Araştırma Makalesi

Coğrafi Bilgi Sistemi Tabanlı Analitik Hiyerarşi Yöntemi ile Taşkın Duyarlılık Analizi: Oğulpaşa Deresi Havzası Örneği (Edirne)

Cilt: 0 Sayı: 16 16 Mart 2026
PDF İndir
TR EN

Coğrafi Bilgi Sistemi Tabanlı Analitik Hiyerarşi Yöntemi ile Taşkın Duyarlılık Analizi: Oğulpaşa Deresi Havzası Örneği (Edirne)

Öz

Taşkınlar; günümüzde giderek artan ve etkileri büyüyen afet türü olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle beşerî kaynaklı etkiler taşkınların oluşumunda daha fazla rol oynamaktadır. Bu etkilere bağlı olarak yağışlardaki düzensizlikler, ekstrem hava olaylarının meydana gelmesi, yoğun yağışların çok kısa bir zaman diliminde yağması gibi sonuçlarla karşılaşılmaktadır. Bu çalışmada, farklı tarihlerde meydana gelen, can ve mal kayıplarına neden olan taşkınların yaşandıığı Oğulpaşa Deresi havzasında taşkın duyarlılığının yüksek olduğu alanların tespit edilmesi ve ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda yöntem olarak Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) tabanlı Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden olan Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHY) seçilmiştir. Taşkın duyarlılığının analizinde yağış, eğim, yükseklik, arazi kullanımı, litoloji, büyük toprak grupları, bakı, akarsulara uzaklık ölçütleri kullanılmıştır. Kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak kendi içerisinde etki değerleri ve ağırlık oranları belirlenmiştir. Analitik Hiyerarşi Yöntemi ile analiz için kullanılan parametrelerin Tutarlılık Oranı (TO) 0,023 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen değer ile sonuçların kabul edilebilir ve tutarlı olduğu görülmüştür. ArcGIS yazılımı kullanılarak taşkın duyarlılık analizi gerçekleştirilmiştir. Taşkın duyarlılık haritası beş sınıfa ayrılmış olup çok düşük, düşük, orta, yüksek, çok yüksek şeklinde belirlenmiştir. Elde edilen bulgular taşkın riski açısından değerlendirildiğinde çalışma sahasının %,8,79 (3887,25 ha)’u çok yüksek, %14,17 (6267,79 ha)’si yüksek duyarlılıkta olduğu görülmüştür. Çalışma sahasının özellikle orta-güney kısmında yer alan ve köy yerleşim birimlerini içerisinden barındıran alanlar yüksek ve çok yüksek taşkın duyarlılığına sahip olduğu ortaya çıkarılmıştır. Elde edilen duyarlılık haritası geçmiş afet verileri ile kıyaslanmış ve çalışmanın doğruluğu test edilmiştir. Sonuçta olarak CBS tabanlı Analitik Hiyerarşi Yönteminin duyarlılık haritalarının üretilmesinde ve risk azaltma çalışmalarında kullanılabilir olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Taşkın , Taşkın Duyarlılık Analizi , Analitik Hiyerarşi Yöntemi , Coğrafi Bilgi Sistemleri , Edirne

Kaynakça

  1. Adıgüzel, O. (2009). “Personel Seçiminin Analitik Hiyerarşisi Prosesi Yöntemiyle Gerçekleştirilmesi”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (24). https://izlik.org/JA96GG26KP
  2. AFAD (2020). Rapor: 2020 Yılı Doğa Kaynaklı Olay İstatistikleri, T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Erişim 1 Şubat 2026, https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Istatistikler
  3. Akkaya, U. (2016). Meriç ve Tunca Nehirlerinin Edirne Şehir Merkezi Kısmında 2 Boyutlu Taşkın Modellemesi (Tez No: 427926) [Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
  4. Alabdan, R., Sharmila, C., Alruwais, N., Alshahrani, H. M., Anbukkarasi, S., Sujatha, M., & Vivek, S. (2025). Assessment of flood vulnerability in a coastal metropolitan city for sustainable environmental using machine learning methods. Scientific Reports, 15(1), 24796. https://doi.org/10.1038/s41598-025-08912-4
  5. Arca, D. (2012). “Afet yönetiminde coğrafi bilgi sistemi ve uzaktan algılama”. Karaelmas Fen ve Mühendislik Dergisi, 2(2), 53-61. https://izlik.org/JA96NK65PY
  6. Arslanoğlu, M. & Özçelik, M. (2005). “Sayısal Arazi Yükseklik Verilerinin İyileştirilmesi”, TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası 10. 242 Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, 28 Mart - 1 Nisan 2005, Ankara. Erişim adresi: https://www.haritabtk.org/uploads/D9NH_140_ek.pdf
  7. Avcı, V. & Sunkar, M. (2015). “Giresun'da Sel ve Taşkın Oluşumuna Neden Olan Aksu Çayı ve Batlama Deresi Havzalarının Morfometrik Analizleri”. Coğrafya Dergisi, (30), 91-119. https://izlik.org/JA57TX55NJ
  8. Belina, Y., Kebede, A. & Masinde, M. (2025). Mapping flood inundation in Baro Akobo Basin, Itang area, Ethiopia: integrating machine learning and process-based models. Earth Science Informatics, 18(1), 3. https://doi.org/10.1007/s12145-024-01547-5
  9. Bitek, D., Uludağ, M., Kaya, M. A. (2022). “Edirne’nin Kentsel Gelişiminin Sel/Su Baskınlarındaki Etkisi: 2018 Edirne Seli”, TMMOB Afet Sempozyumu, Ankara, ss.833-848. Erişim Adresi:https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/afetbildiriler.pdf
  10. Chakraborty, S. & Mukhopadhyay, S. (2019). “Assessing flood risk using analytical hierarchy process (AHP) and geographical information system (GIS): application in Coochbehar district of West Bengal, India”. Natural Hazards, 99, 247-274. https://doi.org/10.1007/s11069-019-03737-7

Kaynak Göster

APA
Bitek, D., & Erenoğlu, R. C. (2026). Coğrafi Bilgi Sistemi Tabanlı Analitik Hiyerarşi Yöntemi ile Taşkın Duyarlılık Analizi: Oğulpaşa Deresi Havzası Örneği (Edirne). Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 16, 124-147. https://doi.org/10.46453/jader.1892689