The Effect of Demographic Characteristics on Students' Academic Achievement

Öz

The aim of this study is to determine whether there are significant differences in the academic achievement levels of primary school pupils based on their demographic characteristics. In this study, which employed a survey design, data were collected using a questionnaire prepared by the researcher and the pupils’ school report cards. The population of the study consists of Year 4 primary school pupils in Adıyaman during the 2015–2016 academic year, whilst the sample comprises 137 pupils selected from the population using purposive sampling. The Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis tests were used to analyse the data. The results of the study revealed a significant difference in favour of female students in terms of weighted average marks, based on the gender variable. No significant difference was observed in students’ academic achievement levels based on the variables of number of siblings and mother’s educational level. With regard to the father’s educational level variable, a significant difference was found in favour of those with a higher father’s educational level. With regard to the mother’s occupation variable, a significant difference was found in favour of those whose mothers were teachers. With regard to the father’s occupation variable, a significant difference was observed in favour of those whose fathers were civil servants and teachers. With regard to the income level variable, a significant difference was observed in favour of those with a higher income. Based on the findings of the research, it is recommended that the teaching process be conducted in a manner free from gender-based stereotypes, so as to cater to the learning styles of both genders. The Ministry of National Education and other relevant institutions should take the necessary measures to reduce socio-economic disparities that have the potential to adversely affect students’ academic achievement. It is recommended that financial support be provided to families with low incomes, and that projects be launched to raise the educational levels of parents—particularly fathers—and to provide them with vocational training.

Anahtar Kelimeler

• Academic achievement
• Socio-economic status
• Demographic characteristics

Demografik Özelliklerin Öğrencilerin Akademik Başarısı Üzerindeki Etkisi

Öz

Bu çalışmanın amacı ilkokul öğrencilerinin demografik özelliklerine göre akademik başarı seviyelerinin anlamlı farklılık gösterip göstermediğini belirlemektir. Tarama modelinin kullanıldığı çalışmada araştırmacı tarafından hazırlanan bilgi formundan ve öğrencilerin karne notlarından yararlanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2015-2016 eğitim öğretim yılında Adıyaman’daki ilkokul 4. sınıf öğrencileri, araştırmanın örneklemini ise evrenden amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiş olan 137 öğrenci oluşturmaktadır. Verilerin analizinde Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına öğrencilerin ağırlıklı puan ortalamaları arasında; cinsiyet değişkenine göre kız öğrenciler lehine anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir. Kardeş sayısı ve anne eğitim düzeyi değişkenlerine göre öğrencilerin akademik başarı seviyeleri arasında anlamlı farklılık olmadığı görülmüştür. Baba eğitim düzeyi değişkenine göre baba eğitim düzeyi yüksek olanlar lehine anlamlı farklılık olduğu saptanmıştır. Anne mesleği değişkenine göre annesi öğretmen olanlar lehine anlamlı farklılık belirlenmiştir. Baba mesleği değişkenine göre babası memur ve öğretmen olanlar lehine anlamlı farklılık görülmüştür. Gelir düzeyi değişkenine göre geliri yüksek olanlar lehine anlamlı farklılık görülmüştür. Araştırma sonuçlarından hareketle öğretim sürecinin cinsiyete dayalı kalıp yargılardan arındırılmış olarak her iki cinsiyetin de öğrenme stillerine hitap edecek şekilde yürütülmesi önerilmektedir. Millî Eğitim Bakanlığı ve diğer ilgili kurumlar tarafından öğrencilerin akademik başarılarını olumsuz yönde etkileme potansiyeline sahip olan sosyoekonomik farklılıkların azaltılması için gerekli önlemler alınmalıdır. Düşük gelir düzeyine sahip olan ailelere maddi destek sağlanması, başta babalar olmak üzere ebeveynlerin eğitim seviyelerini yükseltmeye ve onlara meslek edindirmeye yönelik projelerin başlatılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Akademik başarı
• Sosyo-ekonomik düzey
• Demografik özellikler

Kaynakça

1. Akeren, İ. (2024). Bilişsel, duygusal ve davranışsal öz düzenleme performanslarının akademik başarıya etkisi: İlkokul ikinci sınıf öğrencileri örneği. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(4), 1455-1467. https://doi.org/10.33206/mjss.1382273
2. Akpınar, B. (2014). Eğitimde program geliştirme. Data Yayınları.
3. Alamdar, S. (2015). Akademik başarıyı etkileyen faktörlerin etkili okul bağlamında incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
4. Aslanargun, E., Bozkurt, S. ve Sarıoğlu, S. (2016). Sosyo ekonomik değişkenliklerin akademik başarısı üzerine etkileri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(27/3), 201-234. https://izlik.org/JA44WM97RN
5. Aydın, B., & Ahmetoğlu, E. (2022). Okul öncesi dönemdeki çocukların bilişsel işlevleri uygulama performanslarının sosyoekonomik düzeye göre incelenmesi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 483-497.
6. Bahçetepe, Ü., & Meşeci Giorgetti, F. (2015). Akademik başarı ile okul iklimi arasındaki ilişki. Istanbul Journal of Innovation in Education, 1(3), 83-101.
7. Başaran, İ. E. (2011). Ana babanın eğitimi. Remzi Yayınları.
8. Björklund, A., & Salvanes, K. (2011). Education and family background: Mechanisms and policies. Handbook in the Economics of Education, 3(3), 201-247.

9. Bölükbaş, S. (2018). Türkiye’de yoksul çocukların akademik dirençliliğinde sosyal politikaların ve seçicilik uygulamasının rolü [Yayımlanmamış doktora tezi]. Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
10. Börkan, B., & Bakış, O. (2016). Determinants of academic achievement of middleschoolers in Turkey. Educational Sciences-Theory and Practice, 16(6), 2193-2217.
11. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayınları.
12. Cinel, E. A. (2021). Türkiye’de eğitim harcamaları ve sürdürülebilir büyüme ilişkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 8(2), 210-227.
13. Cingöz, Z. K., & Gür, B. S. (2020). Ekonomik, sosyal ve kültürel statünün akademik başarıya etkisi PISA 2015 ve TEOG 2017 sonuçlarının karşılaştırması. İnsan ve Toplum, 10(4), 247-288. https://doi.org/10.12658/M0563
14. Çağlı, N. (2009). Ebeveynin eğitimi ve mesleklerinin çocukların eğitimindeki başarısına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi.
15. Çankırılı, A. (2008). Okul ailede başlar. Zafer Yayınları.
16. Çankırılı, A. (2012). Ana baba okulu. Zafer Yayınları.
17. Demir, H. N. (2006). 7-9 yaş grubu çocukların genel yetenek ve dil gelişimleri ile anne baba tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi.
18. Demirel, Ö. (2015). Eğitimde program geliştirme kuramdan uygulamaya. Anı Yayınları.
19. Deveci, T. (2014). Başarılı ve başarısız algılanan öğrencilere karşı öğretmenlerin tutum ve davranışları [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ahi Evran Üniversitesi.
20. Doğan, İ. (2004). Toplum ve eğitim. Pegem Yayınları.
21. Dolu, A. (2020). Sosyoekonomik faktörlerin eğitim performansı üzerine etkisi: PISA 2015 Türkiye örneği. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 18(2), 41-58. https://doi.org/10.11611/yead.607838
22. Duman, A. (2006). İlköğretim öğrencilerinin matematik başarısını etkileyen faktörlerin öğrenciler ve öğretmenler açısından değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Osmangazi Üniversitesi.
23. Duncan, G. J., & Magnuson, K. (2012). Socio-economic status and cognitive functioning: Moving from correlation to causation. Wiley Interdisciplinary Reviews: Cognitive Science, 3(3), 377-386. https://doi.org/10.1002/wcs.1176
24. Engin, A. O., Özen, Ş., & Bayoğlu, V. (2009). Öğrencilerin okul öğrenme başarılarını etkileyen bazı temel değişkenler. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(3), 125-156.
25. Erdil, Z. (2010). Sosyoekonomik olarak risk altında bulunan çocuklara yönelik erken müdahale programları ve akademik başarı ilişkisi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 17(1),72-78.
26. Erkal, C. (2013). Ailesi parçalanmış olan ilkokul, ortaokul ve lise öğrencilerinin çeşitli değişkenlere göre okul başarı düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
27. Ersan, O., & Çobanoğlu Aktan, D. (2024). Öğrencilerin sosyoekonomik durumu, içsel motivasyonu ve okulun başarıya verdiği önemin öğrencilerin matematik başarılarına etkisi. Yaşadıkça Eğitim, 38(1), 152-170. https://doi.org/10.33308/26674874.2024381655
28. Gençtoprak, S. (2010). Çocukların anne-babalarıyla ilişkide kabul veya red algıları, psikolojik uyumları ve akademik başarılarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi.
29. Gök, B., & Baş, Ö. (2020). İlkokul 1. sınıf öğrencilerinin dik temel yazılarının okunaklılığı üzerine bir inceleme. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 572-585. https://doi.org/10.16916/aded.696147
30. Gündüver, A. (2011). İlköğretim öğrencilerinin SBS başarılarının bazı değişkenlere göre incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi. Idris, M., Hussain, S., & Ahmad, N. (2020). Relationship between parents' education and their children's academic achievement. Journal of Arts & Social Sciences, 7(2), 82-92.
31. Illich, I. (2016). Okulsuz toplum. M. Özay (Çev). Şule Yayınları.
32. Kaçık, S., & Aykan, E. (2022). Toplum 5.0 ve insan kaynakları yönetimi ilişkisi. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 9(3), 1568-1579. https://doi.org/10.30798/makuiibf.911878
33. Karakaya, S. (2012). İlköğretim okullarında ailenin eğitime katılımı ve okul sosyal hizmeti [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Yalova Üniversitesi.
34. Karakurt, N., & Özkan, H. (2024). Öğrencilerin akademik başarısını etkileyen demografik değişkenlerin eğitsel veri madenciliği ile incelenmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(25), 16-33. https://doi.org/10.55605/ejedus.1351750
35. Kassim, A. (2011). Parents' education, occupation and real mother's age as predictors of of students' achievment in mathematics in some selected secondary schools in Ogun state, Nigeria. International journal of Aferican studies, 4, 50-60.
36. Keçeli Kaysılı, B. (2008). Akademik başarının artırılmasında aile katılımı. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 9 (1), 69-83.
37. Kersha, Y. (2020). School socioeconomic composition as a factor of educational inequality reproduction. Educational Studies Moscow, 4, 85–112. https://doi.org/10.17323/1814-9545-2020-4-85-112
38. Kılınçarslan, S. (2008). Ebeveynin sosyo-ekonomik ve kültürel düzeyinin ilköğretim okula başarılarına etkileri ve bir uygulama [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi.
39. Kızgın, A., & Baştuğ, M. (2020). Okuma motivasyonu ve okuduğunu anlama becerisinin akademik başarıyı yordama düzeyi. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 6(2), 601-612. https://doi.org/10.31464/jlere.767022
40. Kocaman, A. (2009). Ailenin sosyokültürel ve sosyoekonomik durumunun öğrencinin okul başarısına etkisi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi.
41. Li, I., & Dockery, M. (2014). Socio-economic status of schools and university academic performance: implications for Australia's higher education expansion. National Centre for Student Equity in Higher Education, Perth, W.A.: Curtin University.
42. Liu, J., Peng, P., & Luo, L. (2020). The relation between family socioeconomic status and academic achievement in China: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 32(1), 49-76.
43. Malkoç Yaşar, M. (2014). Sosyo-ekonomik açıdan eğitimde fırsat eşitliği: Giresun Örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Giresun Üniversitesi.
44. Metin, M. (2013). Öğrencilerin seviye belirleme sınavındaki başarısına etki eden unsurların farklı değişkenler açısından incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 67-83.
45. Munir, J., Faiza, M., Jamal, B., Daud, S., & Iqbal, K. (2023). The impact of socio-economic status on academic achievement. Journal of Social Sciences Review, 3(2), 695-705. https://doi.org/10.54183/jssr.v3i2.308
46. Muslu, M. (2023). Öğrencilerde akademik başarının arttırılmasında masanın dört ayağı; beslenme, uyku, fiziksel aktivite ve sosyal yaşam. Current Perspectives on Health Sciences, 4(1), 17-25. https://doi.org/10.58208/cphs.1278760
47. Nair, G. (2025). Bireylerin akademik başarısına etki eden ailesel faktörler üzerine bir değerlendirme. International Social Sciences Studies Journal, 11(11), 2160-2169. https://doi.org/10.5281/zenodo.177 55873
48. Oral, E. A. (2014). Eğitim psikolojisi ve özel gereksinimleri olan öğrenciler. İ. Yıldırım (Ed.), Eğitim Psikolojisi içinde, (4.baskı, ss. 193-292). Anı Yayıncılık.
49. Oral, I., & Mcgivney, E. J. (2014). Türkiye’de eğitim sisteminde eşitlik ve akademik başarı: Araştırma raporu ve analiz. ERG.
50. Orman, M. (2012). Velilerin sosyo-ekonomik durumu, sınıf veli toplantılarına katılımı ve öğrencilerin başarısı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
51. Otaklı, Ş. (2024). Ailelerin ekonomik düzeyleri ile ilkokul öğrencilerinin akademik başarısı arasındaki ilişki (Denizli örneği). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi. Önder, A., & Uyar, Ş. (2017). CHAID Analysis to determine sociecenomic variables that explain students’ academic success. Universal Journal of Education Research, 5(4), 608-619.
52. Özkan, U. B. (2020). Öğrencilerde eudaimonianın ve akademik başarının yordayıcısı olarak ekonomik, sosyal ve kültürel düzey. Yaşadıkça Eğitim, 34(2), 344-359. https://doi.org/10.33308/26674874.2020342208
53. Peker, H. (2011). Zor Çocuk Yoktur. Timaş Yayınları.
54. Sarıer, Y. (2020). TIMSS uygulamalarında Türkiye’nin performansı ve akademik başarıyı yordayan değişkenler. Temel Eğitim, 2(2), 6-27.
55. Savaş, E., Taş, S., & Duru, A. (2010). Matematikte öğrenci başarısını etkileyen faktörler. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 113-132.
56. Senemoğlu, N. (2005). Gelişim, öğrenme ve öğretim. Gazi Yayınları.
57. Sengonul, T. (2022). A Review of the relationship between parental involvement and children's academic achievement and the role of family socioeconomic status in this relationship. Pegem Journal of Education and Instruction, 12(2), 32-57. https://doi.org/10.47750/pegegog.12.02.04
58. Sharkins, K. A., Leger, S. E., & Ernest, J. M. (2016). Examining effects of poverty, maternal depression, and children’s self-regulation abilities on the development of language and cognition in early childhood: An early head start perspective. Early Childhood Education Journal, 45(4), 493-498.
59. Suleyman, Q., Hussain, I., Khan, F. U., & Nisa, Z. (2012). Effects of parental socioeconomic status on the academic achievement of secondary school students in Karakdistrict, Pakistan. International Journal of Human Resource Studies, 2(4), 14-31.
60. Suna, H. E., & Özer, M. (2021). Türkiye’de sosyoekonomik düzey ve okullar arası başarı farklarının akademik başarı ile ilişkisi. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 12(1), 54-70. https://doi.org/10.21031/epod.860431
61. Suna, H. E., Özer, M., Şensoy, S, Gür, B. S., Gelbal, S., & Aşkar, P. (2021). Türkiye’de sosyoekonomik düzey ve okullar arası başarı farklarının akademik başarı ile ilişkisi. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 12(1), 54-70. https://doi.org/10.26650/JECS2021-934211
62. Şişman, M. (2009). Eğitim bilimine giriş. Pegem Akademi Yayınları.
63. Tahancalı, Ü., & Tahancalı, M. (2025). Sosyo-ekonomik faktörlerin öğrenci motivasyonu ve akademik başarısına etkisi üzerine bir çalışma. Ulusal ve Uluslararası Sosyoloji ve Ekonomi Dergisi, 5(8), 187-206. http://doi.org/10.5281/zenodo.14922134
64. Taneri, P. O., & Engin-Demir, C. (2011). Quality of education in ruralschools: A needs assessement study: Ankara Kalecik Sample. International Online Journal of Educational Science, 3(1), 91-112.
65. Topdağ, D., & Çağlayan Akay, E. (2024). Düşük sosyoekonomik statüye sahip öğrencilerin başarısını etkileyen faktörlerin belirlenmesi: Bayesyen model ortalama yaklaşımı. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics,(40), 1-11. https://doi.org/10.26650/ekoist.2024.40.1254248
66. Turan, H. (2014). Eğitimde yeni yaklaşımlar ve bireylerde bulunması istenilen temel beceriler. H. Şeker (Ed.), Eğitimde Program Geliştirme Kavramlar ve Yaklaşımlar içinde, (3. baskı, ss. 219-250). Anı Yayıncılık.
67. Türkoğlu, Ö. (2008). Ailenin eğitim ve gelir düzeyinin öğrencinin derse olan tutumuna ve başarısına etkisi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi.
68. Ulusoy, B. (2013). Ailelerin ilköğretim düzeyinde yapmış oldukları hane halkı eğitim harcamaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kastamonu Üniversitesi.
69. Yaman, E. (2012). Değerler eğitimi. Akçağ Yayınları.
70. Yapıcı, M. (2014). Etkili öğretmenlik stratejileri. İ. Yıldırım (Ed.), Eğitim Psikolojisi içinde, (4. baskı, ss. 587-622). Anı Yayıncılık.
71. Yarza, N.M., Eizaguirre, J.S., & Guber, R.S. (2024). The impact of family involvement on students’ social emotional development: the mediational role of school engagement. European Journal of Psychology of Education, (39), 4297-4327.
72. Yeşilyaprak, B. (2004). Gelişim ve öğrenme psikolojisi. Pegem Yayınları.
73. Yılmaz, M. T. (2014). Bireyin gelişmesi. İ. Yıldırım (Editör). Eğitim Psikolojisi içinde, (4. baskı, ss. 17-60). Anı Yayıncılık.
74. Yörükoğlu, A. (2007). Çocuk ve ruh sağlığı. Özgür Yayınları.
75. Yüksel, A., Kaya, S., Düzgün, Ç., & Tokses, E. (2023). Öğrencilerin okul başarılarını etkileyen temel değişkenler. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(1), 177–192.
76. Zhang, F., Jiang, Y., Ming, H., Ren, Y., Wang, L., & Huang, S. (2020). Family socio‐economic status and children’s academic achievement: The different roles of parental academic involvement and subjective social mobility. British Journal of Educational Psychology, 90(3), 561-579. https://doi.org/10.1111/bjep.12374
77. Zhao, L., & Zhao W. (2022). Impacts of family environment on adolescents’ academic achievent: The role of peer ınteraction quality and educational expectation gap. Frontiers in Psychology, 13, 911959. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.911959