Araştırma Makalesi

ATÖLYE TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODEL VE GENETİK ALGORİTMA YAKLAŞIMI

Cilt: 14 Sayı: 3 25 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

ATÖLYE TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODEL VE GENETİK ALGORİTMA YAKLAŞIMI

Öz

Çalışma, atölye tipi çizelgeleme problemini uygulama odaklı bir bakış açısıyla ele almakta ve literatürde görece sınırlı incelenen sıra-bağımlı hazırlık sürelerini dikkate alarak gerçekçi üretim kısıtlarını içeren bütünleşik bir çözüm çerçevesi sunmaktadır. Fabrikanın gerçek üretim yapısını yansıtan karma tam sayılı doğrusal programlama (MILP) modelleri geliştirilmiş ve küçük ile orta ölçekli test problemleri bu modeller aracılığıyla çözülmüştür. Büyük ölçekli problemler için ise evrimsel arama yaklaşımına dayalı, permütasyon temelli bir genetik algoritma (GA) uygulanmıştır. Çalışmanın temel amacı, makineler arasındaki işlem değişikliklerinden kaynaklanan hazırlık sürelerinin neden olduğu sipariş gecikmelerini en aza indirmektir. Elde edilen bulgular, MILP modelinin küçük ve orta ölçekli problemlerde tatmin edici ve optimale yakın çözümler sunduğunu; ancak problem boyutu arttıkça çözüm süresinin belirgin biçimde arttığını ve çözüm etkinliğinin azaldığını göstermektedir. Buna karşılık GA, tüm problem boyutlarında uygulanabilir ve kararlı çözümler üretmiş; özellikle büyük ölçekli örneklerde daha üstün performans sergilemiştir. Gelecek çalışmalarda modelin çok amaçlı yapıya dönüştürülmesi ve GA’nın diğer meta sezgisel yöntemlerle hibrit olarak geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Asano, M., Ohta, H., 2002. A heuristic for job shop scheduling to minimize total weighted tardiness. Computers & Industrial Engineering, 42 (2-4), 137-147.
  2. Bahşi, N., 2025. Siparişe dayalı atölye tipi üretim için toplam gecikmeyi enazlayan sezgisel bir çözüm önerisi. (Tez No. 952183) Yüksek Lisans Tezi. Süleyman Demirel Üniversitesi, Ulusal Tez Merkezi.
  3. Biegel, J.E., Davern, J.J., 1990. Genetic algorithms and job shop scheduling. Computers & Industrial Engineering, 19 (1-4), 81-91.
  4. Bowman, E.H., 1959. The schedule-sequencing problem. Operations Research, 7 (5), 621-624.
  5. Cheung, W., Zhou, H., 2001. Using genetic algorithms and heuristics for job shop scheduling with sequence-dependent setup times. Annals of Operations Research, 107, 65-81.
  6. Gölcük, İ., Baykasoğlu, A., Madenoğlu, F.S., 2014. Kril sürüsü algoritması ile atölye çizelgeleme. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 16 (48), 61-75.
  7. Graves, S.C., 1981. A review of production scheduling. Operations Research, 29 (4), 646-675.
  8. Halat, K., Bashirzadeh, R., 2015. Concurrent scheduling of manufacturing cells considering sequence-dependent family setup times and intercellular transportation times. The International Journal of Advanced Manufacturing Technology, 77, 1907-1915.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Endüstri Mühendisliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

25 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

21 Şubat 2026

Kabul Tarihi

5 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 14 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Bahşi, N., & Özdemir, G. (2026). ATÖLYE TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODEL VE GENETİK ALGORİTMA YAKLAŞIMI. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 14(3), 664-681. https://doi.org/10.21923/jesd.1894728
AMA
1.Bahşi N, Özdemir G. ATÖLYE TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODEL VE GENETİK ALGORİTMA YAKLAŞIMI. MBTD. 2026;14(3):664-681. doi:10.21923/jesd.1894728
Chicago
Bahşi, Nurhayat, ve Gültekin Özdemir. 2026. “ATÖLYE TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODEL VE GENETİK ALGORİTMA YAKLAŞIMI”. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi 14 (3): 664-81. https://doi.org/10.21923/jesd.1894728.
EndNote
Bahşi N, Özdemir G (01 Eylül 2026) ATÖLYE TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODEL VE GENETİK ALGORİTMA YAKLAŞIMI. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi 14 3 664–681.
IEEE
[1]N. Bahşi ve G. Özdemir, “ATÖLYE TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODEL VE GENETİK ALGORİTMA YAKLAŞIMI”, MBTD, c. 14, sy 3, ss. 664–681, Eyl. 2026, doi: 10.21923/jesd.1894728.
ISNAD
Bahşi, Nurhayat - Özdemir, Gültekin. “ATÖLYE TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODEL VE GENETİK ALGORİTMA YAKLAŞIMI”. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi 14/3 (01 Eylül 2026): 664-681. https://doi.org/10.21923/jesd.1894728.
JAMA
1.Bahşi N, Özdemir G. ATÖLYE TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODEL VE GENETİK ALGORİTMA YAKLAŞIMI. MBTD. 2026;14:664–681.
MLA
Bahşi, Nurhayat, ve Gültekin Özdemir. “ATÖLYE TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODEL VE GENETİK ALGORİTMA YAKLAŞIMI”. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, c. 14, sy 3, Eylül 2026, ss. 664-81, doi:10.21923/jesd.1894728.
Vancouver
1.Nurhayat Bahşi, Gültekin Özdemir. ATÖLYE TİPİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MATEMATİKSEL MODEL VE GENETİK ALGORİTMA YAKLAŞIMI. MBTD. 01 Eylül 2026;14(3):664-81. doi:10.21923/jesd.1894728

Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi (MBTD)

e-ISSN: 1308-6693 | Süleyman Demirel Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi

© 2026 Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi (MBTD).

Bu dergide yayımlanan eserlerin telif ve kullanım koşulları, CC BY 4.0 lisansı kapsamında belirlenmiştir.