Social Studies Teacher Candidates' Perceptions of the Ideal Teacher

Öz

The aim of this research is to examine the perceptions of senior pre-service teachers in Social Studies Education regarding the concept of the "ideal teacher." Conducted through a basic qualitative research design, the study involved semi-structured interviews with 11 teacher candidates studying in the Social Studies Education department at the faculty of education of a state university in the Black Sea Region during the spring semester of the 2025-2026 academic year. The data were evaluated through descriptive analysis, and the findings were categorized under five main themes: Personal characteristics, professional competencies, communication and classroom management, implementation of teaching methods and techniques, and professional future. Participants defined the ideal teacher as an empathic, fair, patient figure who serves as a role model, while highlighting that pedagogical competencies and effective communication skills are inseparable components of the ideal teacher profile. Furthermore, the significant impact of teaching practicum on their professional perspective was emphasized. The research reveals that pre-service teachers' perceptions of the ideal teacher are multidimensional and that these perceptions should be taken into account in teacher training processes. The findings offer recommendations for strengthening teacher education programs through a practice-oriented approach.

Anahtar Kelimeler

• Ideal Teacher
• Pre-Service Teachers
• Teacher Perception
• Social Studies Education
• Basic Qualitative Research.

Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının İdeal Öğretmen Algıları

Öz

Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümü son sınıf öğrencilerinin “ideal öğretmen” kavramına ilişkin algılarını incelemektir. Nitel araştırma desenlerinden temel nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada, 2025-2026 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Karadeniz Bölgesi’nde bulunan bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinin sosyal bilgiler öğretmenliği bölümünde öğrenim gören 11 öğretmen adayı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri, betimsel analiz yoluyla değerlendirilmiş; elde edilen bulgular beş ana tema altında toplanmıştır: Kişisel özellikler, mesleki yeterlikler, iletişim ve sınıf yönetimi, öğretim yöntem ve teknikleri ile uygulanması ve mesleki gelecek. Katılımcılar ideal öğretmeni, empati kurabilen, adaletli, sabırlı ve öğrencilerine rol model olabilen bir figür olarak tanımlarken, pedagojik yeterliklerin ve etkili iletişim becerilerinin de ideal öğretmen profilinin ayrılmaz parçaları olduğunu ifade etmişlerdir. Ayrıca staj deneyiminin mesleğe bakış açısı üzerinde önemli bir etkisi olduğu vurgulanmıştır. Araştırma, öğretmen adaylarının ideal öğretmen algısının çok boyutlu olduğunu ve bu algının öğretmen yetiştirme süreçlerinde dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, öğretmen yetiştirme programlarında uygulama ağırlıklı bir yaklaşımla güçlendirilmesine yönelik öneriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İdeal Öğretmen
• Öğretmen Adayları
• Öğretmen Algısı
• Sosyal Bilgiler Eğitimi
• Temel Nitel Araştırma.

Etik Beyan

Bu araştırmanın tüm aşamaları etik ilkeler gözetilerek yürütülmüştür. Araştırma sürecinde katılımcıların haklarını korumak adına etik prosedürler izlenmiştir. Bu kapsamda katılımcılara araştırmanın amacı, yöntemi ve gizlilik ilkeleri hakkında detaylı bilgi verilerek katılımın tamamen gönüllülük esasına dayandığı belirtilmiş ve yazılı gönüllü katılım onamları alınmıştır. Katılımcıların gerçek isimleri yerine K1, K2, K3 gibi kod isimler kullanılarak kimlik bilgileri gizli tutulmuş ve veriler tamamen anonimleştirilmiştir. Görüşmelerden elde edilen ses kayıtları ve dökümler, sorumlu araştırmacının şifreli bilgisayarlarında muhafaza edilmekte olup bu verilerin çalışma yayınlandıktan 2 yıl sonra imha edilmesi planlanmıştır. Ayrıca katılımcılara, görüşme sırasında yanıt vermek istemedikleri herhangi bir soruyu atlayabilecekleri veya herhangi bir yaptırım olmaksızın çalışmadan diledikleri an çekilebilecekleri açıkça hatırlatılmıştır. Bu çalışmada, yazım sürecinde yapay zekâ tabanlı bir araçtan (Gemini) faydalanılmıştır. Bu araç, görsel oluşturmak amacıyla (Şekil 1) destekleyici konumda sınırlı tutulmuş, araştırmanın bilimsel özgünlüğünü ve yazarların akademik katkısını ihlal etmeyecek şekilde kullanılmıştır. Yapay zekâ teknolojilerinden yararlanırken, etik ilkeler çerçevesinde hareket edilmiş; özgünlük, akademik dürüstlük ve bilimsel sorumluluk ilkelerine uyulmuştur. Akademik şeffaflık ilkesi doğrultusunda açıklanan bu bilgi yapay zekâ araçlarının kullanımının ilgili bilimsel normlara uygun şekilde gerçekleştirildiğini vurgulamaktadır. Etik kurul izin bilgileri Bu araştırmanın etik izni, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu’ndan 30.01.2026 tarihli 2026-78 sayılı karar ile alınmıştır.

Kaynakça

1. Akkaya, N., Kırmızı, F. S., ve İşçi, C. (2018). Öğretmen adaylarının çokkültürlülüğe ilişkin algılarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (29), 308-335. https://doi.org/10.14520/adyusbd.381005
2. Aktepe, V., ve Sargın, M. T. S. (2014). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumları. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 181(181), 259-272. https://doi.org/10.20296/tsad.45979
3. Aydın, A. R. (2009). Öğretmen–öğrenci ilişkilerinde empati ve öğretmenlerin rol modelliği üzerine. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 9(1), 75-83.
4. Aytaç, Y. (2023). Öğretmenlerin gözünden öğretmenlik mesleğinin toplumdaki yeri. Academıc Socıal Resources Journal, 8(52), 3278-3287. http://dx.doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.71118
5. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
6. Bulut, M., Bulut, M. A., Ekinci, M., Gökçe, M. S., Duymuş, Y., Kuşça, A., ve Çoban, K. (2023). Eğitim öğretim ve kültür kavramları ışığında etkili öğretmen davranışları. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(96), 1372-1385. https://doi.org/10.5281/zenodo.8112146
7. Can, R., Sülun, O., Böçkün, M., & Duman, H. G. (2023). Öğretmenlerin eğitimde teknoloji kullanımına yönelik görüşleri. Cihanşümul Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(5), 1-12.
8. Çelikten, M. (2005). Öğretmenlik mesleği ve özellikleri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(19), 207-237. https://izlik.org/JA43AJ82DZ

9. Darling-Hammond, L., Hyler, M. E., ve Gardner, M. (2017). Effective teacher professional development. Learning Policy Institute.
10. Ekiz, D. (2004). Eğitim dünyasının nitel araştırma paradigmasıyla incelenmesi: doğal ya da yapay. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(4), 415-439.
11. Gençtürk, E., Akbaş, Y. ve Kaymakcı, S. (2012). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bakış açısıyla ideal öğretmenin özellikleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(2Ek Özel Sayı), 1559-1572.
12. Gökçe, O. (2006). İçerik analizi: Kuramsal ve pratik bilgiler. Siyasal Kitabevi.
13. Gökçe, F., & Sezer, G. O. (2012). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları (Uludağ Üniversitesi Örneği). Journal of Uludag University Faculty of Education, 25(1), 1-23. https://izlik.org/JA27SK79LK
14. İhtiyaroğlu, N., & Zeybek, B. (2025). Okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin algılarına göre öğretmenlik mesleğinin yeterlilikleri. Trakya Eğitim Dergisi, 15(4), 1624-1660. https://doi.org/10.24315/tred.1511555
15. Kahraman, Ü., & Çelik, O. T. (2020). The status of teaching profession from teachers' points of view. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 26(3), 519-564.
16. Miles, M.B. ve Huberman, A.M. (1994). Nitel Veri Analizi: Genişletilmiş Bir Kaynak Kitabı. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
17. Millî Eğitim Bakanlığı. (2017). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri. Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü.
18. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. Milli Eğitim Bakanlığı.
19. Merriam, S. B. (2023). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.; 3. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık
20. Neuman, W. L. (2020). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nicel ve nitel yaklaşımlar (Çev. Ö. Akkaya, 2 Cilt). Yayın Odası.
21. NCSS. (2023). National Council for the Social Studies.
22. Özer, S., Söğüt, H., Özer, Ş., & Sarı, A. (2023). İş sağlığı güvenliği kapsamında psikososyal risk etmenleri ve ücretli öğretmenlerin yaşadığı sorunlar. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(62), 579-590. http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.68157
23. Öztürk, C. (2021). Farklı ülkelerin sosyal bilgiler öğretim programları (4.baskı). Pegem Akademi.
24. Pişkin, Z., ve Parlar, H. (2021). Toplumsal statü ve algı açısından öğretmenlik mesleğinin incelenmesi. APJEC - Academic Platform Journal of Education and Change, 4(1), 1-28.
25. Recepoğlu, S., ve Recepoğlu, E. (2019). Öğretmen adaylarının özyeterlik algıları ile öğretmenlik mesleğine yönelik motivasyonları arasındaki ilişki. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(4), 799-814. http://doi.org/10.16986/HUJE.2019053943
26. Sabancı, O., & Yazıcı, K. (2017). Öğretmen adaylarının ölçme ve değerlendirmeye yönelik yeterlik algılarının incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1).
27. Safran, M. (2015). Sosyal bilgiler öğretimine bakış. B. Tay ve A. Ö. (Ed.), Özel öğretim yöntemleriyle sosyal bilgiler öğretimi içinde (Cilt 4, s. 4). Pegem Akademi.
28. Sarıdaş, G., ve Nayır, F. (2021). Kültürel değerlere duyarlı öğretmen özelliklerinin sıralama yargılarıyla ölçeklenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (53), 355-377. https://doi.org/10.9779/pauefd.827009
29. Sevgi, G. (2021). Akademisyenlerin bakış açısıyla öğretmenlik mesleği tutum ve değerler yeterlik alanının din eğitimi bağlamında incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 690483).
30. Söylemez, R. (2018). Yüksek lisans düzeyindeki sosyal bilgiler eğitimcilerinin ideal öğretmen algısı [Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 514455).
31. Şişman, M. (2024). Eğitime giriş (Vol. 26). Pegem Akademi.
32. Utkugün, C. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarına göre sosyal bilgiler dersi ve sosyal bilgiler öğretmeni. Turkish Studies-Educational Sciences, 15(6), 4589-4610. https://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.46534
33. Yapıcı, M., ve Yapıcı, Ş. (2013). Öğretmen adaylarının pedagojik formasyona ilişkin metaforları. Turkish Studies, 8(8), 1421.
34. Yaşar, M. (2014). Öğretmen adaylarının “eğitimde ölçme ve değerlendirme” dersine yönelik tutumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 64-83.
35. Yakar, L., ve Yelpaze, İ. (2019). Öğretmen yetiştiren programlara kayıtlı öğrencilerin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları ve öğretmen öz-yeterlik algıları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 47, 107-129. https://doi.org/10.9779/pauefd.473678
36. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
37. Zeybek, G., & Karataş, K. (2022). Öğretmenlik deneyimine ilk adım: Öğretmenlik uygulaması sürecinin incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(3), 973-990. https://doi.org/10.33206/mjss.995588