.https://doi.org/10.32329/uad.1313899
• Demir Yıldız, C., ve Demir Öztürk, E. (2023). Üniversite öğrencilerinin depreme ilişkin metaforik algıları. Journal of University Research, 6(3), 308-316. https://doi.org/10.32329/uad.1313899
• Doğan, M., Nacaroğlu, O., ve Ablak, S. (2021). Sivrice depremini yaşamış ortaokul öğrencilerinin depreme ilişkin metaforik algılarının incelenmesi: Malatya ili örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi(51), 384-402.https://doi.org/10.53444/deubefd.885116
• Edemen, M., Okkay, M., Tugrul, R., Kurt, M. Ş., Bircan, O., Yoldaş, H., ... ve Aslan, A. (2023). Deprem nedir? Nasıl oluşur? Türkiye’de oluşmuş depremler ve etkileri nelerdir? Depremlere karşı alınabilecek tedbirler hususunda öneriler. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(93), 719-734. https://doi.org/10.26450/jshsr.3584
• Ekici, G. (2016). Öğretmen adaylarının ‘bilgisayar’ kavramına ilişkin metaforik algıları. University of Gaziantep Journal of SocialSciences, 15(3), 755-781.
• Erdoğan, Ş., ve Bozkurt, E. (2023). Fizik öğretmen adaylarının “yapay zekâ” kavramına ilişkin algılarının incelenmesi: bir metafor çalışması. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 7(2), 152-163.
• Kurtdede Fidan, N., ve Yaşar, M. (2024). İlkokul öğrencilerinin depreme yönelik metaforik algıları. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 41-56. https://doi.org/10.47770/ukmead.1424690
• Gallagher, P. (2004). How the metaphor of a gap between theory and practice has influenced nursing education. Nurse Education Today, 24(4), 263-268.https://doi.org/10.1016/j.nedt.2004.01.006
• Godor, B. P. (2019). Gifted metaphors: Exploring the metaphors of teachers in gifted education and their impact on teaching the gifted. Roeper Review, 41(1), 51-60.
• Guilherme, A., ve Souza de Freitas, A. L. (2018). Discussing education by means of metaphors. Educational Philosophy and Theory, 50(10), 947-956.
• Güneş A., ve Fırat, M. (2016). Açık ve uzaktan öğrenmede metafor analizi araştırmaları. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 2(3), 115-129.
• Hager, P. (2008). Learning and metaphors. Medical Teacher, 30(7), 679-686. https://doi.org/10.1080/01421590802148899
• Hordvik, M.,MacPhail, A., ve Ronglan, L. T. (2020). Developing a pedagogy of teacher education using self-study: A rhizomatic examination of negotiating learning and practice. Teaching and Teacher Education, 88, 102969.https://doi.org/10.1016/j.tate.2019.102969
• İçme, T., ve Büyük, U. (2023). Türkiye’de deprem eğitimi: fen bilimleri ders kitaplarının deprem eğitimine yönelik analizi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(3), 944-958. https://doi.org/10.33206/mjss.1259183
• İslam, Ü. Y., ve Yanbakar, E. (2023). Öğrencilerin bilim ve bilim insanına ilişkin metaforik algılarının incelenmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(6), 1006-1022.https://orcid.org/0000-0002-6608-3529
• Jin, L.,Liang, X., Jiang, C., Zhang, J., Yuan, Y., ve Xie, Q. (2014). Studying the motivations of Chinese young EFL learners through metaphor analysis. Elt Journal, 68(3), 286-298.
• Kahu, E. R., ve Picton, C. (2022). Using photo elicitation to understand first-year student experiences: Student metaphors of life, university and learning. Active Learning in Higher Education, 23(1), 35-47.
• Kalaycı, S. (2018). İlkokul öğrencilerinin “bilim” ve “fen bilimleri dersi” kavramlarına yönelik algılarının metafor yoluyla belirlenmesi. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(9), 1-21. https://doi.org/10.20860/ijoses.351611
• Karakuş, U. (2014). Depremi Yaşamış Ve Yaşamamış Öğrencilerin Deprem Algılarının, Metafor Analizi İle İncelenmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 18(29), 97-116. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.31309
• Karakuş, U. (2014). Depremi yaşamış ve yaşamamış öğrencilerinin deprem algılarının, metafor analizi ile incelemesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 18(29), 97-116. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.31309
• Kinchin, I. M. (2022). The ecological root metaphor for higher education: Searching for evidence of conceptual emergence within university education strategies. Education Sciences, 12(8), 528.https://doi.org/10.3390/educsci12080528
• Koç Akran, S. (2021). Öğretmen Adaylarının" Hibrit Eğitim" Kavramına İlişkin Algılarının Belirlenmesi: Bir Metafor Analizi Çalışması. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 7(16), 432-462.
• Kurtdede Fidan, N., ve Yaşar, M. (2024). İlkokul öğrencilerinin depreme yönelik metaforik algıları. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 41-56.https://doi.org/10.47770/ukmead.1424690
• Lakoff, G. ve Johnson, M. (2005). Metaforlar Hayat, Anlam ve Dil. (Çev: G. Y. Demir). İstanbul: Paradigma Yayınları.
• Marshall, C., veRossman, G. B. (2014). Designing Qualitative Research. New York: Sage.
• Miles, M. B., ve Huberman, A. M. (2016). Nitel Veri Analizi (Çev. Ed. Akbaba Altun, S. ve Ersoy, A.). Ankara: Pegem Akademi
• Mulargia, F., ve Geller, R. J. (Eds.). (2012). Earthquake science and seismic risk reduction (Vol. 32). Springer Science ve Business Media.
• Nakajima, Ş. (2012). Deprem ve sonrası psikolojisi. Okmeydanı Tıp Dergisi, 28(2), 150-155.
• Neuman, A., ve Guterman, O. (2022). “Education is like…”: Home-schooled teenagers’ metaphors for learning, home schooling and school education. Educational Studies, 48(5), 676-691. https://doi.org/10.1080/03055698.2020.1798742
• Önal, M. B. (2024). Okul Öncesi Dönem Çocuklarinin Deprem Kavramına Ilişkin Metaforik Algilarinin Incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
• Özdemir, Ü., Ertürk, M., Güner, İ., ve Koca, M.K (2001). İlköğretimde deprem ve depremin zararlarından korunma yollarının önemi. Doğu Coğrafya Dergisi, 7(7), 109-131.
• Palmquist, R. A. (2001). Cognitive style and users’ metaphors for the web: An exploratory study. The Journal of Academic Librarianship, 27(1), 24-32.
• Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
• Poyraz, S.A, ve Kalafat, D. (2012). Sismoloji'de CBS Uygulamaları. Jeofizik Dergisi, 26(2), 47-58.
• Saatçi, G., Saatçi, T., ve Köstekçi, M. (2024). Kahramanmaraş depreminden etkilenen çocukların deprem kavramına ilişkin metaforik algıları. Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 177-187.https://doi.org/10.53493/avrasyasbd.1403027
• Saban, A. (2008). Okula İlişkin Metaforlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 55(55), 459- 496.
• Sawada, Y., ve Takasaki, Y. (2017). Natural disaster, poverty, and development: An introduction. World Development, 94,2-15. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2016.12.035
• Saylık, A., Saylık, N., ve Sağlam, A. (2021). Eğitimcilerin Gözünden Türk Eğitim Sistemi: Bir Metafor Çalışması. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 522-546. https://doi.org/10.33711/yyuefd.919424
• Shinebourne, P. ve Smith, J. A. (2010). The communicative power of metaphors: An analysis and interpretation of metaphors in accounts of the experience of addiction. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 83, 59-73.
• Shiwaku, K., ve Shaw, R. (2008). Proactive co‐learning: a new paradigm in disaster education. Disaster Prevention and Management: An International Journal, 17(2), 183-198. https://doi.org/10.1108/09653560810872497
• Soğukpınar, R., ve Karışan, D. (2022). Ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersine yönelik algılarının metafor ve öğrenci çizimleri yoluyla incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(33), 217-249. https://doi.org/10.35675/befdergi.763096
• Sözcü, U., ve Aydınözü, D. (2019). Öğretmen Adaylarının Doğal Afet Okuryazarlık Düzeylerinin Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi. International Journal of Geography and Geography Education (40), 79-91. Https://Doi.Org/10.32003/İggei.566164
• Sözen, E. (2019). The Earthquake Awareness Levels of Undergraduate Students. Journal of Pedagogical Research, 3(2), 87-101.
• Stahl, T., Clark, M. K., Zekkos, D., Athanasopoulos‐Zekkos, A., Willis, M., Medwedeff, W., ... ve Jin, J. (2017). Earthquake science in resilient societies. Tectonics, 36(4), 749-753.https://doi.org/10.1002/2017TC004604
• Thomas, L., ve Beauchamp, C. (2011). Understanding new teachers’ professional identities through metaphor. Teaching and Teacher Education, 27(4), 762-769.
• Tongkul, F. (2021). An overview of earthquake science in Malaysia. ASM Science Journal, 14, 1-12. https://doi.org/10.32802/asmscj.2020.440
• Uğurlu, Z. (2018). Öğretmen adaylarının üniversite kavramına ilişkin algılarının metafor analizi. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(1), 82-97.
• Wegner, E., Burkhart, C., Weinhuber, M., ve Nückles, M. (2020). What metaphors of learning can (and cannot) tell us about students' learning. Learning and Individual Differences, 80, 101884.https://doi.org/10.1016/j.lindif.2020.101884
• Wei, B., Su, G., ve Li, Y. (2020). Evaluating the cognition and response of middle/high school students to earthquake—a case study from the 2013 Mw6. 6 Lushan earthquake-hit area, China. International Journal of Disaster Risk Reduction, 51, 101825.
• Yameng Liang, J., O’Halloran, K., ve Tan, S. (2016). Where do I come from? Metaphors in sex education picture books for young children in China. Metaphor and Symbol, 31(3), 179-193.https://doi.org/10.1080/10926488.2016.1187039
• Yang, C., Yang, G., Zhang, J., Ma, H., Yang, C., Yang, G., ... ve Ma, H. (2019). Basis of Seismology. Three Dimensional Space-Time Analysis Theory of Geotechnical Seismic Engineering, 1-29.https://doi.org/10.1007/978-981-13-3356-9_1
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, M. S. (2024). Türkiye’de Deprem Riski Azaltma Eğitiminin Okullardaki Uygulamalarına Yönelik Öğretmen Görüşleri ve Öğretmenlerin Afet Bilinç Düzeylerinin İncelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 60(60), 1-24. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1343118
• Yıldız, C. D., ve Öztürk, E. D. (2023). Üniversite öğrencilerinin depreme ilişkin metaforik algıları. Journal of University Research, 6(3), 308-316.
• Yıldızlı, H., Erdol, T. A., Baştuğ, M., ve Bayram, K. (2018). Türkiye’de öğretmen kavramı üzerine yapılan metafor araştırmalarına yönelik bir meta-sentez çalışması. Eğitim ve Bilim, 43(193), 1-43.