Araştırma Makalesi

Tekirdağ Kentindeki Akarsu Havzalarında Arazi Kullanım / Arazi Örtüsü (AKAÖ) Özelliklerinin Zamansal / Mekansal Değişimi ve Etkileri

Sayı: 17 10 Ağustos 2026
PDF İndir
EN TR

Tekirdağ Kentindeki Akarsu Havzalarında Arazi Kullanım / Arazi Örtüsü (AKAÖ) Özelliklerinin Zamansal / Mekansal Değişimi ve Etkileri

Öz

Bu çalışma, Tekirdağ kentindeki akarsu havzalarında 2000–2025 döneminde arazi kullanımı/arazi örtüsü (AKAÖ) özelliklerinde meydana gelen zamansal ve mekânsal değişimleri ve bu değişimlerin akarsu sistemleri üzerindeki etkilerini incelemektedir. Çalışmada, farklı kaynaklardan elde edilen veriler kullanılarak kentsel akarsu havzalarındaki AKAÖ değişimleri belirlenmiş ve bu veriler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) teknikleriyle analiz edilmiştir. Ayrıca kentsel akarsu peyzajındaki çevresel bozulma düzeyini ortaya koymak amacıyla bozulma indeksi yönteminden yararlanılmıştır. Böylece havzalardaki AKAÖ değişimi ile akarsu çevresindeki bozulma süreci birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular, 2000–2025 döneminde Tekirdağ kentindeki akarsu havzalarında insan ve yerleşme baskısının belirgin biçimde arttığını göstermektedir. Bu süreçte nüfus artmış, yerleşim alanları genişlemiş ve buna bağlı olarak bazı havzalarda doğal yüzeyler daralmış, akarsu koridorları üzerindeki baskı artmıştır. Kentsel gelişmenin etkisiyle akarsuların doğal yatak özelliklerinde önemli değişimler meydana gelmiştir. Doğal yatakların daralmasına karşılık, düzenlenmiş, kapatılmış ve kapalı kanal niteliğindeki yapay yatakların yaygınlaştığı belirlenmiştir. Bu durum bazı akarsuların doğal morfolojisinden uzaklaşarak daha yoğun mühendislik müdahalesine maruz kaldığını ortaya koymaktadır. Bozulma indeksi sonuçları, kentsel akarsu peyzajındaki çevresel bozulma düzeyinin zaman içerisinde arttığını göstermektedir. Bu durum, AKAÖ dönüşümleri ile akarsu sistemlerinin fiziksel yapısındaki değişim arasında güçlü bir ilişki bulunduğuna işaret etmektedir. Sonuç olarak çalışma, Tekirdağ kentindeki akarsu havzalarının hızlı kentsel gelişme baskısı altında zamanla önemli bir mekânsal ve çevresel dönüşüm geçirdiğini ortaya koymaktadır. Bu dönüşümün daha sağlıklı bir yönde yönetilebilmesi için jeomorfoloji temelli havza yönetimi, akarsu koridorlarının korunması ve sürdürülebilir kentsel planlama yaklaşımlarını birlikte ele alan çalışmaların geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Tekirdağ, akarsu havzaları, kentsel büyüme, kentsel akarsu peyzajı, jeomorfoloji tabanlı havza yönetimi

Kaynakça

  1. Booth, D.B., Roy, A.H., Smith, B., & Capps, K.A. (2016). Global perspectives on the urban stream syndrome. Freshwater Science, 35(1), 412-420. https://doi.org/10.1086/684940
  2. Çavuş, C.Z. (2007). Çanakkale’de Kentsel Gelişimin Uzaktan Algılama ve GPS Ölçümleri ile İzlenmesi. Coğrafya Dergisi, 0(15), 44-58. https://cdn.istanbul.edu.tr/file/JTA6CLJ8T5/E39E57DE1D794F4B82B5BF79EEB0BCE3
  3. Çavuş, C.Z., & Başaran Uysal, A. (2018). Çanakkale'de kentsel gelişme, yayılma ve kırsal alanlarla etkileşim. Planlama Dergisi, 28(Supp: 1), 105-117. https:/doi.org/10.14744/planlama.2018.85547
  4. Coskun, H. G., Alganci, U., & Usta, G. (2008). Analysis of Land Use Change and Urbanization in the Kucukcekmece Water Basin (Istanbul, Turkey) with Temporal Satellite Data using Remote Sensing and GIS. Sensors, 8(11), 7213-7223. https://doi.org/10.3390/s8117213
  5. Delibaş, M. (2012). Critical Assessment Of ‘Stream Daylighting’ As An Approach For Renaturalization of Riverine Systems in Urban Areas Case Study On: Ayamama Stream (Tez No: 323729) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
  6. Dinç, H., & Bölen, F. (2014). İstanbul Derelerinin Fiziki Yapısı. Planning, 24(2), 107-120. https://doi.org/10.5505/planlama.2014.97269
  7. ESRI (2026). Esri | Sentinel-2 Land Cover Explorer. https://livingatlas.arcgis.com/landcoverexplorer/#mapCenter=-95.81944%2C29.68916%2C11.00&mode=step&timeExtent=2017%2C2024&year=2024
  8. European Environment Agency Corine Land Cover (2000). CORINE Land Cover 2000 (vector), Europe, 6-yearly - version 2020_20u1, May 2020. https://doi.org/10.2909/8b85b479-6afb-42c6-817c-11d1a5260b83
  9. Fang, Y., Ceola, S., Paik, K., McGrath, G., Rao, P.S.C., Montanari, A., & Jawitz, J.W. (2018). Globally universal fractal pattern of human settlements in river networks. Earth’s Future, 6, 1134–1145. https://doi. org/10.1029/2017EF000746
  10. Findlay, S., Taylor, M.P. (2006). Why rehabilitate urban river systems. Area, 38, 312-325. https://www.jstor.org/stable/20004548

Kaynak Göster

APA
Özşahin, E., Kayalı, Ş., Girgin, K., & Tuncel, E. (2026). Tekirdağ Kentindeki Akarsu Havzalarında Arazi Kullanım / Arazi Örtüsü (AKAÖ) Özelliklerinin Zamansal / Mekansal Değişimi ve Etkileri. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 17. https://doi.org/10.46453/jader.1955909
AMA
1.Özşahin E, Kayalı Ş, Girgin K, Tuncel E. Tekirdağ Kentindeki Akarsu Havzalarında Arazi Kullanım / Arazi Örtüsü (AKAÖ) Özelliklerinin Zamansal / Mekansal Değişimi ve Etkileri. JADER. 2026;(17). doi:10.46453/jader.1955909
Chicago
Özşahin, Emre, Şeyma Kayalı, Kerem Girgin, ve Ezgi Tuncel. 2026. “Tekirdağ Kentindeki Akarsu Havzalarında Arazi Kullanım / Arazi Örtüsü (AKAÖ) Özelliklerinin Zamansal / Mekansal Değişimi ve Etkileri”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, sy 17. https://doi.org/10.46453/jader.1955909.
EndNote
Özşahin E, Kayalı Ş, Girgin K, Tuncel E (01 Ağustos 2026) Tekirdağ Kentindeki Akarsu Havzalarında Arazi Kullanım / Arazi Örtüsü (AKAÖ) Özelliklerinin Zamansal / Mekansal Değişimi ve Etkileri. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi 17
IEEE
[1]E. Özşahin, Ş. Kayalı, K. Girgin, ve E. Tuncel, “Tekirdağ Kentindeki Akarsu Havzalarında Arazi Kullanım / Arazi Örtüsü (AKAÖ) Özelliklerinin Zamansal / Mekansal Değişimi ve Etkileri”, JADER, sy 17, Ağu. 2026, doi: 10.46453/jader.1955909.
ISNAD
Özşahin, Emre - Kayalı, Şeyma - Girgin, Kerem - Tuncel, Ezgi. “Tekirdağ Kentindeki Akarsu Havzalarında Arazi Kullanım / Arazi Örtüsü (AKAÖ) Özelliklerinin Zamansal / Mekansal Değişimi ve Etkileri”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi. 17 (01 Ağustos 2026). https://doi.org/10.46453/jader.1955909.
JAMA
1.Özşahin E, Kayalı Ş, Girgin K, Tuncel E. Tekirdağ Kentindeki Akarsu Havzalarında Arazi Kullanım / Arazi Örtüsü (AKAÖ) Özelliklerinin Zamansal / Mekansal Değişimi ve Etkileri. JADER. 2026. doi:10.46453/jader.1955909.
MLA
Özşahin, Emre, vd. “Tekirdağ Kentindeki Akarsu Havzalarında Arazi Kullanım / Arazi Örtüsü (AKAÖ) Özelliklerinin Zamansal / Mekansal Değişimi ve Etkileri”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, sy 17, Ağustos 2026, doi:10.46453/jader.1955909.
Vancouver
1.Emre Özşahin, Şeyma Kayalı, Kerem Girgin, Ezgi Tuncel. Tekirdağ Kentindeki Akarsu Havzalarında Arazi Kullanım / Arazi Örtüsü (AKAÖ) Özelliklerinin Zamansal / Mekansal Değişimi ve Etkileri. JADER. 01 Ağustos 2026;(17). doi:10.46453/jader.1955909