Gazali’nin “Munkız Mine’d-Dalal” Adlı Kitabı Bağlamında Hidayet/Kurtuluş Teorisi / The Theory of Salvation in the Context of Gazali's Book "Munkiz Mine'd-Dalal"

İlhan Yıldız

doi:10.54558/jiss.969974

Gazali’nin “Munkız Mine’d-Dalal” Adlı Kitabı Bağlamında Hidayet/Kurtuluş Teorisi / The Theory of Salvation in the Context of Gazali's Book "Munkiz Mine'd-Dalal"

Öz

Bugünkü haliyle Sünnilik, büyük oranda, Gazali’nin gayretleri sonucu ortaya çıkmıştır. Bilindiği gibi, Gazali ile birlikte, Kur’an ve sünnet yepyeni bir yoruma kavuşmuştur. Özellikle kelam alanında "Gazali öncesi" ve "Gazali sonrası" şeklinde keskin bir ayırım ortaya çıkmıştır. Dahası Gazali’nin İslam dünyasındaki etkisi hala sürmektedir. O'nun eserlerine gösterilen ilgiye baktığımız zaman, Gazali’nin İslam dünyasındaki iddiasının gelecekte de süreceği anlaşılmaktadır. Bu makale, büyük oranda, Gazali’nin el-Munkız mine’d-Dalal adlı kitabına dayanmaktadır. “Sapkınlıktan Kurtuluşa” anlamına gelen bu biyografik ve metodolojik eserinde Gazali, Müslümanların kurtuluşu konusuna kafa yormuş ve çözüm önerilerinde bulunmuştur. Gazali’nin kurtuluşa giden yol arayışının sebebi farklı zümrelerin kendi inanç ve düşüncelerinin hakikat olduğunu iddia etmeleriydi. Bu iddialar, İslam dünyasında ihtilafları derinleştiren bir takım gruplaşmaların başlamasına neden olmuştur. İslam dünyasının bu heterojen yapısının homojen bir hüviyete kavuşturulması projesi, devletten gelmiş olsa bile, Gazali'nin de gönlünden geçmekteydi. Kurtuluş teorisi olarak adlandırılan bu projeyi Gazali, bizzat kendi yaşamında karşılaştığı “şüphe”, “bunalım” ve nihayet “zihnini aydınlatan ışık” kavramları ile anlatmaktadır. Bu süreçte bilginin kaynağı ve bilginin sağlam temellere oturtulması için Gazali’nin yoğun çaba sarf ettiği görülmektedir. Gazali, kelamdan istifade edilebileceğini, Bâtıniliğin zındıklık olduğunu, felsefenin filtrelenmesi gerektiğini ve nihayet tasavvuf yolunun hakikat olduğunu söylemiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ahmed b Hanbel. (2014). Müsned, (çev. Zekeriya Yıldız, Hüseyin Yıldız, Hasan Yıldız), İstanbul.
Altıntaş, Servet. (2006). Gazali’de Tasavvuf Felsefesi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Atay, Hüseyin. (2003). Gazali ve İbni Rüşd Felsefesinin Karşılaştırılması, Kelam Araştırmaları.
Buhari. (2010). Sahih-i Buhari Tercüme ve Şerhi, Sağlam Yayınevi, İstanbul.
Demir, Osman Nuri. (2008). Gazali’de Kurtuluş Kavramı, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Gazali. (1990). Ebû Hâmid, Faysalu’t-Tefrika beyne’l-İslam ve’z-Zendeka (İslam’da Müsamaha), (çev. Süleyman Uludağ), Marifet Yayınları, İstanbul.
-------. (1993). Fedâihu’l-Bâtıniye (Bâtıniliğin İçyüzü), (çev. Avni İlhan), TDV Yayınları, Ankara.
-------. (tsz). İhya’ü Ulûmi’d-Dîn, (çev. Ahmet Serdaroğlu), Bedir Yayınevi, İstanbul.

-------. (tsz). el İktisâd fi’l-İtikâd (İtikatta Sözün Özü), (çev. Ömer Dönmez), Hisar Yayınevi, İstanbul.
-------. (1987). İlcâmü’l-Avam an İlmi’l-Kelâm (Halkın Kelâmî Düşüncelerden Korunması), (çev. Sabit Ünal), DEÜİFV Yay., İzmir.
-------. (1930). Kânûnü’l-küllî fi’t-Te’vil, (çev. M. Serefeddin), DİFM Yay., İstanbul.
-------. (2016). Kavaidü’l-Akaid, Dua Yayınları, İstanbul.
-------. (1954). Kavâsımu’l-Bâtıniye (Bâtınilerin Belini Kıran Deliller), (çev. Ahmet Ateş), AÜİF Dergisi, C.III, S.I-II, Ankara.
-------. (1974). Kimyâ-ı Saâdet, (çev. A.Faruk Meyan), Bedir Yay., İstanbul.
-------. (2002). Makâsıdü’l-Felâsife (Felsefenin Temel İlkeleri), (çev. Cemaleddin Erdemci), 2.Baskı, Vadi Yay., Ankara.
-------. (1994). Miskâtü’l-Envâr (Nurlar Feneri), (çev. Süleyman Ateş), Bedir Yayınları, İstanbul.
-------. (2018) Munkız mine’d Dalâl (Dalaletten Çıkış Yolu), (çev. Osman Arpaçukuru), Beyan Yay., İstanbul.
-------. (2006). Mustasfâ min i’lmi’l-usûl, (çev. Yunus Apaydın), Klasik Yay., İstanbul.
-------. (2003).Mükâşefetü'l-Kulûb (Allah Yolunda Kalplerin Keşfi), (çev. Abdullah Aydın), Seda Yay., İstanbul.
-------. (2004). Ravdatü’t-tâlibîn ve Umdetü’s-Sâlikîn (Hak Yolunun Esasları), (çev. Dilaver Selvi), 2.Baskı, Semerkand Yay., İstanbul.
-------. (2005). Tehâfütü’l-Felâsife (Filozofların Tutarsızlığı), (çev. Mahmut Kaya-Hüseyin Sarıoğlu), Klasik Yay., İstanbul.
Mahmud, Abdulhalim. (ed.). (1997). Munkız mine’d dalâl Şerhi ve Tasavvufî İncelemeler, , (çev. Salih Uçan), 2.Baskı, Kayıhan Yayınları, İstanbul.
Müslim, Sahih-i Müslim, İrfan Yayınevi, (trc. Mehmed Sofuoğlu), İstanbul, 2014.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İlhan Yıldız ^*
0000-0003-3848-6723
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Kasım 2021

Gönderilme Tarihi

12 Temmuz 2021

Kabul Tarihi

8 Kasım 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 12 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.54558/jiss.969974

IZ

https://izlik.org/JA25MU43YT

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yıldız, İ. (2021). Gazali’nin “Munkız Mine’d-Dalal” Adlı Kitabı Bağlamında Hidayet/Kurtuluş Teorisi / The Theory of Salvation in the Context of Gazali’s Book "Munkiz Mine’d-Dalal". Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(2), 440-468. https://doi.org/10.54558/jiss.969974

AMA

1.Yıldız İ. Gazali’nin “Munkız Mine’d-Dalal” Adlı Kitabı Bağlamında Hidayet/Kurtuluş Teorisi / The Theory of Salvation in the Context of Gazali’s Book "Munkiz Mine’d-Dalal". ÇAKÜ SBED. 2021;12(2):440-468. doi:10.54558/jiss.969974

Chicago

Yıldız, İlhan. 2021. “Gazali’nin ‘Munkız Mine’d-Dalal’ Adlı Kitabı Bağlamında Hidayet/Kurtuluş Teorisi / The Theory of Salvation in the Context of Gazali’s Book ‘Munkiz Mine’d-Dalal’”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12 (2): 440-68. https://doi.org/10.54558/jiss.969974.

EndNote

Yıldız İ (01 Kasım 2021) Gazali’nin “Munkız Mine’d-Dalal” Adlı Kitabı Bağlamında Hidayet/Kurtuluş Teorisi / The Theory of Salvation in the Context of Gazali’s Book "Munkiz Mine’d-Dalal". Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12 2 440–468.

IEEE

[1]İ. Yıldız, “Gazali’nin ‘Munkız Mine’d-Dalal’ Adlı Kitabı Bağlamında Hidayet/Kurtuluş Teorisi / The Theory of Salvation in the Context of Gazali’s Book ‘Munkiz Mine’d-Dalal’”, ÇAKÜ SBED, c. 12, sy 2, ss. 440–468, Kas. 2021, doi: 10.54558/jiss.969974.

ISNAD

Yıldız, İlhan. “Gazali’nin ‘Munkız Mine’d-Dalal’ Adlı Kitabı Bağlamında Hidayet/Kurtuluş Teorisi / The Theory of Salvation in the Context of Gazali’s Book ‘Munkiz Mine’d-Dalal’”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12/2 (01 Kasım 2021): 440-468. https://doi.org/10.54558/jiss.969974.

JAMA

1.Yıldız İ. Gazali’nin “Munkız Mine’d-Dalal” Adlı Kitabı Bağlamında Hidayet/Kurtuluş Teorisi / The Theory of Salvation in the Context of Gazali’s Book "Munkiz Mine’d-Dalal". ÇAKÜ SBED. 2021;12:440–468.

MLA

Yıldız, İlhan. “Gazali’nin ‘Munkız Mine’d-Dalal’ Adlı Kitabı Bağlamında Hidayet/Kurtuluş Teorisi / The Theory of Salvation in the Context of Gazali’s Book ‘Munkiz Mine’d-Dalal’”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 12, sy 2, Kasım 2021, ss. 440-68, doi:10.54558/jiss.969974.

Vancouver

1.İlhan Yıldız. Gazali’nin “Munkız Mine’d-Dalal” Adlı Kitabı Bağlamında Hidayet/Kurtuluş Teorisi / The Theory of Salvation in the Context of Gazali’s Book "Munkiz Mine’d-Dalal". ÇAKÜ SBED. 01 Kasım 2021;12(2):440-68. doi:10.54558/jiss.969974

Cited By

Orta çağ Düşünce Yapısından Modern Danışmanlığa: Gazâlî’nin Epistemik Krizi Üzerinden Mantık Temelli Terapinin İz Düşümü

Ortaçağ Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.48120/oad.1748758