2023 Şubat depremlerinin ardından göçmenlerin mutfak kültüründe yaşanan değişiklikler: Hatay sakinleri üzerine bir vaka çalışması

Öz

Amaç: Bu çalışma, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından Hatay’dan çeşitli illere zorunlu göç eden bireylerin mutfak kültürlerinde meydana gelen değişimleri incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada özellikle kadınların deneyimlerine ve yemekle ilgili pratiklerinde yaşanan dönüşümlere odaklanılmıştır. Materyal ve Yöntem: Araştırma nitel yöntemle yürütülmüştür. Deprem sonrası Hatay’dan göç eden 25 kadınla yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Veriler, geleneksel yemek hazırlığı, malzeme temini, toplu yemek pratikleri ve yemek kültürünün duygusal anlamları ekseninde tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırma bulguları, katılımcıların mutfak rutinlerinde ciddi aksamalar yaşadığını göstermektedir. Bu süreçte öne çıkan başlıca sorunlar; geleneksel malzemelere erişimde yaşanan kısıtlılık, ekonomik zorluklar, uygun mutfak ekipmanlarının eksikliği ve topluluk ortamlarının kaybı olarak sıralanabilir. Ortak fırınlar ve misafir ağırlama geleneklerinin yokluğu, yemeklerin sadeleşmesine ve sosyal buluşmaların azalmasına yol açmıştır. Katılımcıların önemli bir kısmı, yabancı malzemelerin kullanımına bağlı olarak yemeklerden alınan tat ve memnuniyette azalma yaşadıklarını belirtmiştir. Tüm bu olumsuzluklara rağmen kadınların bir kısmında dikkat çekici bir direnç gözlemlenmiştir. Bu direnç, geleneksel yemeklerin hazırlanmasına devam edilmesiyle kendini göstermiş ve bu yemekler, kültürel belleğin korunması ve kimliğin ifadesi için bir araç olarak görülmüştür. Sonuç: Depremler sonrası Hatay’dan göç eden kadınların mutfak pratiklerinde ciddi değişimler yaşanmış; ekonomik zorluklar, malzeme ve ekipman eksiklikleri ile sosyal çevrenin kaybı, geleneksel yemeklerin hazırlanmasını zorlaştırmıştır. Ortak pişirme ve misafirlik kültürü zayıflamış, yemekler sadeleşmiştir. Ancak bazı kadınlar, geleneksel yemekleri sürdürerek kültürel kimliklerini yaşatmay devam etmiş; yemek, yalnızca beslenme değil, aynı zamanda aidiyet ve direnç aracı olarak işlev görmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Derprem
• göç
• mutfak kültürü
• hatay

Changes in the culinary culture of migrants following the February 2023 earthquakes: A case study of Hatay residents

Öz

Objective: The present study aimed to investigate the impact of forced migration on the culinary cultures of individuals displaced from Hatay to various provinces following the February 6, 2023 earthquakes. The text places particular emphasis on the experiences of women and the transformations in their food-related practices. Material and Method: A qualitative research design was employed. The data presented herein were collected through semi-structured in-depth interviews with 25 women who migrated from Hatay following the earthquakes. Thematic analysis was conducted to examine changes in food preparation, access to ingredients, communal practices, and emotional meanings attached to culinary traditions. Results: The findings indicate that participants encountered substantial disruptions to their culinary routines. The key challenges experienced by the subjects of this study included limited access to traditional ingredients, economic difficulties, a lack of proper kitchen equipment, and the loss of communal environments. The absence of shared ovens and hospitality traditions resulted in a simplification of meals and a reduction in social gatherings. A significant proportion of respondents reported a decline in both taste and satisfaction, attributed to the incorporation of unfamiliar ingredients. Notwithstanding the adversity faced by these communities, a notable resilience was exhibited by a proportion of the female population. This resilience manifested itself in the continuation of the preparation of traditional culinary dishes, which were regarded as cultural preservations and vehicles for the articulation of identity. Conclusion: Following the earthquakes, women who migrated from Hatay experienced significant changes in their culinary practices. Economic hardships, lack of ingredients and equipment, and the loss of social environments made it difficult to prepare traditional dishes. The decline of communal cooking and hospitality traditions led to simpler meals. Nevertheless, some women continued to prepare traditional foods as a way to preserve their cultural identity; food functioned not only as nourishment but also as a means of maintaining a sense of belonging and resilience.

Anahtar Kelimeler

• Earthquakes
• migration
• culinary culture
• Hatay

Kaynakça

1. Referans1 Çakmak, H., Ocaktan, M. E., & Akdur, R. (2018). Doğal afetler, eşitsizlikler ve sağlık sonuçları. in Akın A, (Ed) Eşitsizlikler ve Sağlık Sonuçları. (pp. 88-94). Ankara: Türkiye Klinikleri.
2. Referans2 Duruel, M. (2023). Afetlerde göçmen olmak: 6 Şubat depremi Hatay örneği. Mukaddime, 14(2), 227-255. https://doi.org/10.19059/mukaddime.1381750
3. Referans3 Akengin, H., Dölek, İ., & Özdemir, Y. (2021). Türkiye’nin Fiziki Coğrafyası. Pegem Akademi Yayıncılık, Ankara.
4. Referans4 AFAD (2023). 06 Şubat 2023 Pazarcik-Elbistan Kahramanmaraş (Mw: 7.7 – Mw: 7.6) Depremleri Raporu. https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20% 20Raporu_02.06.2023.pdf
5. Referans5 Reliefweb (17 Mar 2023). Earthquake in Türkiye. Situation Report For Mar 15, 2023 At 00:00 (Data Last Updated On Mar 15, 2023 At 07:00) - Türkiye | Reliefweb https://reliefweb.int/report/turkiye/situation-report-mar-15-2023-0000-data-last-updated-mar-15-2023-0700
6. Referans6 Köni, H. (2023). Kahramanmaraş depremi. TESAM Strateji Dergisi Afetler ve Deprem, (3), 10-12. https://tesam.org.tr/en/3-sayi-afetler-ve-deprem/
7. Referans7 Tümertekin, E., & Özgüç, N. (2004). Beşeri Coğrafya: Insan, Kültür, Mekan. İstanbul: Çantay Kitabevi.
8. Referans8 Tekin, F. (2011). Kültürel travma olarak zorunlu göç. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (25), 91-100. https://dergipark.org.tr/en/pub/sefad/issue/16467/171823

9. Referans9 Avşar, Ö. Y., & Seçim, Y. (2020). Suriye göçmenlerinin mutfak kültürü uyum süreci; Konya örneği. Journal of Recreation and Tourism Research, 7(2), 209-221.DOİ:10.31771/jrtr.2020.61
10. Referans10 Işkın, M. (2021). Göç-kültür etkileşiminde kadının rolü: Mutfak kültürü bağlamında bir araştırma. Oltu Beşeri ve Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 258-274. https://dergipark.org.tr/en/pub/oltu/issue/64381/952405
11. Referans11 Altay Kaya, D. (2022). Zorunlu göç ve dayanıklılık planlaması: Türkiye’nin Suriye zorunlu göçü deneyimi. METU Journal of the Faculty of Architecture, 38(2). DOI: 10.4305/metu.jfa.2021.2.2
12. Referans12 Şen, M. A. (2021). Kars mutfak kültürünün Kocaeli’ye göç etmiş Karslılar tarafindan kullanılma durumunun belirlenmesi üzerine bir araştirma. Doğu Coğrafya Dergisi, 26(45), 257-266. DOİ: https://doi.org/ 10.17295/ataunidcd.806217
13. Referans13 Kara, Y., &Akdağ, G. (2022). Suriyeli sığınmacıların değişen mutfak kültürü: Mersin, Gaziantep ve Kilis örneği. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(3), 971-986. DOI: 10.33083/joghat.2022.179
14. Referans14 Ayyıldız, Ş. (2023). Zorunlu göçü anlamak: Teorik Bir sentez geliştirmenin önemi. Göç Dergisi (GD), 10(2), 157-172. DOI: https://doi.org/10.33182/gd.v10i2.852
15. Referans15 Kipalev, H. İ., & Dölek, İ. (2023). Afet sosyolojisi bağlamında 6-20 Şubat depremleri sonrası Hatay’dan zorunlu göç ve geriye dönüş. in Eren, V. (Ed.) İnterdisipliner Yaklaşımla Hatay’da Afet Deneyimi: 6 Şubat 2023 Depremini Tarihe Not Düşmek (pp.319-339). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
16. Referans16 Duman, H. (2023). Doğal afetler ve yerinden edilme: 6 Şubat depremleri. in Eren, V. (ed.) Interdisipliner Yaklaşımla Hatay’da Afet Deneyimi: 6 Şubat 2023 Depremini Tarihe Not Düşmek (pp.341-362). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
17. Referans17 Bakkaloğlu, Z., & Şen, M. A. (2024). Göç faktörünün mutfak kültürüne etkisi: Trabzon örneği. Aydın Gastronomy, 8(1), 155-168. DOI: 10.17932/IAU.GASTRONOMY.2017.016/gastronomy_v08i10010
18. Referans18 Benz, S., & Hasenclever, A. (2011. Global’ governance of forced migration, refugees. In A. Betts, G. Loesche, (Eds) International Relations (pp. 185 – 211). Oxford: Oxford University Press.
19. Referans19 Yenilmez, D. T. (2023). Deprem ve göç ilişkisi üzerine bir değerlendirme. Akademik Düşünce Dergisi, (7), 39-52. https://doi.org/10.53507/akademikdusunce.1282303
20. Referans20 Mintz, S. W., & Du Bois, C. M. (2002). The anthropology of food and eating. Annual Review of Anthropology, 31(1), 99-119. https://www.jstor.org/stable/4132873?origin=JSTOR-pdf
21. Referans21 Şimşek, A. (2013). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları
22. Referans22 Bilgili, Ö., & Siegel, M. (2017). To return permanently or to return temporarily? Explaining migrants' intentions. Migration and Development, 6(1), 14-32. https://doi.org/10.1080/21632324.2015.1088241
23. Referans23 Bowen, S., & De Master, K. (2011). New rural livelihoods or museums of production? Quality food initiatives in practice. Journal of Rural Studies, 27(1), 73–82. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2010.08.002
24. Referans24 Fischler, C. (1988). Food, self and identity. Social Science Information, 27(2), 275–292. https://doi.org/10.1177/053901888027002005
25. Referans25 Chakona, G., & Shackleton, C. (2019). Food taboos and cultural beliefs influence food choice and dietary preferences among pregnant women in the Eastern Cape, South Africa. Nutrients, 11(11), 2668. https://doi.org/10.3390/nu11112668
26. Referans26 Appadurai, A. (1988). How to make a national cuisine: Cookbooks in contemporary India. Comparative Studies in Society and History, 30(1), 3–24. DOI: https://doi.org/10.1017/S0010417500015024
27. Referans27 Avieli, N. (2012). Rice talks: Food and community in a Vietnamese town. Indiana University Press.
28. Referans28 Counihan, C. (1999). The anthropology of food and body: Gender, meaning and power. Routledge.
29. Referans29 Sutton, D. (2001). Remembrance of repasts: An anthropology of food and memory. New York: Berg.
30. Referans30 Holtzman, J. (2006). Food and memory. Annual Review of Anthropology, 35(1), 361–378. https://doi.org/10.1146/annurev.anthro.35.081705.123220
31. Referans31 Mintz, S. W., & Du Bois, C. M. (2002). The anthropology of food and eating. Annual Review of Anthropology, 31(1), 99–119. https://doi.org/10.1146/annurev.anthro.32.032702.131011
32. Referans32 Trubek, A. B. (2008). The taste of place: A cultural journey into terroir. University of California Press.
33. Referans33 Bell, D., & Valentine, G. (1997). Consuming geographies: We are where we eat. Routledge.
34. Referans34 Terragni, L., & Roos, G. (2018). People Moving with Food from and to Northern Europe: Food, Migration and Multiculturalism. Editorial. Anthropology of Food, (S12). https://doi.org/10.4000/aof.9123
35. Referans35 Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
36. Referans36 Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
37. Referans37 Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). SAGE Publications.
38. Referans38 Elliott, V. (2018). Thinking about the coding process in qualitative data analysis. Qualitative Report, 23(11), 2850-2861. Retrieved from https://nsuworks.nova.edu/tqr/vol23/iss11/14
39. Referans39 Glaser, B. G. (2004). "Naturalist Inquiry" and Grounded Theory. Forum Qualitative Sozialforschung Forum: Qualitative Social Research, 5(1). https://doi.org/10.17169/fqs-5.1.652
40. Referans40 Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. SAGE Publications.
41. Referans41 İflazoğlu, N., & Aksoy, M. (2023). Exploring iconic foods of Hatay cuisine as a cultural identity. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 11(4), 3262-3279. DOI: 10.21325/jotags.2023.1341
42. Referans42 Akarçay, E. (2023). Anadolu mutfaği güncesi: 6 şubat depremleri sonrasi hatay-belen’de kurulan sahra mutfağina ilişkin otoetnografik değerlendirme. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 26(2), 45-63. https://doi.org/10.18490/sosars.1382502
43. Referans43 Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59-82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903