Yemek Kültürünün Aktarılmasına Yönelik Platformlar "Gastronomi Yarışmaları": Bir UNESCO Gastronomi Şehri Örneği

Öz

Gastronomi yarışmaları, mutfak uygulamalarının sergilendiği, değerlendirildiği ve kültürel anlamların kamusal alanda yeniden üretildiği ortamlar olarak giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Önceki araştırmalar bu etkinlikleri çoğunlukla turizm tanıtımı, destinasyon görünürlüğü ve ekonomik katkılar bağlamında ele almış; yarışmaların mutfak kültürünün aktarımı, temsili ve sürdürülebilirliği açısından üstlendiği kültürel işlevler ise sınırlı biçimde incelenmiştir. Bu çalışma, “Gastronomi yarışmaları kültürel sürdürülebilirliği hangi mekanizmalar üzerinden üretir?” araştırma sorusundan hareketle, Gaziantep Ulusal Yemek Yarışması bağlamında paydaşların yarışma deneyimine yüklediği anlamları incelemektedir. Yorumlayıcı nitel araştırma deseni benimsenmiş; yarışmacılar, jüri üyeleri, organizasyon temsilcileri, akademisyenler ve gastronomi profesyonellerinden oluşan 38 paydaşla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler Braun ve Clarke’ın tematik analiz yaklaşımı doğrultusunda analiz edilmiştir. Bulgular, gastronomi yarışmalarının kültürel kimliğin performatif temsili, deneyimsel öğrenme, kuşaklar arası bilgi aktarımı, otantiklik müzakeresi ve seçici görünürlük mekanizmaları aracılığıyla mutfak kültürünün sürdürülebilirliğine katkı sağladığını göstermektedir. Bununla birlikte yarışmalar, tanınabilir ve sembolik yemekleri öne çıkararak mutfak mirasının çeşitliliğini daraltabilmektedir. Çalışma, gastronomi yarışmalarını gelenek ile çağdaş profesyonel pratik arasında işleyen “aracılık eden kültürel altyapılar” olarak kavramsallaştırmakta ve kültürel sürdürülebilirliği sabit tariflerin korunmasından ziyade pratik, etkileşim ve yeniden yorumlama süreçleri üzerinden açıklamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mutfak Mirası
• Kültürel Sürdürülebilirlik
• Gastronomi Yarışmaları
• Yemeklerin Temsili
• Gastronomi Etkinlikleri

Etik Beyan

Bu çalışma için, Gaziantep Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’ndan 11.06.2025 tarih ve 667920 sayılı karar ile “Etik Kurul Onayı” alınmıştır.

Arenas for Transferring Culinary Culture "Gastronomy Competitions": An Example of a UNESCO Gastronomy City

Öz

Gastronomy competitions are increasingly recognised as public arenas in which culinary practices are performed, evaluated and culturally reproduced. Previous studies have mostly examined such events in relation to tourism promotion, destination visibility and economic outcomes, while their cultural role in the transmission, representation and sustainability of culinary culture has remained comparatively underexplored. Guided by the research question “Through which mechanisms do gastronomy competitions produce cultural sustainability?”, this study examines the meanings attributed to the competition experience by stakeholders involved in the Gaziantep National Cooking Competition. An interpretive qualitative research design was adopted. Semi-structured interviews were conducted with 38 stakeholders, including competitors, jury members, organisers, academics and gastronomy professionals. The data were analysed following Braun and Clarke’s thematic analysis approach. The findings show that gastronomy competitions contribute to culinary sustainability through the mechanisms of performative representation of cultural identity, experiential learning, intergenerational knowledge transfer, authenticity negotiation and selective visibility. However, competitions may also narrow the diversity of culinary heritage by prioritising recognisable and symbolic dishes. The study conceptualises gastronomy competitions as “mediating cultural infrastructures” operating between tradition and contemporary professional practice, and explains cultural sustainability not as the preservation of fixed recipes but as an ongoing process of practice, interaction and reinterpretation.

Anahtar Kelimeler

• Culinary Heritage
• Cultural Sustainability
• Gastronomy Competitions
• Food Representation
• Gastronomy Events

Etik Beyan

For this study, "Ethics Committee Approval" was obtained from the Committee on Research and Publication Ethics in the Social and Human Sciences of Gaziantep University with decision number 667920 dated 11.06.2025.

Kaynakça

1. Akçay, S. Z. & Yavuz, G. (2023). Türkiye’deki Şeflerin Bakış Açısıyla Gastronomi Etkinliklerinin Değerlendirilmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 20(3), 368 - 388. https://doi.org/10.24010/soid.1310836
2. Akın, N. & Bostancı, B. (2017). Unesco Yaratıcı Şehirler Ağı Kapsamında Gaziantep: Mevcut Raporlar Bağlamında Bir Değerlendirme. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(19), 110 - 124. https://doi.org/10.21076/vizyoner.338323
3. Alan, A. A. & Suna, B. (2019). Gastronomi Şehri “Gaziantep’te” Menü Planlama Uygulamalarına Güncel Bakış. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(2), 1328 - 1343. https://doi.org/10.21325/jotags.2019.423
4. Başdoğan Deniz, G. (2022). Kültürel Mirasın Korunması İçin Sürdürülebilir Miras Yönetimi: Türkiye Örneği. Kent Akademisi, 15(3), 1204-1222. https://doi.org/10.35674/kent.1063306
5. Besırlı, H. (2010). Yemek, kültür ve kimlik. Milli Folklor Dergisi, 11(87), 159 - 169.
6. Bessière, J. (1998). Local development and heritage: Traditional food and cuisine as tourist attractions in rural areas. Sociologia Ruralis, 38(1), 21–34. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00061
7. Björk, P., & Kauppinen-Räisänen, H. (2016). Local food: a source for destination attraction. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 28(1), 177–194. https://doi.org/10.1108/ijchm-05-2014-0214
8. Boyraz, M., Mutlu, A. S., & Mutlu, H., (2018). Aşçılık Yarışması Katılımcılarının Tutumlarının Belirlenmesi: Ulusal Aşçılar ve Pastacılar Şampiyonası Örneği. The Journal of Academic Social Sciences, 6(85), 468-482. https://doi.org/10.16992/asos.14575

9. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
10. Brulotte, R. L., & Di Giovine, M. A. (Eds.). (2016). Edible Identities: Food as Cultural Heritage. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315578781
11. Counihan, C., Van Esterik, P., & Julier, A. (Eds.). (2018). Food and Culture. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315680347
12. Del Pozo Arana, C., & Miranda Zúñiga, E. (2022). How to define gastronomic identity from Cultural Studies: The Peruvian case. International Journal of Gastronomy and Food Science, 27, 100476. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2022.100476
13. DeSoucey, M. (2010). Gastronationalism. American Sociological Review, 75(3), 432–455. https://doi.org/10.1177/0003122410372226
14. Ellis, A., Park, E., Kim, S., & Yeoman, I. (2018). What is food tourism? Tourism Management, 68, 250–263. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2018.03.025
15. Everett, S., & Aitchison, C. (2008). The Role of Food Tourism in Sustaining Regional Identity: A Case Study of Cornwall, South West England. Journal of Sustainable Tourism, 16(2), 150–167. https://doi.org/10.2167/jost696.0
16. Gallego, E. O., Vidal, L. A. R., Tapias, B. M., & Bedoya, J. P. R. (2024). Identity and Culture Based on the Traditional Cuisine of Bello city, Antioquia, Colombia. Food Ethics, 9(2). https://doi.org/10.1007/s41055-024-00152-y
17. Grimaldi, P. (2018). Culture, Heritage, Identity and Food, A Methodological Approach. Interreg. https://programme2014-20.interreg-central.eu/Content.Node/Culture-Heritage-Identity-and-Food-A-Methodological-Approach.pdf
18. Gyimóthy, S., & Mykletun, R. J. (2009). Scary food: Commodifying culinary heritage as meal adventures in tourism. Journal of Vacation Marketing, 15(3), 259–273. https://doi.org/10.1177/1356766709104271
19. Hall, C., Sharples, L. & Smith, A. (2003). The experience of consumption or the consumption of experiences? Challenges and issues in food tourism. Food Tourism Around The World, 314–335. https://doi.org/10.1016/b978-0-7506-5503-3.50021-x
20. Hjalager, A.-M., & Richards, G. (Eds.). (2003). Tourism and Gastronomy. Routledge, https://doi.org/10.4324/9780203218617
21. Kivela, J., & Crotts, J. C. (2006). Tourism and gastronomy: gastronomy’s ınfluence on how tourists experience a destination. Journal of Hospitality & Tourism Research, 30(3), 354–377. https://doi.org/10.1177/1096348006286797
22. Lin, M.-P., Marine-Roig, E., & Llonch-Molina, N. (2021). Gastronomy as a Sign of the Identity and Cultural Heritage of Tourist Destinations: A Bibliometric Analysis 2001–2020. Sustainability, 13(22), 12531. https://doi.org/10.3390/su132212531
23. Long, L. M. (2022). Culinary Tourism. The Oxford Handbook of Tourism History, 579–616. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780190889555.013.35
24. Mintz, S. W., & Du Bois, C. M. (2002). The Anthropology of Food and Eating. Annual Review of Anthropology, 31(1), 99–119. https://doi.org/10.1146/annurev.anthro.32.032702.131011
25. Montanari, M. (2006). Food is Culture. Columbia University Press.
26. Palinkas, L. A., Horwitz, S. M., Green, C. A., Wisdom, J. P., Duan, N., & Hoagwood, K. (2015). Purposeful sampling for qualitative data collection and analysis in mixed method implementation research. Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research, 42, 533–544. https://doi.org/10.1007/s10488-013-0528-y
27. Richards, G. (2012). An overview of food and tourism trends and policies. In OECD Studies on Tourism: Food and the Tourism Experience (pp. 13–46). OECD Publishing.
28. Scander, H., & Jakobsson, B. M. (2022). Gastronomy competition and restaurant practice: Sommeliers’ understanding of the game of social craft. International Journal of Gastronomy and Food Science, 29, 100567. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2022.100567
29. Scarpato, R., & Daniele, R. (2003). New global cuisine: The “slow food” movement. In C. M. Hall & L. Sharples (Eds.), The Cuisine of Tourism (pp. 266–285). Thomson Learning.
30. Sims, R. (2009). Food, place and authenticity: Local food and the sustainable tourism experience. Journal of Sustainable Tourism, 17(3), 321–336. https://doi.org/10.1080/09669580802359293
31. Sutton, D. E. (2001). Remembrance of Repasts. Oxford International Publishers Ltd. https://doi.org/10.5040/9781350044883
32. Tellström, R., Gustafsson, I. B., & Mossberg, L. (2006). Consuming heritage: The use of local food culture in branding. Place Branding, 2(2), 130–143. https://doi.org/10.1057/palgrave.pb.5990051
33. Timothy, D. J. (Ed.). (2015). Heritage Cuisines: Traditions, Identities and Tourism. Routledge, https://doi.org/10.4324/9781315752525
34. Trichopoulou, A., Soukara, S., & Vasilopoulou, E. (2007). Traditional foods: A science and society perspective. Trends in Food Science & Technology, 18(8), 420–427. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2007.03.007
35. UNESCO. (2003). Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/en/convention
36. Yaşar, İ., & Tekeler, M. C. (2023). Destinasyon pazarlama aracı olarak gastronomi turizmi: bir literatür incelemesi. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 7(3), 812-826. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1327953