Örtük Program Kapsamında Ders Dışı Etkinlikler: Türkiye'deki Lisansüstü Tezlerin Doküman Analizi

Öz

Bu araştırmanın amacı, 2019-2025 yılları arasında Türkiye'de örtük program konusunda yayımlanan lisansüstü tezlerde yer alan ders dışı etkinlikleri belirlemek ve bu etkinlikleri eğitim kademeleri ile tematik kategoriler açısından incelemektir. Çalışma temel nitel araştırma kapsamında yürütülmüş, veriler YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde erişime açık tezlerden doküman incelemesi yoluyla toplanmış ve tümevarımsal içerik analiziyle çözümlenmiştir. “Örtük program” ve “ders dışı etkinlik” anahtar kelimeleriyle yapılan tarama ve ölçüt örnekleme sonucunda 24 tez incelenmiştir. Kodlamanın tutarlığı ikinci bir kodlayıcıyla sınanmış, etkinliğin dahil veya hariç edilmesinde %100, tema atamasında %93,1 uyum elde edilmiştir. Bulgulara göre 24 tezin 14'ünde somut ders dışı etkinliğe yer verilmiş, 10 tezde herhangi bir etkinlik tanımlanmamıştır. Toplam 77 etkinlik olayı 26 kategori altında toplanmıştır. En sık karşılaşılan türler konferans ve seminer programları, törenler ve gezilerdir. Etkinlikler sosyal ve duygusal gelişim, bireysel ve kültürel gelişim, akademik ve bilişsel gelişim, okul ortamı ve kültürü ile fiziksel gelişim ve sağlık olmak üzere beş tema altında sınıflandırılmıştır. Sosyal ve duygusal gelişim en baskın tema olarak öne çıkmış, fiziksel gelişim ve sağlık ise en seyrek temadır. Etkinlik olaylarının büyük bölümü lise ve yükseköğretim kademelerinde toplanmış, ilkokulda etkinlik çeşitliliği belirgin biçimde azdır. Sonuçlar, ders dışı etkinliklerin örtük programın somut taşıyıcıları olarak farklı eğitim kademelerinde farklı biçimlerde işlev gördüğüne işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• örtük program
• ders dışı etkinlikler
• doküman analizi
• lisansüstü tezler
• eğitim kademeleri
• Türkiye

Etik Beyan

Bu araştırmada veri kaynağı olarak YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden kamuya açık biçimde erişime sunulmuş lisansüstü tezler kullanılmıştır. Çalışmada bireylerden doğrudan ya da dolaylı olarak veri toplanmamış, herhangi bir ölçek, görüşme veya gözlem uygulanmamıştır. Araştırma yalnızca mevcut belgelerin incelenmesine dayandığından etik kurul izni gerekmemektedir.

Extracurricular Activities Within the Hidden Curriculum: A Document Analysis of Graduate Theses in Türkiye

Öz

This study aims to identify the extracurricular activities reported in graduate theses on the hidden curriculum published in Türkiye between 2019 and 2025 and to examine these activities by educational level and thematic category. The study was conducted as basic qualitative research. Data were gathered through document review from theses openly accessible in the Council of Higher Education National Thesis Center and analyzed using inductive content analysis. Searches with the keywords “hidden curriculum” and “extracurricular activity,” together with criterion sampling, yielded 24 theses. Coding consistency was checked with a second coder, reaching 100% agreement on inclusion or exclusion and 93.1% on theme assignment. The findings show that 14 of the 24 theses reported concrete extracurricular activities, while 10 described none. A total of 77 activity instances were grouped under 26 categories. The most frequent types were conference and seminar programs, ceremonies, and field trips. Activities were classified under five themes. These were social and emotional development, individual and cultural development, academic and cognitive development, school environment and culture, and physical development and health. Social and emotional development emerged as the most prevalent theme, whereas physical development and health was the rarest. Most activity instances were concentrated at the high school and higher education levels, while activity diversity was notably limited at the primary level. The results suggest that extracurricular activities serve as tangible carriers of the hidden curriculum, functioning differently across educational levels.

Anahtar Kelimeler

• hidden curriculum
• extracurricular activities
• document analysis
• graduate theses
• educational levels
• Türkiye

Etik Beyan

This study utilized publicly accessible graduate theses retrieved from the Council of Higher Education National Thesis Center database. No data were collected directly or indirectly from individuals, and no surveys, interviews, or observations were conducted. As the research was solely based on the analysis of existing documents, ethical committee approval was not required.

Kaynakça

1. Akgöz, R. (2023). Okul iklimi ve sınıf iklimi bağlamında örtük program: Köydeki bir ilköğretim okulu üzerine araştırma (Yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
2. Apple, M. W. (2004). Ideology and curriculum (3. baskı). New York: Routledge.
3. Avcı, N. (2021). Öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet tutumlarının örtük program çerçevesinde incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van.
4. Bayesen, Ö. (2024). Kültürlerarası anlayış becerilerinin kazandırılmasında ilkokul hayat bilgisi dersi öğretim programının, hayat bilgisi ders kitaplarının ve örtük programın incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Kilis 7 Aralık Üniversitesi, Kilis.
5. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Creswell, J. W. ve Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Los Angeles: Sage.
7. Çay, Y. (2023). Örtük programın lise öğrencilerinin kitap okuma alışkanlığına etkisinin incelenmesi (Doktora tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
8. Çelik, R. T. (2025). Lise öğrencilerinin değerler eğitimine yönelik algılarının örtük program açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Yozgat Bozok Üniversitesi, Yozgat.

9. Çınar, H. (2019). Ders dışı etkinliklerin öğrencilerin sosyal gelişimine etkisi (Huzurevi etkinliği örneği) (Yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
10. Demirel, Ö. (2020). Eğitim sözlüğü. Ankara: Pegem Akademi.
11. Eccles, J. S. ve Barber, B. L. (1999). Student council, volunteering, basketball, or marching band: What kind of extracurricular involvement matters? Journal of Adolescent Research, 14(1), 10-43. https://doi.org/10.1177/0743558499141003
12. Elitok Kesici, A., Özdemir, N. ve Coşkun, B. B. (2018). Öğretmen adaylarına göre yükseköğretimdeki örtük programın niteliği. Tarih Okulu Dergisi, 11(33), 1071-1094. https://doi.org/10.14225/Joh1200
13. Erbaş, E. (2021). Örtük program uygulaması olarak öğretimsel okul sokağı uygulamasının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Kırşehir.
14. Feldman, A. F. ve Matjasko, J. L. (2005). The role of school-based extracurricular activities in adolescent development: A comprehensive review and future directions. Review of Educational Research, 75(2), 159-210. https://doi.org/10.3102/00346543075002159
15. Fırat Durdukoca, Ş. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin eğitim etkinliklerinin düzeni açısından örtük program uygulamalarını kullanma düzeyleri. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(4), 2070-2092. https://doi.org/10.15869/itobiad.1121290
16. Fredricks, J. A. ve Eccles, J. S. (2008). Participation in extracurricular activities in the middle school years: Are there developmental benefits for African American and European American youth? Journal of Youth and Adolescence, 37(9), 1029-1043. https://doi.org/10.1007/s10964-008-9309-4
17. Girayhan, S. (2019). Üniversite yerleşkelerinin kalite yaklaşımları ve örtük program açısından değerlendirilmesi (Gazi Üniversitesi örneği) (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
18. Giroux, H. A. ve Penna, A. N. (1979). Social education in the classroom: The dynamics of the hidden curriculum. Theory & Research in Social Education, 7(1), 21-42. https://doi.org/10.1080/00933104.1979.10506048
19. Gündoğdu, M. (2020). 5. sınıf fen bilimleri dersinde örtük program uygulamalarının öğrenci başarısına ve tutumlarına etkisi (Yüksek lisans tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
20. İnceler, Z. (2025). İlkokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin örtük program bağlamında incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Kilis 7 Aralık Üniversitesi, Kilis.
21. İzgi İpekel, İ. (2021). Öğretmen eğitiminde örtük programın etkisine ilişkin öğretmen adaylarının algıları ile öğretim elemanlarının görüşlerinin incelenmesi (Doktora tezi). Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
22. Jackson, P. W. (1968). Life in classrooms. New York: Holt, Rinehart & Winston.
23. Kavgaoğlu, D. ve Fer, S. (2020). Örtük program, resmi program ve okul dışı etmenlerin değerleri kazandırma etkililiğinin incelenmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 404-420. https://doi.org/10.17336/igusbd.450338
24. Kentli, F. D. (2009). Comparison of hidden curriculum theories. European Journal of Educational Studies, 1(2), 83-88.
25. Koyuncu, M. (2019). Anadolu imam hatip liselerinde örtük programın tespiti (Konya ili örneği) (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Malatya.
26. Köksal, N. ve Ayvaz-Tuncel, Z. (Ed.). (2021). Eğitimde program dışı etkinlikler. Ankara: Pegem Akademi.
27. Köse, C. (2023). Örtük programın öğretmen yetiştirme sürecinde öğretmen kimliğine etkisi (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
28. Köse, E. (2013). Eğitim kurumlarında gerçekleştirilen ders dışı etkinliklerin sınıflandırılmasına yönelik bir öneri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 2(2), 336-353. https://doi.org/10.7884/teke.151
29. Köseoğlu, E. (2025). Öğretmen adaylarının program okuryazarlıkları ile örtük program yaklaşımları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
30. Marsh, H. W. (1992). Extracurricular activities: Beneficial extension of the traditional curriculum or subversion of academic goals? Journal of Educational Psychology, 84(4), 553-562. https://doi.org/10.1037/0022-0663.84.4.553
31. Merriam, S. B. ve Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). San Francisco: Jossey-Bass.
32. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. baskı). Thousand Oaks, CA: Sage.
33. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları. Ankara: MEB.
34. Nagy, Á. (2023). The concept of hidden extracurriculum. Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 23(1), 14-24. https://doi.org/10.1080/14729679.2021.1929359
35. Özaslan, D. (2019). Eğitim fakültesi öğrencilerinin örtük program algılarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş.
36. Özdamar, G. (2024). Örtük program çerçevesinde okullarda yer alan beden eğitimi ve spor ile ilgili sembollere yönelik öğrenci ve öğretmen görüşleri (Doktora tezi). Mersin Üniversitesi, Mersin.
37. Özer, A. (2021). Öğrencilerin nöbetçi öğretmen algılarının örtük program açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Malatya.
38. Öztürk, A. (2022). Yükseköğretim örtük programında neoliberal ideoloji: Kültürlerarası etnografi araştırması (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
39. Öztürk, A. ve Taşpınar, M. (2021). Türkiye'de örtük program üzerine yapılmış çalışmaların analizi: Bir meta sentez araştırması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(1), 251-305.
40. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.). Ankara: Pegem.
41. Posner, G. J. (1992). Analyzing the curriculum. New York: McGraw-Hill.
42. Snyder, B. R. (1970). The hidden curriculum. Cambridge, MA: MIT Press.
43. Şenyüksel, M. (2019). Toplumsal cinsiyet ve örtük program bağlamında öğretmen görüşleri (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
44. Talu, A. A. (2024). Eğitim fakültesi öğretim elemanları ve öğretmen adaylarının örtük program yaklaşımları ve bu yaklaşımlar arasındaki ilişkinin incelenmesi (Doktora tezi). Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.
45. Tekin, L. (2024). İlkokul sosyal bilgiler dersi değer eğitiminde örtük programın etkisinin sınıf öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Yozgat Bozok Üniversitesi, Yozgat.
46. Tiryaki, A. (2024). İmam Hatip kız ortaokulu kademesinde örtük programın öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep.
47. Uysal, F. (2022). Öğretmen adaylarının bakışıyla program dışı etkinlikler. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(13), 88-109.
48. Uysal, F. (2025). SWOT analysis of extracurricular activities and determination of their importance by analytic hierarchy process. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 58(2), 743-817. https://doi.org/10.30964/auebfd.1637131
49. Uysal, F. ve Kısa, N. (2021). Covid-19 pandemi döneminde ilkokul web sayfalarının program dışı etkinlikler bağlamında incelenmesi: Burdur ili örneği. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(2), 398-415. https://doi.org/10.33400/kuje.913535
50. Ünverdi, F. N. (2025). Düşünme dostu olan ve olmayan sınıflarda örtük program: Ne kadar dost, ne kadar düşman? (Yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi, Adana.
51. Yeler, M. (2023). Örtük programın sınıf iklimi kapsamında geliştirilen ve yaratıcı drama etkinlikleriyle uygulanan öğretim tasarımının etkililiği (Doktora tezi). Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Burdur.
52. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
53. Yurtseven, N. (2019). Öğretimi planlama ve uygulama sürecinde örtük programın rolüne ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi, 3(1), 62-83. https://doi.org/10.32960/uead.513425
54. Yüksel, S. (2002). Örtük program. Eğitim ve Bilim, 27(126), 31-37.
55. Yüksel, S. (2004). Örtük program: Eğitimde saklı uygulamalar. Ankara: Nobel Yayıncılık.