Conceptual Approach to Landscape Design for the Demre Çayağzı Archaeological Site

Öz

The Çayağzı Archaeological Site and its immediate surroundings, located in the Demre district of Antalya Province, constitute an important coastal area due to their natural coastal landscape and archaeological heritage value. This study aims to develop a conceptual approach for the landscape design project at the Demre Çayağzı Archaeological Site within the framework of a balance between conservation and use. As part of the study, the natural features (topography, coastal characteristics, vegetation, and ecological characteristics), cultural features (archaeological heritage, historic environment, and current land uses), and spatial characteristics of the project area were analyzed using field surveys, relevant plans, conservation decisions, and institutional data. The data obtained were evaluated using Geographic Information Systems (GIS)-based spatial analyses and translated into design decisions in accordance with an analysis-synthesis approach. During the design process, the preservation of natural and cultural identity, transportation and accessibility, recreational opportunities, spatial sustainability, landscape quality and user comfort, safety, and socioeconomic sustainability were considered as key evaluation criteria. Assessments of the current situation have identified irregularities in pedestrian and vehicular traffic, a lack of recreational areas and public amenities, functional issues in coastal use, and the failure to holistically address natural and cultural values within the spatial framework as the primary problems. Conversely, the area’s natural coastal landscape, its historical connection to Andriake Harbor, and its recreational and tourism potential have been identified as significant design opportunities. Accordingly, a design approach has been developed that supports controlled use, relies on low-impact interventions, and aims to improve visitor circulation and the quality of public spaces. This study presents a practical example of how analytical data can be translated into landscape design decisions in a sensitive coastal area subject to multiple conservation measures.This study examines a multi-layered landscape design process that begins with an analysis of the existing natural and spatial characteristics of the coastal area along the Çayağzı River in the Demre district of Antalya Province and concludes with the evaluation of this data in accordance with design criteria. Because the project area and its immediate surroundings lie at the intersection of five different legally protected areas, they constitute a highly sensitive threshold from both ecological and archaeological perspectives. The design proposals developed in light of this spatial sensitivity are based on a holistic approach to marine and land transportation systems, the enhancement of recreational and public use opportunities, and the preservation of local ecological values. Accordingly, the goal is to analyze the region’s natural and cultural landscape characteristics within the framework of sustainability principles and to incorporate the resulting synthesis into strategic spatial design decisions. Within the scope of this study, components of landscape morphology—such as the preservation of natural and cultural character, accessibility, spatial sustainability, recreational opportunities, landscape quality and comfort, safety, and socio-economic factors—have been accepted as fundamental design inputs. This conceptual approach, which balances the constraints imposed by legal protection statuses and regulations with the public interest, aims to preserve the area’s natural and historical-cultural identity, restore the area functionally, aesthetically, and ecologically, meet visitors’ basic needs, ensure the area’s quality and controlled use, the continuity of the coastal ecosystem and the integrity of the landscape, improved accessibility, and the enhancement of the site’s local identity.

Anahtar Kelimeler

• Çayağzı Archaeological Site
• Demre (Antalya)
• public spaces
• protected areas
• landscape design

Destekleyen Kurum

No financial support was received for this study.

Etik Beyan

Ethics committee approval was not required for this study. The signed consent form related to this statement has been attached to the manuscript submission file.

Teşekkür

The Demre (Antalya) Çayağzı (Ancient City of Andriake) Archaeological Site Landscape Design Project, prepared in accordance with landscape design principles, has been completed and submitted to the officials of Demre Municipality for implementation.

Demre Çayağzı Ören Yeri Çevre Düzenleme Konsept Yaklaşımı

Öz

Antalya iline bağlı Demre ilçesi, Akdeniz kıyısında yer alan, barındırdığı zengin biyoçeşitlilik ve önemli doğal ve kültürel değerlere sahip bir kıyı yerleşimidir. Demre, Myra Antik Kenti ve Noel Baba Kilisesi gibi uluslararası öneme sahip kültürel miras alanlarının yanı sıra doğal kıyı peyzajı ve turizm potansiyeli açısından önemli yöredir. Demre ilçesindeki Çayağzı Ören Yeri ve çevresi sahip olduğu doğal kıyı peyzajı, delta ekosistemi ve zengin tarihi-arkeolojik çevresi ile birlikte Üçağız–Kekova–Simena güzergâhına yönelik düzenlenen tekne turlarının başlangıç noktası olması nedeniyle turizm faaliyetlerinin yoğunlaştığı bir merkez niteliğindedir. Antalya ilinin Demre ilçesinde yer alan Çayağzı Ören Yeri ve yakın çevresi; doğal kıyı peyzajı, arkeolojik miras değeri nedeniyle önemli bir kıyı alanıdır. Bu çalışma, Demre Çayağzı Ören Yeri için geliştirilen çevre düzenleme proje konsept yaklaşımının koruma-kullanma dengesi çerçevesinde kurgulanması amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında proje alanına ilişkin doğal yapı (topografya, kıyı karakteri, bitki örtüsü ve ekolojik özellikler), kültürel yapı (arkeolojik miras, tarihi çevre ve mevcut kullanım biçimleri) ile mekânsal özellikler arazi çalışmaları, ilgili planlar, koruma kararları ve kurum verileri kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen veriler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı mekânsal analizler kullanılarak değerlendirilmiş ve analiz-sentez yaklaşımı doğrultusunda tasarım kararlarına dönüştürülmüştür. Tasarım sürecinde doğal ve kültürel kimliğin korunması, ulaşım ve erişilebilirlik, rekreasyon olanakları, mekânsal sürdürülebilirlik, peyzaj kalitesi ve kullanıcı konforu, güvenlik ve sosyo-ekonomik sürdürülebilirlik temel değerlendirme ölçütleri olarak ele alınmıştır. Mevcut durum değerlendirmeleri; yaya ve araç dolaşımındaki düzensizlikleri, rekreasyon alanı ve kamusal donatı eksikliklerini, kıyı kullanımındaki işlevsel sorunları ve doğal-kültürel değerlerin mekânsal kurguda bütüncül biçimde ele alınamamasını başlıca sorunlar olarak ortaya koymuştur. Buna karşılık alanın doğal kıyı peyzajı, Andriake Limanı ile tarihsel ilişkisi ve rekreasyon-turizm potansiyeli önemli tasarım olanakları olarak değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda kontrollü kullanımı destekleyen, düşük etkili müdahalelere dayanan ve ziyaretçi dolaşımı ile kamusal mekân kalitesini iyileştirmeyi amaçlayan bir tasarım yaklaşımı geliştirilmiştir. Çalışma, çoklu koruma kararlarının etkisi altındaki hassas bir kıyı alanında analiz verilerinin peyzaj tasarım kararlarına aktarılmasına yönelik uygulamalı bir örnek sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çayağzı Ören Yeri
• Demre (Antalya)
• kamusal mekan
• korunan alanlar
• peyzaj tasarımı

Destekleyen Kurum

Destekleyen bir kurum yoktur.

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul iznine gerek yoktur. Buna ilişkin ıslak imzalı onam formu, makale süreç dosyasına eklenmiştir.

Teşekkür

Peyzaj tasarım ilkeleri doğrultusunda hazırlanan Demre (Antalya) Çayağzı (Andriake Antik Kenti) Ören Yeri Çevre Düzenleme Projesi tamamlanarak uygulama yapılmak üzere Demre Belediyesi yetkililerine teslim edilmiştir.

Kaynakça

1. Akten, S. (2025). Evaluation of Demre District sustainable tourism strategies using SWOT and TOPSIS analysis. Sustainability, 17, 6831. https://doi.org/10.3390/su17156831
2. Alanya Turistik İşletmeciler Derneği (ALTİD), (2026). Antalya ziyaretçi sayıları 2025. https://www.altid.org.tr/bilgi-hizmetleri/antalya-ziyaretci-sayilari-2025/
3. Antalya Valiliği. (2026). Demre Müzesi. https://www.antalya.gov.tr/demre-muzesi
4. Beatley, T., Brower, D., & Schwab, A. (2002). An introduction to coastal zone management. Island Press.
5. Bell, S., Mishra, H.S., Wilczyn’ska, A. & Balicka, J. (2021). Seafronts, Beaches, Lakesides and Promenades. Simon Bell (Ed.), In Urban Blue Spaces, Planning and Design for Water, Health and Well-Being (pp. 288-335), Routledge.
6. Carmona, M., Heath, T., Oc, T., & Tiesdell, S. (2010). Public places urban spaces: The dimensions of urban design (2nd ed.). Routledge.
7. Çevik, N., & Bulut, S. (2022). Myra’nın limanı Andriake: Yeni veriler ışığında değerlendirmeler. TARE: Türk Arkeoloji ve Kültürel Miras Enstitüsü Dergisi, (2), 7–74. https://doi.org/10.54930/TARE.2022.1473
8. Dündar, H. B. Aydemir, Ç., & Gül, A. (2024). Ecotourism potential of Demre (Antalya) region. In Proceedings of the 5th International Urban Landscape and Art Congress (pp. 560-579). Paris, France. https://doi.org/10.5281/zenodo.14229713.

9. Dündar, H.B., Gül, A., & Akten, S. (2025). Examination of the current spatial status of legally protected areas in Demre (Antalya) District. In Proceedings of the International Nature & Environment Conservation and Protected Areas Congress (pp. 160-137). Demre (Antalya) Türkiye. https://doi.org/10.5281/zenodo.17923475
10. Fafouti, A. E., Vythoulka, A., Delegou, E. T., Farmakidis, N., Ioannou, M., Perellis, K., Giannikouris, A., Kampanis, N. A., Alexandrakis, G., & Moropoulou, A. (2023). Designing cultural routes as a tool of responsible tourism and sustainable local development in isolated and less developed islands: The case of Symi Island in Greece. Land, 12(8), 1590. https://doi.org/10.3390/land12081590
11. Firth, L., Knights, A., Bridger, D., Evans, A., Mieszkowska, N., Moore, P., O'connor, N., Sheehan, E., Thompson, R., & Hawkins, S. (2016). Ocean sprawl: Challenges and Opportunities for Biodiversity Management in a Changing World. Oceanography and Marine Biology: An Annual Review, 54, 193-269. https://doi.org/10.1201/9781315368597
12. Gehl, J. (2010). Cities for people. Island Press.
13. Gül, A., Aydemir, Ç., Akın, T., Cesur, B. & Demirel, Ö. (2020). İslamköy yerel öz kimlik değerleri ve algısal düzeyi. In Gül, A. ve Gül, İ. E. (Eds.). Kültürel Miras Değeri, Yerel Kimliği ve Köy Planlaması &Tasarımı Açısından İslamköy’ün Mevcut Durumu ve Geleceği (pp. 221-238). Astana Yayınevi, Ankara.
14. Gül, A., & Erdoğan, D. (2024). Local Identity Values and analysis of Demre Region (Antalya). In Proceedings of the IV. International Architectural Sciences and Applications Symposium (pp. 450-466), Girne-Turkish Republic of Northern Cyprus.
15. Gül, A. (2025). The importance of urban green areas in Demre (Antalya) in the climate change adaptation process, and strategic actions. In Proceedings of the V. International Architectural Sciences Congress (pp. 374-391), Demre (Antalya), Türkiye. https://doi.org/10.5281/zenodo.1793765
16. Gül, A., Akten, S., Dündar, H. B., & Yoluk, Ç. (2025a). Current status and analysis of Demre (Antalya) urban green areas. In Proceedings of the V. International Architectural Sciences Congress (pp.316-329). Demre (Antalya), Türkiye. https://doi.org/10.5281/zenodo.1793765
17. Gül, A., Akten, M., Akten, S., Dündar, H. B., Yoluk, Ç., Gül, H. E., & Yılmaz, O. (2025b). Evaluation of Demre Çayağzı Yacht Marina and its surroundings in terms of cultural landscape and tourism. In Proceedings of the VI. International Congress of Cultural Landscapes within The Framework of Sustainable Development (pp. 1507-1522), Amasya.
18. Karataş, H. (2010). Antalya ili, Demre ilçesi turizm kullanımına yönelik peyzaj potansiyelinin araştırılması. Selçuk Üniversitesi, Konya.
19. Khovanova-Rubicondo, K. M. (2012). Cultural routes as a source for new kind of tourism development: Evidence from the Council of Europe’s programme. International Journal of Heritage in the Digital Era, 1(1), 83–88. https://doi.org/10.1260/2047-4970.1.0.83
20. Köse, S. D. (2024). Kentsel dönüşümde kıyı tasarımı ve düzenlemelerinde kullanıcı odaklı yaklaşımların araştırılması. Mı̇mar Sı̇nan Güzel Sanatlar Ünı̇versı̇tesı̇, İstanbul.
21. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2026). Antalya Demre Müze Müdürlüğü. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-281279/antalya-demre-muze-mudurlugu.html
22. Lin, X., Shen, Z., Teng, X., & Mao, Q. (2024). Cultural routes as cultural tourism products for heritage conservation and regional development: A systematic review. Heritage, 7(5), 2399–2425. https://doi.org/10.3390/heritage7050114
23. Lynch, K. (1960). The image of the city. MIT Press.
24. Macdonald, E. (2018). Urban waterfront promenades. Routledge.
25. Marin, J., & De Meulder, B. (2016). Antwerp city wastescapes. Historic interplays between waste & urban development. International Planning History Society Proceedings. 17(3), 179-181.https://doi.org/10.7480/iphs.2016.3.1261
26. Marshall, R. (2001). Waterfronts in post-industrial cities. Spon Press.
27. Pistone, I., & Antonio Acierno, A. (2025). CITI4SEA: A Typological Indicator-Based Assessment for Coastal Public Spaces in Large Euro-Mediterranean Cities, Sustainability, 17(18), 1-53. https://doi.org/10.3390/su17188239
28. Zayım, M., Bayartan, M., & Kahraman, M. (2022). Değişen turizm algısında kamp/karavan turizmi: Demre örneği. Coğrafya Dergisi (45), 215-227. https://doi.org/10.26650/JGEOG2022-1192238