Araştırma Makalesi

InSAR Zaman Serileri ile Düşey Yüzey Deformasyonlarının Belirlenmesi: Bolluk ve Tersakan Gölleri Çevresi (Konya Kapalı Havzası)

Sayı: 17 22 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

InSAR Zaman Serileri ile Düşey Yüzey Deformasyonlarının Belirlenmesi: Bolluk ve Tersakan Gölleri Çevresi (Konya Kapalı Havzası)

Öz

Yüzey deformasyonlarının izlenmesinde Interferometrik Sentetik Açıklıklı Radar (InSAR) tekniği son yıllarda birçok çalışmada kullanılmaktadır. Zamansal-mekânsal kapsam ve maliyet bakımından oldukça etkin olan InSAR tekniği zemin çökmelerinin tespitinde başarıyla uygulanmaktadır. Bu çalışmada Ekim 2014 ve Mayıs 2023 tarihleri arasında yaklaşık 9,5 yıllık Sentinel-1 InSAR zaman serisi kullanılarak Konya Kapalı Havzası’nın Bolluk ve Tersakan Gölleri çevresindeki düşey deformasyonların büyüklüğü ve mekânsal dağılımı araştırılmıştır. Yükselen yörüngeden 1542 ve alçalan yörüngeden 1099 LiCSAR interferogram ürünü, LiCSBAS yazılımı kullanılarak işlenmiştir. Uydu bakış açısı doğrultusunda (line-of-sight: LOS) elde edilen hız bileşenleri, ayrıştırma işlemi yapılarak düşey bileşene dönüştürülmüştür. Ayrıca düşey hızlar, Cihanbeyli ilçe merkezinde bulunan CIHA GNSS (Global Navigation Satellite System) istasyonunun hız değerleri esas alınarak kalibre edilmiştir. Düşey deformasyonlar çalışma alanının önemli bir bölümü için zemin çökmesi şeklinde görülmüştür. InSAR analizi sonuçlarına göre -114 mm/yıl’a varan düşey deformasyon hızları tespit edilmiştir. Bolluk Gölü’nün kuzeydoğusundaki traverten konileri ve dolinlerin olduğu kısımlarda -40 ila -50 mm/yıl arasında değişen zemin çökme hızları bulunmuştur. Günyüzü ve Taşpınar mahalle sınırlarında kalan İnsuyu Formasyonu üzerindeki tarım arazilerinde ise ortalama -60 mm/yıl düşey deformasyon hızları gözlemlenmiştir. Tersakan Gölü’nün güneydoğusundaki tuz bataklığı alanlarında zemin çökme hızının -60 ila -80 mm/yıl arasında değiştiği görülmüştür. Tespit edilen deformasyon değerlerinin mekânsal deseninin sulu tarım ve yeraltı suyu kullanımıyla ilişkili olabilecek karstik süreçler, tuz bataklığı alanındaki kompaksiyon gibi farklı antropojenik ve jeomorfolojik süreçlerle uyumlu olabileceği değerlendirilmiştir. Sentinel-1 tabanlı InSAR analizlerinin düşey yönlü yüzey hareketlerinin izlenmesi ve veriye dayalı sürdürülebilir arazi yönetimi ve arazi kullanım politikalarının geliştirilmesine önemli katkılar sağlayabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

InSAR, Sentinel-1, deformasyon, Bolluk Gölü, Tersakan Gölü, zemin çökmesi

Teşekkür

Bu çalışmada kullanılan LiCSBAS yazılımı için Yu Morishita’ya, kullanılan LiCSAR ürünleri ve yazılımının geliştirilmesine sağladıkları katkılarından dolayı The UK Centre for Observation and Modelling of Earthquakes Volcanoes and Tectonics (COMET) ekibine, veri analizi sürecindeki teknik desteklerinden dolayı Doç. Dr. Hüseyin Duman’a teşekkür ederiz. Bu araştırmada yer alan tüm/kısmi nümerik hesaplamalar TÜBİTAK ULAKBİM, Yüksek Başarım ve Grid Hesaplama Merkezi’nde (TRUBA kaynaklarında) gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma Jeomorfoloji Perspektifinde Akarsu Havzası Yönetimi Çalıştayında (8-9 Mayıs 2026, Kastamonu) sözlü bildiri olarak sunulmuştur.

Kaynakça

  1. Abdikan, S., Coskun, S., Narin, O. G., Ozdemir, E. G., Bayik, C., & Sanli, F. B. (2025). Deep-learning-based interferometric synthetic aperture radar time-series analysis for the monitoring and prediction of dam safety. Structural Health Monitoring, 14759217251381157. https://doi.org/10.1177/14759217251381157
  2. Anadolu Ajansı (AA). (2024). Konya'da 13 metre derinliğinde, 15 metre çapında obruk oluştu. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/konyada-13-metre-derinliginde-15-metre-capinda-obruk-olustu/3428926
  3. Arık, F., & Dülger, A. (2023). Obruk Temel Kılavuz (Y. Tosun, F. Çoruk, Ş. Arslan, Y. Akkaya, E. Gökkaya, & E. Gökkaya, Ed.). Paradigma Akademi.
  4. Arık, F., Bilgilioğlu, S. S., İban, M. C., Delikan, A., Göçmez, G., Döğen, A., Kansun, G., Gezgin, C., Bilgilioğlu, H., & Dülger, A. (2023). Obruk Teknik Kılavuz (Y. Tosun, F. Çoruk, Ş. Arslan, Y. Akkaya, E. Gökkaya, & E. Gökkaya, Ed.). Paradigma Akademi.
  5. Arık, F., Delikan, A., Göçmez, G., Kansun, G., Döyen, A., Coşkuner, B., & Dülger, A. (2022). Konya çevresinde obruk alanlarının tespit edilmesi projesi kapsamında “Selçuklu, Kadınhanı, Sarayönü, Yunak, Çeltik, Ilgın, Altınekin, Cihanbeyli ve Kulu” bölgesi jeolojik çalışmalar projesi (No: 2020K14-138637-3). T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Konya İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü.
  6. Arikan Ispir, D., & Makineci, H. B. (2026). Determination of Slow Surface Movements Around the 1915 Çanakkale Bridge During the 2022–2024 Period with Sentinel-1 Time Series. Remote Sensing, 18(6), 858. https://doi.org/10.3390/rs18060858
  7. Bozyiğit, R., & Tapur, T. (2009). Konya ovası ve çevresinde yeraltı sularının obruk oluşumlarına etkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (21), 137-155. https://izlik.org/JA87AA53WT
  8. Bilgilioğlu, S. S., & Bilgilioğlu, H. (2023). Aksaray ili obruk duyarlılık haritasının Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) yöntemleri ile oluşturulması. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 12(2), 612-625. https://doi.org/10.28948/ngumuh.1222497
  9. Bilgilioğlu, S. S., Gezgin, C., Iban, M. C., Bilgilioğlu, H., Gündüz, H. I., & Arslan, Ş. (2025). Explainable sinkhole susceptibility mapping using Machine-Learning-Based SHAP: quantifying and comparing the effects of contributing factors in Konya, Türkiye. Applied Sciences, 15(6), 3139. https://doi.org/10.3390/app15063139
  10. Caló, F., Notti, D., Galve, J. P., Abdikan, S., Görüm, T., Pepe, A., & Balik Şanli, F. (2017). Dinsar-Based detection of land subsidence and correlation with groundwater depletion in Konya Plain, Turkey. Remote Sensing, 9(1), 83. https://doi.org/10.3390/rs9010083

Kaynak Göster

APA
Atiz, Ö. F., & Durduran, S. S. (2026). InSAR Zaman Serileri ile Düşey Yüzey Deformasyonlarının Belirlenmesi: Bolluk ve Tersakan Gölleri Çevresi (Konya Kapalı Havzası). Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 17. https://doi.org/10.46453/jader.1948451
AMA
1.Atiz ÖF, Durduran SS. InSAR Zaman Serileri ile Düşey Yüzey Deformasyonlarının Belirlenmesi: Bolluk ve Tersakan Gölleri Çevresi (Konya Kapalı Havzası). JADER. 2026;(17). doi:10.46453/jader.1948451
Chicago
Atiz, Ömer Faruk, ve Süleyman Savaş Durduran. 2026. “InSAR Zaman Serileri ile Düşey Yüzey Deformasyonlarının Belirlenmesi: Bolluk ve Tersakan Gölleri Çevresi (Konya Kapalı Havzası)”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, sy 17. https://doi.org/10.46453/jader.1948451.
EndNote
Atiz ÖF, Durduran SS (01 Haziran 2026) InSAR Zaman Serileri ile Düşey Yüzey Deformasyonlarının Belirlenmesi: Bolluk ve Tersakan Gölleri Çevresi (Konya Kapalı Havzası). Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi 17
IEEE
[1]Ö. F. Atiz ve S. S. Durduran, “InSAR Zaman Serileri ile Düşey Yüzey Deformasyonlarının Belirlenmesi: Bolluk ve Tersakan Gölleri Çevresi (Konya Kapalı Havzası)”, JADER, sy 17, Haz. 2026, doi: 10.46453/jader.1948451.
ISNAD
Atiz, Ömer Faruk - Durduran, Süleyman Savaş. “InSAR Zaman Serileri ile Düşey Yüzey Deformasyonlarının Belirlenmesi: Bolluk ve Tersakan Gölleri Çevresi (Konya Kapalı Havzası)”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi. 17 (01 Haziran 2026). https://doi.org/10.46453/jader.1948451.
JAMA
1.Atiz ÖF, Durduran SS. InSAR Zaman Serileri ile Düşey Yüzey Deformasyonlarının Belirlenmesi: Bolluk ve Tersakan Gölleri Çevresi (Konya Kapalı Havzası). JADER. 2026. doi:10.46453/jader.1948451.
MLA
Atiz, Ömer Faruk, ve Süleyman Savaş Durduran. “InSAR Zaman Serileri ile Düşey Yüzey Deformasyonlarının Belirlenmesi: Bolluk ve Tersakan Gölleri Çevresi (Konya Kapalı Havzası)”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, sy 17, Haziran 2026, doi:10.46453/jader.1948451.
Vancouver
1.Ömer Faruk Atiz, Süleyman Savaş Durduran. InSAR Zaman Serileri ile Düşey Yüzey Deformasyonlarının Belirlenmesi: Bolluk ve Tersakan Gölleri Çevresi (Konya Kapalı Havzası). JADER. 01 Haziran 2026;(17). doi:10.46453/jader.1948451