Araştırma Makalesi

Morfometrik Analizlerle Taşkın Potansiyelinin Belirlenmesi: Akçay Havzası (Samsun) Örneği, Türkiye

Sayı: 16 10 Ocak 2026
PDF İndir
TR EN

Morfometrik Analizlerle Taşkın Potansiyelinin Belirlenmesi: Akçay Havzası (Samsun) Örneği, Türkiye

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin Samsun iline bağlı Vezirköprü ve Havza ilçeleri sınırlarında yer alan Akçay Havzası’nda morfometrik analizlerden yararlanarak Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) aracılığıyla taşkın potansiyelini değerlendirmektedir. Engebeli topografyası, yüksek yağış miktarı ve geçmişte meydana gelen taşkınlar göz önünde bulundurularak Akçay Havzası’nda bulunan 22 alt havzanın geometrik özelliklerine bağlı olarak taşkın üretme potansiyelindeki mekânsal farklılıklar analiz edilmiştir. Çalışma kapsamında öncelikle 10 m çözünürlüklü Sayısal Yükseklik Modelinden (SYM/DEM) alt havzalara ait çizgisel, alansal ve rölyef morfometriyi temsil eden toplam 16 morfometrik parametre oranı hesaplanmıştır. Daha sonra bu parametreler drenaj özellikleri ile yüzey dinamiklerini nicel olarak değerlendirmek amacıyla Bileşke Faktör (Compound Factor-CF) yöntemi kullanılarak 1 (en düşük etki) ile 22 (en yüksek etki) arasında puanlanmıştır. Elde edilen toplam puanların kümülatif ortalamaları hesaplanarak alt havzalar taşkın potansiyelindeki seviyelerine göre düşük, orta ve yüksek olarak sınıflandırılmıştır. Sonuçlar 14 numaralı alt havzanın (AH-14) dik eğimleri, yüksek drenaj yoğunluğu ve kısa akış süresi nedeniyle en yüksek, 10 numaralı alt havzanın (AH-10) düşük eğim oranı ve daha uzun akış süresi ile en düşük taşkın potansiyeli sergilediğini göstermiştir. Geçiş morfometrik özellikler gösteren 8-9 numaralı alt havza (AH-8/9) ise taşkın potansiyelinin orta düzeyde olduğu alanlar olarak belirlenmiştir. Bu bulgular, morfometrik özelliklerdeki farklılıkların havza genelinde taşkın potansiyelinin mekânsal dağılımını doğrudan kontrol ettiğini göstermektedir. Bu çalışma CBS destekli morfometrik analizlerin, özellikle ayrıntılı hidrolojik verilerin bulunmadığı havzalarda taşkın potansiyeli yüksek alanların belirlenmesinde etkili, düşük maliyetli ve verimli bir yöntem olduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçların Akçay Havzası ve benzer hidrolojik özelliklere sahip drenaj havzalarında sürdürülebilir havza yönetimi, planlama çalışmaları ve taşkın riski azaltma stratejilerine katkı sağlayacağı öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Akçay Havzası, Morfometrik Analiz, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Taşkın, Taşkın Potansiyeli

Kaynakça

  1. Akter, T., Quevauviller, P., Eisenreich, S. J., & Vaes, G. (2018). Impacts of climate and land use changes on flood risk management for the Schijn River, Belgium. Environmental Science & Policy, 89, 163-175. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2018.07.002
  2. Alam, A., Ahmed, B., & Sammonds, P. (2021). Flash flood susceptibility assessment using the parameters of drainage basin morphometry in SE Bangladesh. Quaternary International, 575-576, 295-307. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2020.04.047
  3. Albano, R., Limongi, C., Dal Sasso, S. F., Mancusi, L., & Adamowski, J. (2024). Flood scenario spatio-temporal mapping via hydrological and hydrodynamic modelling and a remote sensing dataset: A case study of the Basento river (Southern Italy). International Journal of Disaster Risk Reduction, 111, 104758. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2024.104758
  4. Arabameri, A., Tiefenbacher, J. P., Blaschke, T., Pradhan, B., & Tien Bui, D. (2020). Morphometric analysis for soil erosion susceptibility mapping using Novel GIS-Based Ensemble Model. Remote Sensing, 12(5), 874. https://doi.org/10.3390/rs12050874
  5. Avcı, V. (2023). Esmahanım Deresi Havzası’nın (Akçakoca-Düzce) morfometrik özellikleri ve taşkınlara etkisi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 25(1), 96-118. https://doi.org/10.24011/barofd.1148666
  6. Avcı, V., & Sunkar, M. (2018). Bulancak’ta (Giresun) sel ve taşkın olaylarına neden olan Pazarsuyu, İncüvez, Kara ve Bulancak derelerinin morfometrik analizleri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28(2), 15-41. https://doi.org/10.18069/firatsbed.460907
  7. Bashir, B., & Alsalman, A. (2024). Characteristics and comparative assessment of flash flood hazard evaluation techniques: Insights from Wadi Haily Basin, Eastern Red Sea Coast, Saudi Arabia. Water, 16(24), 3634. https://doi.org/10.3390/w16243634
  8. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED). (2025). 2024 disasters in numbers. https://files.emdat.be/reports/2024_EMDAT_report.pdf
  9. Chissende, A., Mehmood, M. S., Huo, A., Lou, P., & Wang, Z. (2025). Riverine flood susceptibility assessment using drainage basin morphometry in the Bahe River. International Journal of Disaster Risk Reduction, 117, 105181. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2025.105181
  10. Coşkun, M., & Öztürk, A. (2022). Havza önceliklendirmesi bakımından Ermenek Çayı Havzası ve Gökçay Havzasının karşılaştırmalı morfometrik analizi. Turkish Journal of Forestry | Türkiye Ormancılık Dergisi, 1-10. https://doi.org/10.18182/tjf.1024569

Kaynak Göster

APA
Ocak, F. (2026). Morfometrik Analizlerle Taşkın Potansiyelinin Belirlenmesi: Akçay Havzası (Samsun) Örneği, Türkiye. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 16, 1-24. https://doi.org/10.46453/jader.1818945
AMA
1.Ocak F. Morfometrik Analizlerle Taşkın Potansiyelinin Belirlenmesi: Akçay Havzası (Samsun) Örneği, Türkiye. JADER. 2026;(16):1-24. doi:10.46453/jader.1818945
Chicago
Ocak, Fatih. 2026. “Morfometrik Analizlerle Taşkın Potansiyelinin Belirlenmesi: Akçay Havzası (Samsun) Örneği, Türkiye”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, sy 16: 1-24. https://doi.org/10.46453/jader.1818945.
EndNote
Ocak F (01 Ocak 2026) Morfometrik Analizlerle Taşkın Potansiyelinin Belirlenmesi: Akçay Havzası (Samsun) Örneği, Türkiye. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi 16 1–24.
IEEE
[1]F. Ocak, “Morfometrik Analizlerle Taşkın Potansiyelinin Belirlenmesi: Akçay Havzası (Samsun) Örneği, Türkiye”, JADER, sy 16, ss. 1–24, Oca. 2026, doi: 10.46453/jader.1818945.
ISNAD
Ocak, Fatih. “Morfometrik Analizlerle Taşkın Potansiyelinin Belirlenmesi: Akçay Havzası (Samsun) Örneği, Türkiye”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi. 16 (01 Ocak 2026): 1-24. https://doi.org/10.46453/jader.1818945.
JAMA
1.Ocak F. Morfometrik Analizlerle Taşkın Potansiyelinin Belirlenmesi: Akçay Havzası (Samsun) Örneği, Türkiye. JADER. 2026;:1–24.
MLA
Ocak, Fatih. “Morfometrik Analizlerle Taşkın Potansiyelinin Belirlenmesi: Akçay Havzası (Samsun) Örneği, Türkiye”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, sy 16, Ocak 2026, ss. 1-24, doi:10.46453/jader.1818945.
Vancouver
1.Fatih Ocak. Morfometrik Analizlerle Taşkın Potansiyelinin Belirlenmesi: Akçay Havzası (Samsun) Örneği, Türkiye. JADER. 01 Ocak 2026;(16):1-24. doi:10.46453/jader.1818945